Pokonaj zaburzenia odżywiania: Jak utrzymują się zaburzenia? - Moduł A3

W Module 1 omówiliśmy, czym są zaburzenia odżywiania oraz jaki jest ich negatywny wpływ na życie człowieka. W niniejszym rozdziale przyjrzymy się temu, co sprawia, że zaburzenia odżywiania się utrzymują. Nazywamy to „mechanizmami utrzymywania”. W dalszej części mechanizmy te zostaną przedstawione w formie modelu, który pomoże ci zrozumieć istotę zaburzeń odżywiania oraz przyczyny ich trwania. Pokażemy też jak zaburzenia te tworzą podstępny cykl, a w następnych modułach – jak cykl ten może zostać przerwany.

Ocenianie własnej wartości

Z pewnością spotkałeś się z terminami „poczucie własnej wartości”, „obraz samego siebie”, „postrzeganie samego siebie” lub „świadomość własnej tożsamości”. Wszystkie te pojęcia odnoszą się do tego jak siebie widzimy i co o sobie myślimy. Jako istoty ludzkie zdajemy sobie sprawę nie tylko z faktu naszego istnienia, ale też potrafimy oceniać siebie i wybrane elementy swojej osoby. Ludzie dokonują samooceny na podstawie wielu czynników np. związków, inteligencji, osiągnięć w szkole lub pracy, zainteresowań, aktywności podejmowanych w czasie wolnym czy zdolności. Osoby z zaburzeniami odżywiania mają tendencję do oceniania siebie w większości lub nawet wyłącznie poprzez pryzmat swoich nawyków żywieniowych, sylwetki i wagi oraz umiejętności ich kontrolowania.

Taki system samooceny mógł rozwinąć się poprzez rozmaite doświadczenia życiowe i/lub wpływ rodziny, przyjaciół czy mediów. W wielu społeczeństwach i kulturach zachodnich istnieje silna presja, by być chudym. Chudość jest uważana nie tylko za ważną, ale też utożsamiana jest z byciem atrakcyjnym, pożądanym, odnoszącym sukcesy i posiadającym kontrolę – krótko mówiąc byciem wartościowym. Idea ta jest wyolbrzymiana przez osoby z zaburzeniami odżywiania. Wkładają oni mnóstwo wysiłku w kontrolowanie odżywiania, aby w efekcie kontrolować swoją wagę i sylwetkę. Jest to problem, który stanowi istotny czynnik podtrzymujący zaburzenia odżywiania.

Poświęć chwilę, by opisać sposób, w jaki siebie widzisz. W jakim stopniu twoja opinia o sobie i swojej wartości oparta jest na wyglądzie zewnętrznym tzn. sylwetce czy wadze? Czy masz tendencję, by oceniać się na podstawie zdolności (lub jej braku) do ich kontrolowania? Co myślisz na swój temat?

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Strategie kontrolowania sylwetki i wagi

Ponieważ osoby z zaburzeniami odżywiania przejawiają tendencję do dokonywania samooceny w oparciu o umiejętność kontroli nawyków żywieniowych, sylwetki i wagi, ich życie w dużej mierze koncentruje się wokół tych kwestii. Ścisłe czuwanie nad tym, co się je, czy traci się kilogramy oraz jak kształtuje się sylwetkę – to wszystko staje się niezwykle ważne i aktywnie poszukiwane. Drugą stroną tego medalu jest fakt, że utrata kontroli nad przyjmowanym pożywieniem, przybranie na wadze lub bycie otyłym jest również bardzo istotne z tym, że są to rzeczy, których za wszelką cenę należy unikać.

Jak więc można „żonglować” tymi zagadnieniami? Osoby z zaburzeniami odżywiania stosują rozmaite techniki – niektóre z nich są dość ekstremalne – by kontrolować swoje odżywianie, sylwetkę czy wagę. Kilku z tych strategii przyjrzymy się w niniejszym module.

