Samoocena – moduł 1. Czym jest niskie poczucie własnej wartości?

Wstęp

Od czasu do czasu każdy bywa niepewny siebie, wątpi w swoje umiejętności albo myśli o sobie w negatywny sposób. Jeśli jednak podejrzewasz, że możesz mieć problem z obniżonym poczuciem własnej wartości lub też jeśli nie jesteś pewien, czy problem ten ciebie dotyczy, ale chciałbyś się tego dowiedzieć, wówczas niniejszy artykuł może okazać się dla ciebie pomocny. W module tym omówimy czym jest niskie poczucie własnej wartości oraz jaki wpływ może ono mieć na jednostkę i jej życie.

Czym jest poczucie własnej wartości?

Zanim porozmawiamy o tym, czym jest niskie poczucie własnej wartości, zajmijmy się najpierw samym pojęciem „poczucia własnej wartości”. Na pewno spotkałeś się już z określeniami typu: „obraz samego siebie”, „postrzeganie samego siebie” czy „świadomość siebie”. Wszystkie te terminy odnoszą się to tego, jak sami siebie widzimy i co o sobie myślimy. Jako istoty ludzkie mamy zdolność nie tylko do bycia świadomym naszego istnienia, ale też do określania naszej wartości i oceniania siebie w ogóle lub wybranych elementów naszej osobowości, charakteru, wyglądu itp. Tak więc poczucie własnej wartości odnosi się do tego, jak siebie widzimy, co o sobie myślimy oraz jak oceniamy siebie jako osobę. Posiadanie zdolności do osądzania i określania wartości jest właśnie punktem, w którym możemy natknąć się na problemy z poczuciem własnej wartości.

Zanim przejdziemy dalej, poświęć chwilę, by sporządzić krótki opis siebie.

Jak siebie opisałeś? Jakich słów użyłeś? Czy twój opis jest raczej pozytywny, wyważony czy negatywny? Jak oceniłeś siebie ogólnie, a jak oceniłeś wybrane aspekty swojej osoby? Czy ocena ta jest raczej pozytywna, wyważona czy negatywna?

Czym jest niskie poczucie własnej wartości?

Czy kiedykolwiek zdarzyło się, że byłeś niezadowolony i nieusatysfakcjonowany sobą w ogóle? Czy myślisz czasami, że jesteś słaby, głupi, niewystarczająco dobry, upośledzony w jakimś sensie, gorszy od innych, nieużyteczny, bezwartościowy, nieatrakcyjny, okropny, niedający się kochać lub określasz siebie jako nieudacznika czy porażkę? Każdy z nas od czasu do czasu myśli o sobie w ten sposób – zwykle gdy stajemy przed wyzwaniem lub stresującą sytuacją. Jednak jeśli często określasz się za pomocą powyższych słów, prawdopodobnie masz problem z niskim poczuciem własnej wartości.

Niskie poczucie własnej wartości oznacza posiadanie ogólnie negatywnej opinii o sobie, ocenianie i osądzanie siebie w negatywny sposób oraz przypisywanie sobie negatywnej wartości jako człowiekowi.

Poniżej znajduje się kilka przykładów tego, co ludzie z niskim poczuciem własnej wartości mogą myśleć lub mówić o sobie:

Denerwuję się, rozmawiając z obcymi ludźmi na przyjęciach. Jestem nieporadny społecznie i nienawidzę tego!”

Nie mogłem zrozumieć wiele z tego, co mówił dziś instruktor. Naprawdę muszę być bardzo głupi.”

Jestem otyły. Jestem taki gruby i obrzydliwy.”

Nic nie znaczę.”

Jestem nieudacznikiem.”

Nie da się mnie kochać.”

Nie jestem wystarczająco dobry.”

Ogólnie mówiąc, ludzie z niskim poczuciem własnej wartości mają zwykle głęboko zakorzenione negatywne przekonania na temat siebie oraz tego, jakim są typem człowieka. Przekonania te są zazwyczaj traktowane jako fakty i podstawowe prawdy o ich tożsamości. W konsekwencji niskie poczucie własnej wartości może mieć niekorzystny wpływ na osobę oraz jej życie.

