Mózg nie funkcjonuje „w zawieszeniu”, czy też w oderwaniu od reszty ciała. Poprzez złożoną sieć połączeń nerwowych nieprzerwanie komunikuje się ze wszystkimi innymi układami, narządami i tkankami naszego organizmu.
Nauka jasno pokazuje, że nie da się rozdzielić naszego emocjonalnego funkcjonowania od zdrowia i kondycji całego ciała. Układy nerwowy, hormonalny, odpornościowy, oddechowy, krążenia, czy pokarmowy, współdziałają ze sobą, czego wynikiem jest subiektywnie doświadczany dobrostan psychofizyczny. Procesy biochemiczne zachodzące w naszym układzie nerwowym znajdują odzwierciedlenie w pracy innych organów oraz układów ciała, i na odwrót – to, w jakiej kondycji są te organy i układy, będzie wpływało na pracę mózgu. W naszym organizmie zachodzą więc skomplikowane mechanizmy sprzężeń zwrotnych. Innymi słowy – to, jak się czujemy psychicznie wpływa na nasze ciało, a stan naszego organizmu oddziałuje na to, jak się mamy.
Czy wiesz, że…
→ Niedobór żelaza w organizmie, często wywołujący anemię, wpływa nie tylko na pracę naszego układu krwionośnego, ale między innymi też na działanie centralnego układu nerwowego? Poza wzmożonym zmęczeniem, osłabieniem siły mięśniowej czy trudnościami w koncentracji, wśród osób z niedoborami żelaza obserwuje się także zwiększone ryzyko zaburzeń emocjonalnych. Pierwiastek ten odgrywa bowiem rolę w prawidłowej syntezie i metabolizmie neuroprzekaźników takich jak dopamina, serotonina, noradrenalina, czy glutaminian, odpowiedzialnych za regulację emocji i funkcje poznawcze (na przykład koncentrację uwagi lub zapamiętywanie). Żelazo powiązane jest również z odpowiednim poziomem BDNF, czyli neurortoficznego czynnika pochodzenia mózgowego – białka kluczowego dla wzrostu i rozwoju neuronów. Warto więc sprawdzać poziom żelaza we krwi (na przykład badając poziom ferrytyny), ponieważ niedobór tego mikroelementu jest jednym z najczęściej spotykanych na świecie, zwłaszcza wśród kobiet. Doniesienia naukowe wskazują, że dieta bogata w żelazo oraz jego suplementacja przynoszą pozytywne korzyści dla nastroju oraz jakości snu.
→ Zaburzenia funkcjonowania tarczycy, zarówno jej niedoczynność jak i nadczynność, mogą wywołać różnorodne objawy neuropsychiatryczne? Konsekwencją niedoboru hormonów tarczycy są często objawy przypominające depresję, takie jak np. nadmierna senność, zmniejszony apetyt, brak energii, apatia, osłabiona koncentracja i pamięć. Natomiast ich nadmiar może wiązać się ze wzmożonym niepokojem, drażliwością, labilnością emocjonalną lub bezsennością. Postawienie trafnej diagnozy medycznej oraz dobranie odpowiedniej farmakoterapii, mającej na celu normalizację pracy tarczycy i wyrównanie hormonalne, będzie kluczowe dla osiągnięcia stabilizacji psychicznej.
→ Kondycja Twoich jelit ma wpływ na Twój stan psychiczny? Jelita to drugi po mózgu ośrodek kontroli nerwowej w naszym ciele, z bardzo rozbudowaną siecią neuronalną. Komunikacja między jelitami a mózgiem (czyli tzw. oś mózgowo-jelitowa) jest dwukierunkowa. Stan emocjonalny człowieka wpływa na działanie układu pokarmowego. I odwrotnie – zaburzenia takie jak m.in. zwiększona przepuszczalność bariery jelitowej będą miały negatywny wpływ na pracę mózgu, powodując między innymi stany neurozapalne. Te z kolei wiążą się z rozwojem zaburzeń lękowych i depresyjnych oraz chorób neurodegeneracyjnych.