Ścisła dieta oraz zasady żywieniowe

Jedną ze strategii, powszechną wśród osób z zaburzeniami odżywiania, jest ścisła dieta lub intensywne starania, by zredukować ilość przyjmowanego pożywienia. W Module 1 opisaliśmy jak dieta może prowadzić do nadmiernego lub napadowego objadania się wynikającego z faktu, że nasze ciało jest zaprogramowane na rekompensowanie wszelkich ograniczeń w otrzymywanym pożywieniu.

Z dużą pewnością można stwierdzić, że ogromna większość ludzi (w szczególności kobiet) choć raz w życiu była na diecie, której cel stanowiło zrzucenie kilku kilogramów. Tak jak wspomnieliśmy w Module 1 bycie na diecie jest bardzo powszechne zwłaszcza wśród dziewcząt i młodych kobiet. Istnieją rozmaite rodzaje diet oraz ogrom książek napisanych na temat diet i odchudzania. Co więc odróżnia diety stosowane przez osoby z zaburzeniami odżywiania od diet stosowanych przez ogół populacji? Kluczową różnicę stanowi ich surowość oraz sztywność. Osoby z zaburzeniami odżywiania podejmują diety bardzo rygorystyczne. Oznacza to, że często stawiają sobie bardzo wyraźnie określony cel do osiągnięcia za pomocą diety oraz wytyczają bardzo surowe i nieelastyczne zasady odżywiania, których starają się przestrzegać. Zasady te określamy jako „zasady żywieniowe”.

Istnieje wiele sposobów, w jakie osoby z zaburzeniami odżywiania stosują diety. Poniżej znajdują się trzy najczęstsze kategorie surowych zasad żywieniowych:

Kiedy można jeść. Niektórzy ludzie starają się zupełnie unikać jedzenia. Niektórzy zmuszają się do poszczenia najdłużej jak są w stanie wytrzymać. Inni unikają jedzenia przez większość dnia i pozwalają sobie na jeden posiłek dziennie. Jeszcze inni omijają posiłki lub nie pozwalają sobie na jedzenie po określonej godzinie.
Co można jeść. Ludzie z zaburzeniami odżywiania są skłonni wierzyć, że niektóre rodzaje pożywienia są szczególnie tuczące i z tego powodu są „zabronione”, „złe” lub „niebezpieczne”. Rodzaje unikanego pożywienia różnią się w zależności od osoby jednak lista „zakazanych” produktów może być bardzo długa.
Ile można jeść. Często ludzie cierpiący na anoreksję lub bulimię posiadają pewien limit kalorii, które mogą przyjąć dziennie. Na przykład niektórzy mogą starać się jeść mniej niż 800 kalorii, co stanowi ilość znacznie poniżej progu potrzebnego do codziennego funkcjonowania.

Rygorystyczna dieta może także obejmować posiadanie innych określonych zasad, które mogą być specyficzne dla danej osoby. Niektóre osoby mają zasady dotyczące sposobu oraz miejsca spożywania posiłków. Na przykład mogą nie pozwalać sobie, by jeść siedząc lub będąc w towarzystwie innych ludzi albo też jedzą jedynie w domu w samotności lub zawsze mniej niż inni. Jeszcze inni kroją jedzenie na maleńkie kawałeczki, jedzą bardzo szybko lub bardzo wolno.

Czy aktualnie jesteś na diecie? Poświęć chwilę, by zapisać, co robisz, aby ograniczyć przyjmowane pożywienie oraz rodzaje zasad żywieniowych, które być może posiadasz.

Ekstremalne strategie kontroli wagi

Wiele osób cierpiących na zaburzenia odżywiania może sądzić, że sama dieta jest niewystarczająca do kontrolowania sylwetki i wagi. Chcą, by ich ciało przyjęło tak mało jedzenia na ile to możliwe. Mogą starać się pozbyć kalorii, które spożyli poprzez zmuszanie się do wymiotów lub stosowanie środków przeczyszczających i moczopędnych (tabletki przyjmowane w celu redukcji ilości wody zatrzymywanej w organizmie). Mogą także próbować spalić kalorie poprzez intensywne i zdeterminowane ćwiczenia. Być może spędzają długie godziny na siłowni, biegają dalekie dystanse lub chodzą na długie spacery.