Na podstawie tego, co właśnie przeczytałeś o niskim poczuciu własnej wartości, czy możesz stwierdzić, że problem ten dotyczy także ciebie? Czy często miewasz negatywne myśli na swój temat, jednak nie włączyłeś ich do wcześniejszego opisu swojej osoby? Być może chcesz je teraz zanotować poniżej?

Konsekwencje niskiego poczucia własnej wartości

Niskie poczucie własnej wartości może wywierać wpływ na jednostkę oraz różne aspekty jej życia. Osoby z niskim poczuciem własnej wartości prawdopodobnie często mówią o sobie wiele negatywnych rzeczy. Mogą krytykować siebie, swoje działania i zdolności lub żartować z nich w negatywny sposób. Mogą też z siebie szydzić, wątpić w siebie albo obwiniać się, kiedy sprawy nie układają się pomyślnie. Często nie zauważają swoich pozytywnych cech. Gdy słyszą komplementy, ignorują je lub mówią „miałem szczęście” albo „to nic wielkiego”. Zamiast tego koncentrują się na tym, czego nie zrobiły lub na błędach, które popełniły. Osoby z niską samooceną mogą nieustannie oczekiwać, ze nic nie uda się tak, jakby tego chciały. Często mogą czuć się smutni, przygnębieni, zalęknieni, winni, zawstydzeni, sfrustrowani czy źli. Mogą też unikać wyzwań, mieć trudności w wyrażeniu swojego zdania i zadbaniu o swoje potrzeby, a także ogólnie być agresywnymi w relacjach z innymi ludźmi.

Niskie poczucie własnej wartości wywiera również wpływ na wiele aspektów życia człowieka, np. na to, jak radzi sobie w pracy lub szkole. Osoby te mogą nieustannie osiągać mniej niż są w stanie, ponieważ wierzą, że ich zdolności są gorsze niż innych. Prawdopodobnie będą unikać wyzwań ze strachu, że źle wypadną. Mogą też pracować bardzo ciężko i stawiać sobie wysokie wymagania, ponieważ uważają, że muszą zrekompensować lub ukryć swoje braki czy niekompetencję. Ludziom tym trudno uwierzyć, że jakiekolwiek dobre rzeczy, które im się przytrafiają, są efektem jedynie ich własnych zdolności i pozytywnych cech.

Osoby z niską samooceną mogą odczuwać złość lub zdenerwowanie w reakcji na krytykę lub negatywną uwagę, wycofywać się, aby zadowolić innych, bywają także bardzo wstydliwi i nieśmiali lub też unikają i wycofują się z bliskości i kontaktów społecznych. Jest też mniej prawdopodobnym, że wypowiedzą swoje zdanie lub obronią się w sytuacji nękania, krytyki lub wykorzystywania przez partnerów lub członków rodziny.

Ludzie z obniżonym poczuciem własnej wartości mogą nie angażować się w różnego typu aktywności rekreacyjne lub rozrywki, ponieważ uznają, że nie zasługują na żadną przyjemność czy zabawę. Mogą też unikać aktywności, podczas których będą w jakiś sposób oceniani, np. konkurencje, taniec, zajęcia sztuki/rękodzieła lub uczestnictwo w różnego rodzaju konkursach lub wystawach.

Dbanie o siebie często bywa również sferą, która zostaje zaniedbywana przez osoby z niskim poczuciem własnej wartości. Ludzie, którzy się nie doceniają, mogą nadużywać alkoholu lub narkotyków. Mogą też nie przejmować się tym, by schludnie się ubrać, założyć czystą odzież, uczesać włosy czy kupić nowe ubrania. Niektórzy z nich mogą natomiast starać się ukryć wszelkie niedoskonałości, upewniając się, że każdy szczegół ich wyglądu jest idealny i nie pozwalając, by inni widzieli ich, gdy nie wyglądają perfekcyjnie.

Jeśli borykasz się z niską samooceną, poświęć chwilę, by zapisać, jak niskie poczucie własnej wartości wpłynęło na twoje życie.