→ Psychogastroenterologia to dynamicznie rozwijająca się dziedzina wiedzy, która dostarcza coraz nowszych danych na temat wzajemnego wpływu układu pokarmowego i psychiki? Obecnie dużym zainteresowaniem naukowców cieszy się tematyka związana z mikrobiotą jelitową, czyli zespołem mikroorganizmów zasiedlających nasz układ pokarmowy. Pełni ona kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowej funkcji bariery jelitowej. Wykazano, że u osób chorujących na depresję często występuje tzw. dysbioza jelitowa, co oznacza, że ich mikrobiota jest uboższa i mniej różnorodna w porównaniu do osób nie zmagających się z obniżeniem nastroju. W badaniach obserwuje się również związek pomiędzy obecnością w układzie pokarmowym pewnych gatunków bakterii a lepszą równowagą emocjonalną. Przyjmowanie psychobiotyków, czyli odpowiednio przebadanych szczepów bakteryjnych (na przykład Lactiplantibacillus plantarum 299v), zasilających mikrobiotę jelitową, może modulować działanie osi mózgowo-jelitowej i poprawiać zdrowie psychiczne ludzi. Na co dzień mamy również wiele innych dostępnych sposobów dbania o naszą mikrobiotę. Może to być między innymi jedzenie surowych warzyw i owoców, a także produktów fermentowanych, odpowiednie nawodnienie, odstawienie alkoholu i papierosów, czy też minimalizacja przyjmowania antybiotyków. Pamiętajmy, że jelita „rozmawiają” z naszym mózgiem!
→ Otyłość i funkcjonowanie psychiczne są ze sobą dwukierunkowo związane? Otyłość to przewlekła choroba metaboliczna, charakteryzująca się nieprawidłowym i nadmiernym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej. Z jednej strony stres emocjonalny zwiększa ryzyko otyłości, między innymi poprzez zmiany hormonalne. Z drugiej – otyłość wpływa na stan emocjonalny danej osoby, nie tylko poprzez zwiększanie niezadowolenia z własnego wyglądu, ale także w wyniku działania stricte biologicznych mechanizmów, takich jak m.in. fakt, że nadmiar tkanki tłuszczowej – która jest organem aktywnym metabolicznie – wywołuje przewlekły stan zapalny w organizmie. Obecność cytokin prozapalnych zmniejsza z kolei biodostępność tryptofanu, który jest odpowiedzialny za produkcję serotoniny – neuroprzekaźnika regulującego funkcjonowanie emocjonalne. Leczenie otyłości jest kluczowe, nie tylko ze względu na profilaktykę chorób krążenia czy cukrzycy, ale również ze względu na sprawnie działający układ nerwowy.
| Wielu z nas, zauważając pogorszenie samopoczucia, automatycznie szuka jego przyczyn w zewnętrznych, stresujących wydarzeniach. Myślimy: może czuję się gorzej, bo ostatnio mam trudny czas w pracy? Albo: może to efekt przemęczenia opieką nad dziećmi czy problemów w bliskiej relacji? Takie doświadczenia – i sposób, w jaki je interpretujemy – rzeczywiście mają duży wpływ na nasz nastrój i są ważnym obszarem psychologicznej pracy nad sobą. Czasami jednak, aby w pełni zadbać o swój dobrostan, warto spojrzeć szerzej i przyjrzeć się całemu ciału. Być może od dłuższego czasu dokucza Ci ból brzucha albo stawów? A może natłok obowiązków sprawił, że od lat nie było przestrzeni na wykonanie profilaktycznych badań krwi i nie masz pewności, czy wszystko jest w porządku z morfologią, poziomem cukru czy hormonami tarczycy?Jasny, wyregulowany umysł potrzebuje wsparcia ciała będącego w dobrej formie. Warto więc zaopiekować się nim z taką samą uważnością. |
autorka tekstu: Dorota Nowicka – psycholożka, certyfikowana psychoterapeutka poznawczo-behawioralna
Źródła:
Berthou, C., et al. (2021). Iron, neuro-bioavailability and depression. eJHaem, 3(1), 263-275. https://doi.org/10.1002/jha2.321
Borrego-Ruiz, A., Borrego, J.J. (2024). An updated overview on the relationship between human gut microbiome dysbiosis and psychiatric and psychological disorders. Progress in neuropsychopharmacology & biological psychiatry, 128, 110861. https://doi.org/10.1016/j.pnpbp.2023.110861
Dubniewicz, E., et al. (2025). The association between hypothyroidism and mental health: a literature review. Journal of Education, Health and Sport. Online, 79, 57866. DOI 10.12775/JEHS.2025.79.57866.
Kim, J., Wessling-Resnick, M. (2014). Iron and mechanisms of emotional behavior. The Journal of nutritional biochemistry, 25(11), 1101-1107. https://doi.org/10.1016/j.jnutbio.2014.07.003
Lekurwale, V., et al. (2023). Neuropsychiatric manifestations of thyroid diseases. Cereus, 15(1), e33987. https://doi.org/10.7759/cureus.33987
Piaseczna, N., Skrzydło-Romańska, B. (2025). Psychobiotyki w zintegrowanym modelu postępowania w zespole jelita nadwrażliwego (IBS): od mikrobioty do neuromodulacji. Terapia poznawczo – behawioralna (17), 79-109.
Podgórska, J. (2023). Tak działa mózg. Jak dobrze dbać o jego funkcjonowanie. Grupa Wydawnicza Foksal.