Czy stosujesz którąś z powyższych lub inną strategię? Zanotuj je poniżej.

Być może wyda się to zaskakujące, a nawet niewiarygodne, ale większość strategii kontroli wagi i sylwetki odgrywa olbrzymią rolę w podtrzymywaniu zaburzeń odżywiania. Zastanówmy się czemu tak się dzieje.

Zacznijmy od kluczowego problemu zaburzeń odżywiania. Pamiętasz, że wcześniej powiedzieliśmy, iż ludzie z zaburzeniami odżywiania mają tendencję do oceniania siebie i swojej wartości w dużej mierze na podstawie zdolności kontrolowania nawyków żywieniowych, sylwetki i wagi. Ustanawiają rygorystyczne zasady mające na celu kontrolę ilości przyjmowanego pożywienia, sylwetki i wagi. Przedstawia to poniższy diagram.

Rolą, którą odgrywają strategie kontroli sylwetki i wagi, jest podtrzymywanie istniejącego systemu określania własnej wartości. Oznacza to, że jeśli uzależniasz swoją samoocenę od tego co jesz, jaka jest twoja sylwetka i waga oraz zdolności do ich kontroli, A TAKŻE stosujesz rozmaite strategie ich kontroli, bardziej prawdopodobnym jest, iż istniejący proces osądzania siebie będzie TRWAŁ. To z kolei sprawi, że obydwa procesy będą ze sobą połączone przyczyniając się do zaburzeń odżywiania. Zobaczmy jak do tego dochodzi.

Efekty strategii kontrolowania sylwetki i wagi

Jak dotąd opisaliśmy kilka sposobów, za pomocą których osoby z zaburzeniami odżywiania starają się kontrolować sylwetkę i wagę. Zastanówmy się teraz jakie efekty mogą one wywierać na osobę, która je stosuje.

Koncentracja na pożywieniu i jedzeniu

Jednym z psychologicznych efektów rygorystycznej diety jest to, że osoba poddająca się diecie często staje się bardzo skoncentrowana na pożywieniu i jedzeniu. A czy nie są to tematy, o których osoby na diecie nie chcą myśleć? Czyż nie jest to interesujące?

Wiele osób cierpiących na zaburzenia odżywiania przyznaje, że nie bardzo potrafi myśleć o czymkolwiek innym. Inni stwierdzają, że tak wiele myślą o pożywieniu i jedzeniu, że wpływa to na ich zdolność do koncentracji na innych aktywnościach takich jak oglądanie telewizji, czytanie, nauka czy rozmowa z ludźmi. Zastanawiają się nad tym, co jeść, na jak wiele jedzenia sobie pozwolić, jak mogą je przygotować, w jaki sposób podzielą jedzenie i jak je spożyją.

Myślą także o tym, czego „nie powinni” jeść (i jak bardzo chcą to zjeść), czego „nie powinni byli” zjeść i jak unikać jedzenia. Zastanawiają się, jak mogliby pozbyć się kalorii, które przyjęli lub obawiają się przyjąć z pożywieniem. Obwiniają się za to, że ulegli pokusie. Niektórzy przyznają, że zdarza im się śnić o jedzeniu. Im bardziej rygorystyczne przyjmują zasady żywieniowe, tym silniej myślą o jedzeniu.

Czy podobne zachowania dostrzegasz u siebie? Czy więcej myślisz o jedzeniu, gdy przebywasz na diecie? Jeśli aktualnie starasz się ograniczać przyjmowane pożywienie, zapisz poniżej sprawy, o których myślisz w ciągu dnia. Co zajmuje twoje myśli?