Problem niskiego poczucia własnej wartości

Niskie poczucie własnej wartości może być częścią istniejącego problemu. Jeśli cierpisz na depresję, niska samoocena może być efektem ubocznym obniżonego nastroju. Posiadanie negatywnego obrazu siebie jest jednym z symptomów depresji. Tak jak towarzyszące niemal nieustannie poczucie winy albo bezwartościowości. Poniżej znajdują się inne objawy depresji:

  • Ciągłe uczucie smutku, przygnębienia czy pustki

  • Czerpanie mniejszej przyjemności z aktywności, które dotychczas sprawiały radość lub brak zainteresowania większością spraw

  • Zwiększony lub zmniejszony apetyt

  • Problemy ze snem (bezsenność, spanie więcej niż zwykle, budzenie się w środku nocy i niemożność ponownego zaśnięcia)

  • Uczucie zmęczenia i braku energii

  • Nadmierne pobudzenie, niespokojność lub spowolnienie w porównaniu do zwykłego tempa robienia rzeczy (zauważalne przez innych)

  • Trudność w podejmowaniu decyzji i skoncentrowaniu się

  • Myśli, że lepiej byłoby, gdybyś zmarł lub o zranieniu siebie

Jeśli doświadczyłeś pięciu z powyższych symptomów, z włączeniem obniżonego nastroju i utratą odczuwania przyjemności i zainteresowań, i występowały one przez większość dni w ciągu ostatnich dwóch tygodni lub dłużej, może oznaczać to, że cierpisz na depresję kliniczną. Zachęcamy cię wówczas do zwrócenia się o pomoc do specjalisty i rozpoczęcia leczenia. Istnieje wiele skutecznych terapii, a badania pokazują, że jeśli depresja zostanie wyleczona, problem niskiego poczucia własnej wartości znika.

Czy w ostatnim czasie cierpiałeś z powodu obniżonego nastroju? Czy doświadczyłeś któryś z powyższych symptomów? Jeśli tak, zapisz poniżej te, które dotknęły cię w największym stopniu?

Niskie poczucie własnej wartości może być konsekwencją innych problemów. Niska samoocena może pojawić się w rezultacie bieżących trudnych i stresujących okoliczności życiowych, takich jak długotrwałe problemy finansowe, nieuleczalna choroba, wypadek, który spowodował pewnego rodzaju upośledzenie, chroniczny ból, kłopoty w związku lub problematyczna i trudna do rozwiązania sytuacja. Czasem, jeśli problem trwa przez dłuższy czas, człowiek, który go doświadcza, może poczuć zniechęcenie. Pewność siebie zostaje wówczas podkopana i może pojawić się niskie poczucie własnej wartości. Borykanie się z innymi problemami natury psychicznej np. ataki paniki, nieustanne zamartwianie się lub fobia społeczna, może również „uszczerbić” poczucie wartości.

Jakie są obecnie twoje okoliczności życiowe? Z jakiego rodzaju trudnościami starasz się sobie poradzić? Od jak dawna to trwa? Poświęć chwilę, by zapisać je poniżej.

Niskie poczucie własnej wartości może być problemem samym w sobie i stanowić czynnik ryzyka dla innych problemów. Czasami niska samoocena może być problemem samym w sobie, ponieważ niesie ze sobą ryzyko pojawienia się innych problemów, takich jak depresja, powracające myśli samobójcze, zaburzenia odżywiania lub fobia społeczna. Możesz zauważyć, że nawet jeśli obecnie wszystko układa się po twojej myśli i nie czujesz się przygnębiony ani zaniepokojony, w przeszłości nie zawsze bywało tak dobrze. Jeśli twój nastrój zmienia się w zależności od okoliczności życiowych lub w przeszłości zmagałeś się z depresją i obecnie zauważasz, że twoje poczucie własnej wartości jest obniżone, wówczas istnieje poważne ryzyko powrotu depresji. Nazywamy to „czynnikiem słabego punktu”. Niska samoocena jako czynnik słabego punktu jest jak coś, co ukrywa się z tyłu i co może wyskoczyć i ugryźć się, gdy najmniej się tego spodziewasz.