Niedobory składników odżywczych i fizyczny głód

Kolejnym efektem rygorystycznych diet jest to, iż zdolność do utrzymania zasad żywieniowych jest bardzo niska. Im bardziej rygorystyczne są te zasady, tym trudniej ich przestrzegać. Dlaczego tak się dzieje? Jedną z natychmiastowych konsekwencji surowej diety, zwłaszcza jeśli ilość przyjmowanego pożywienia jest bardzo niewielka, jest to, że odczuwasz głód. To twój organizm mówi ci, iż zasoby energii stają się niskie i brak mu odpowiedniego odżywienia (choć niektórzy ludzie, którzy zmagali się z zaburzeniami odżywiania, przez wiele lat nie byli świadomi pojawiania się skurczy głodowych żołądka).

Jeśli dodatkowo wymiotujesz lub stosujesz środki przeczyszczające czy moczopędne albo też intensywnie ćwiczysz, twój organizm zacznie dopominać się jedzenia w sposób fizyczny (nawet jeśli nie jesteś tego świadomy). Tak więc rygorystyczna dieta oraz inne strategie kontroli wagi przynoszą w zasadzie przeciwny efekt – im bardziej surowe zasady, tym mniejsze prawdopodobieństwo sukcesu.

Nieprzestrzeganie zasad i stres

Na tym etapie zubożonego odżywienia organizmu pojawia się silne psychologiczne i fizjologiczne pragnienie jedzenia. Co według ciebie dzieje się, gdy nie tylko myślisz o jedzeniu, ale też twoje ciało domaga się odżywienia? Większość ludzi zaczyna jeść – i to nie tylko „dietetyczne produkty”! Dla osób z zaburzeniami odżywiania oznacza to, że przynajmniej jedna z ich zasad żywieniowych zostaje złamana.

Ludzie, którzy ustanawiają bardzo rygorystyczne i sztywne zasady żywieniowe oraz cele do osiągnięcia, mają tendencję, by być dla siebie bardzo surowymi, gdy nie są w stanie przestrzegać tych zasad i osiągnąć celu. Mogą czuć się winni i wierzyć, ze „ponieśli porażkę”. Mogą denerwować się na siebie i krytykować się za bycie „słabym” i „bezużytecznym”. W konsekwencji prawdopodobnie czują się ze sobą źle i odczuwają stres.

Czy możesz się z tym utożsamić? Jeśli kiedykolwiek przebywałeś na diecie i nie byłeś w stanie przestrzegać choć jednej z narzuconych zasad, co myślałeś o sobie? Jak się czułeś? Zapisz poniżej niektóre ze swoich myśli z tego okresu.

Objadanie napadowe

Niektórzy ludzie, którym za pierwszym razem nie udało się pozostać na diecie, mogą próbować ponownie z jeszcze większą determinacją, z prawdopodobnie jeszcze bardziej rygorystycznymi zasadami. Jednakże może to prowadzić do podstępnego cyklu, który opisywaliśmy. Im bardziej starasz się ograniczać przyjmowane pożywienie, tym trudniej jest podtrzymać dietę przez dłuższy okres czasu. Im bardziej starasz się oprzeć jedzeniu, tym silniejsza staje się psychiczna i fizjologiczna presja, by jeść. Ostatecznie zaczniesz jeść – często jest to jedzenie nieplanowane, łamiące jedną lub więcej zasad.

Jeśli ten podstępny cykl trwa, osiągasz następną fazę procesu podtrzymywania. Złamawszy jedną lub więcej zasad żywieniowych, stajesz się dla siebie niezwykle surowy. Sytuacja napadowego objadania się wygląda mniej więcej w następujący sposób: jesteś na siebie zły i czujesz się winny, a następnie bardzo ostro się krytykujesz, wierząc, że poniosłeś porażkę. Mogą pojawić się myśli: „Równie dobrze mogę się poddać” lub „Równie dobrze mogę sobie odpuścić”. I gotowe!

Taki rodzaj myślenia to tzw. myślenie typu „wszystko albo nic” lub „czarne albo białe”. Wiele osób, które zmagają się z zaburzeniami odżywiania przyznaje, że myślą w taki sposób, więc gdy złamią zasadę żywieniową, mówią sobie: „Wszystko popsułem; równie dobrze mogę dać sobie spokój…” a w rezultacie porzucają jakąkolwiek kontrolę i zaczynają się objadać. Proces ten przestawia poniższy model, który ilustruje w jaki sposób objadanie napadowe może być podtrzymywane.

Początkowo objadanie napadowe może być przyjemnym doświadczeniem. Jedzenie może dobrze smakować i możesz doświadczać poczucia zadowolenia. Jednakże to poczucie prawie zawsze zostaje zastąpione ostrą samokrytyką, obwinianiem siebie i poczuciem winy, obrzydzenia, odrazy, zwłaszcza gdy napady te powtarzają się w niekontrolowany sposób. Tym co pogłębia początkowe problemy i napędza cały cykl to zazwyczaj determinacja to tego, by następnym razem poradzić sobie lepiej. Widać to także na powyższym diagramie. Tak więc porzucenie kontroli jest jedynie czasowe i pojawia się odnowiony zapał, by powrócić do strategii kontroli wagi i sylwetki. Jeśli do tego dojdzie cały cykl staje się jeszcze bardziej podstępny, a wszystkie trzy mechanizmy podtrzymują siebie nawzajem.

Zachowania kompensacyjne (przeczyszczanie się i nadmierna aktywność fizyczna)

Po napadowym objedzeniu się, poza negatywnymi myślami oraz uczuciami, wiele osób doświadcza przytłaczającej potrzeby pozbycia się kalorii przyjętych z jedzeniem. Zazwyczaj uciekają się wówczas do stosowania zewnętrznych strategii kontroli, o których wspomnieliśmy wcześniej – wymuszanie wymiotów, zażywanie dużej ilości środków przeczyszczających i moczopędnych lub podejmowanie ekstremalnie wyczerpujących ćwiczeń fizycznych. Podstawowym celem tych strategii jest pozbycie się lub zrekompensowanie kalorii dostarczonych podczas napadowego objadania. Stąd też nazywamy je „środkami kompensacyjnymi”. W efekcie środki te podtrzymują napady, ponieważ jednostka zaczyna wierzyć, że może w ten sposób „naprawić” szkody wyrządzone podczas objadania się i zauważa, że coraz trudniej jest jej zahamować napady. Myślą sobie wtedy: „Cóż, zawsze mogę zwymiotować” (lub użyć środków przeczyszczających lub intensywnie ćwiczyć). Często powtarzają sobie: „To ostatni raz”, ale mają dużą trudność w kontrolowaniu swojego zachowania.

Poniższy model ilustruje jak z czasem i w wyniku powtarzanego cyklu, zaburzenia odżywiania, takie jak bulimia, są podtrzymywane.

Jest to jeden z możliwych rezultatów czy jedna ze ścieżek, na którą mogą wkroczyć osoby oceniające swoją wartość w znacznej mierze na podstawie sylwetki i wagi, a następnie stosujący rygorystyczne strategie ich kontroli. W następnej sekcji rozważymy inne, równie prawdopodobne następstwa.

Ekstremalny spadek wagi i „Syndrom Głodówki”

Niektórzy ludzie, pomimo tego, iż doświadczają psychologicznej i fizjologicznej potrzeby jedzenia, są w stanie przez dłuższy czas podtrzymać swoje rygorystyczne nawyki żywieniowe oraz inne strategie kontroli wagi. Zazwyczaj w konsekwencji prowadzi to do znaczącej utraty kilogramów. Początkowo może to wydawać się bardzo pozytywnym efektem i osoba, która znacząco schudła, może mieć poczucie osiągnięcia celu i satysfakcji; może nawet otrzymywać pochwały od innych. Biorąc to pod uwagę, może ona kontynuować odchudzanie aż do osiągnięcia bardzo niskiej wagi ciała. Znacząca utrata kilogramów oraz bardzo niska waga ciała niesie jednak ze sobą kolejne problemy.