Czy w przeszłości miewałeś problemy z depresją, lękami lub jakimikolwiek innymi problemami natury psychicznej? Czy uważasz, że niskie poczucie własnej wartości może nieść ze sobą ryzyko wystąpienia innych problemów w przyszłości?

Czego możesz oczekiwać po niniejszym pakiecie informacji?

Niezależnie od tego, czy obniżone poczucie własnej wartości jest rezultatem innych problemów, czy stanowi problem sam w sobie, niniejszy pakiet informacji może pomóc ci skutecznie się nim zająć. Jeśli poddajesz się terapii z powodów klinicznych, uczysz się strategii radzenia sobie z obniżonym nastrojem lub starasz się uporać z problemem niskiej samooceny, artykuł ten może być dla ciebie wartościowy.

Zaczęliśmy od tego, czym jest niskie poczucie własnej wartości i jaki wpływ może ono mieć na czyjeś życie. W następnych dwóch rozdziałach skupimy się na tym, jak rozwija się, a następnie utrzymuje obniżona samoocena. Kolejne rozdziały zaś skoncentrują się na rozwiązywaniu problemu niskiego poczucia własnej wartości.

Podczas korzystania z samopomocowych materiałów niektórzy mogą pomijać wybrane sekcje lub opracowywać je w dowolnej kolejności. Niniejszy program powinien jednak zostać zrealizowany w zaproponowanym porządku. Zalecamy, abyś zapoznał się z każdym modułem w całości, zanim rozpoczniesz kolejny rozdział. Wierzymy, że dzięki temu zmaksymalizujesz korzyści, które program ten może ci przynieść.

Jesteśmy pewni, że niniejszy program może przynieść korzyści każdemu, kto chciałby rozwiązać swoje problemy związane z niskim poczuciem własnej wartości. Zachęcamy cię, byś „wyruszył w podróż” poprzez wszystkie moduły, ponieważ naszym celem jest, byś zakończył tę podróż z wyważonym i zdrowym spojrzeniem na swoją osobę oraz z otwartym umysłem podejmował nowe wyzwania i szanse. Chwilami może ci się to wydawać trudne, lecz zachęcamy cię, byś się nie poddawał i kontynuował pracę aż do końca – wtedy osiągniesz najwięcej korzyści. Do zobaczenia w następnym module!

Podsumowanie modułu

  • Poczucie własnej wartości odnosi się do tego, jak siebie postrzegamy, co o sobie myślimy oraz jak oceniamy siebie jako człowieka

  • Niskie poczucie własnej wartości oznacza posiadanie ogólnie negatywnej opinii o sobie, ocenianie i osądzanie siebie w negatywny sposób oraz przypisywanie sobie negatywnej wartości jako człowiekowi.

  • Te głęboko zakorzenione, negatywne przekonania o sobie często są traktowane jako fakty i podstawowe przekonania o tym, jacy jesteśmy jako człowiek

  • Niskie poczucie własnej wartości może mieć negatywny wpływ na osobę (np. samokrytycyzm, silny stres) oraz na jej życie (np. praca, związki, czas wolny, dbanie o siebie)

  • Niskie poczucie własnej wartości może być częścią istniejącego problemu, wynikiem innych problemów lub też stanowić problem sam w sobie i potencjalne ryzyko wystąpienia innych problemów.


Na cały program składają się następujące moduły:

Moduł 1: Czy jest niskie poczucie własnej wartości?

Moduł 2: Jak rozwija się niskie poczucie własnej wartości?

Moduł 3: Jak niskie poczucie własnej wartości się utrzymuje?

Moduł 4: Tendencyjne oczekiwania

Moduł 5: Negatywna samoocena

Moduł 6: Akceptowanie siebie

Moduł 7: Dostosowanie norm i założeń

Moduł 8: Rozwijanie wyważonego systemu przekonań

Moduł 9: Zdrowe poczucie własnej wartości


Tłumaczenie: Joanna Romanowska

Źródło: http://www.cci.health.wa.gov.au/docs/ACF6A1.pdf

Udostępnij