Znacząca utrata kilogramów w szybkim tempie lub utrzymywanie bardzo niskiej wagi ciała oznacza, iż osoba je bardzo mało, aby pozostać przy niskiej (niższej) wadze. Przedłużające się niedojadanie prowadzi do interesujących i poważnych efektów, które składają się na tzw. Syndrom Głodówki. W Module 1 wspomnieliśmy o tych efektach.

Po pierwsze istnieją efekty fizyczne, kiedy to organizmowi nieustannie brak składników odżywczych. Osoba o niskiej wadze może doświadczać zawrotów głowy lub omdleń, popaść w anemię (brak żelaza we krwi), włosy mogą zacząć wypadać, a skóra i paznokcie zmienić swój wygląd, u kobiet może nastąpić zatrzymanie miesiączkowania, u mężczyzn zaś poziom testosteronu może ulec obniżeniu. Na plecach, twarzy i rękach może pojawić się cienka warstwa włosków, ponieważ ciało stara się utrzymać ciepło. Tempo przemiany materii może znacząco zwolnić, aby magazynować energię. Obniżeniu mogą też ulec tempo bicia serca, ciśnienie krwi oraz temperatura ciała. Wychudzone osoby mogą odczuwać zimno nie tylko na zewnątrz, ale też wewnątrz ciała. Mogą doświadczać problemów ze snem lub budzić się zmęczone. Choć czasem odczuwają silny głód, mają wrażenie najedzenia lub wzdęcia po zjedzeniu już niewielkiej ilości pożywienia.

Przedłużone głodzenie w dzieciństwie i okresie dorastania jest szczególnie poważne. Może to prowadzić do wstrzymania wzrostu oraz wpłynąć na gęstość kości, które nigdy już nie będą mocne i staną się podatne na złamania (również przeciążeniowe).

Poza efektami fizycznymi, syndrom głodówki prowadzi też do konsekwencji psychologicznych i społecznych. Osoba o skrajnie niskiej wadze ma tendencję do silnej koncentracji na jedzeniu, staje się introwertyczna i nieelastyczna w myśleniu, a także doświadcza trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji (często zwlekając z zadaniami do wykonania). Często się irytuje, jej nastrój jest obniżony i ma tendencję do wahania nastrojów i nagłych wybuchów.

Ma też skłonność do odsuwania się od rodziny i przyjaciół. Jej zainteresowania ulegają zawężeniu, często traci zainteresowanie seksem i związkami, staje się wyizolowana społecznie i nieświadoma tego, co dzieje się wokół. Mogą pojawić się u niej obsesje w postaci wykonywania czynności w rytualny i sztywny sposób, np. rytualne spożywanie jedzenia (takie jak nieustanne całkowite napełnianie ust czy krojenie pożywienia na maleńkie kawałki), bardzo rywalizacyjne zachowania, obsesyjne sporządzanie list czy kolekcjonerstwo.

Należy podkreślić, że gdy waga ciała człowieka jest bardzo niska, syndrom głodówki odgrywa rolę w jej UTRZYMYWANIU, jak również podtrzymywaniu rygorystycznej diety, strategii kontroli wagi oraz sposobu w jaki dana osoba siebie widzi. W tym przypadku również działa podstępny cykl, który został przedstawiony na poniższym modelu.

Jak zatem syndrom głodówki sprawia, że niska waga jest utrzymywana? Gdy człowiek schudł wiele kilogramów lub waży bardzo mało, zaczyna koncentrować się na jedzeniu jeszcze intensywniej niż w jakimkolwiek innym momencie swojego życia. Dużo rozmyśla o tym, na jak niewiele pożywienia sobie pozwoli, jak je przygotuje, jak podzieli i kiedy je spożyje. Jak wspomnieliśmy wcześniej może nawet jeść posiłki w bardzo rytualny sposób. Ponadto może odizolować się od rodziny i przyjaciół, zaprzestać robienia rzeczy, które zwykła była robić, a nawet przestać dążyć do celów, które uprzednio ceniła. Ponieważ jej zainteresowania uległy znacznemu zawężeniu, centralnym punktem życia staje się teraz rygorystyczna dieta oraz kontrolowanie wagi i sylwetki. Co więcej, gdy je, nawet małe porcje, ma poczucie wzdęcia i „rozepchania”, co jest efektem głodówki. Często jednak błędnie interpretuje to jako otyłość.

W konsekwencji niska waga zostanie utrzymana, a nawet może jeszcze ulec obniżeniu, co dodatkowo wzmocni efekty syndromu głodówki – w ten sposób podtrzymywana jest anoreksja. Cykl ten jest niezwykle podstępny, ponieważ doprowadza do sytuacji, w której osoba zaczyna podlega

kontroli syndromu głodówki. Ostatecznym zagrożeniem jest moment, gdy waga osiąga znacząco zbyt niski poziom. Wówczas może bowiem dojść do zaburzenia pracy serca, a nawet śmierci.

Głodówka przy przeciętnej wadze

Jeśli ostatnio w krótkim czasie twoja waga uległa znacznemu obniżeniu, choć nadal być może jest na przeciętnym poziomie, możesz doświadczać objawów syndromu głodówki, a twoje zdrowie może być zagrożone. Ważne, byś skonsultował się z lekarzem pierwszego kontaktu i wykonał podstawowe badania.

Nawet jeśli sporadycznie twoje nawyki żywieniowe staję się niezdrowe, a twoja waga utrzymuje się na prawidłowym poziomie, możesz doświadczać symptomów syndromu głodówki. Jeśli przerwy między posiłkami w ciągu dnia są dłuższe niż 5 godzin, twój organizm przestawia się na „tryb głodówki” przygotowując się na długotrwały brak jedzenia. Tempo przemiany materii ulega obniżeniu w celu oszczędności energii. Dlatego też posiłek, który następnie zjesz zostanie zmetabolizowany w inny sposób – głównie w celu zmagazynowania energii – stanie się zatem dokładnie to, czego starasz się uniknąć.

Zebranie informacji

Przyjrzyjmy się teraz obu możliwym ścieżkom łącznie. Prezentuje to poniższy model. Jak wspomnieliśmy w Module 1, od czasu do czasu różne zaburzenia odżywiania mogą się na siebie nakładać, a jeden problem może przeistaczać się w inny. Pamiętaj, że nasz model rozpoczyna się od problemu centralnego w kontekście zaburzeń odżywiania. Osoby cierpiące na zaburzenia odżywiania mają tendencję do oceniania własnej wartości w znacznej mierze lub nawet wyłącznie na podstawie swoich nawyków żywieniowych, sylwetki, wagi oraz umiejętności ich kontrolowania. Gdy następnie podejmują rygorystyczne diety i stosują inne ekstremalne strategie kontroli wagi i sylwetki, podtrzymują istniejący system oceniania własnej wartości.

Niektórzy ludzie, pomimo swojego zainteresowania jedzeniem i głodu, zaczynają w szybkim tempie chudnąć i doświadczać towarzyszącego temu poczucia osiągnięcia sukcesu i satysfakcji. Może to prowadzić do dalszej utraty kilogramów aż do bardzo niskiego poziomu. Na tym etapie uruchamia się syndrom głodówki, który podtrzymuje niewysoką wagę. Jest to ścieżka przebiegu anoreksji.

Istnieje prawdopodobieństwo, że osoby cierpiące na anoreksję przejdą na ścieżkę bulimii. Wspomnieliśmy, że jednym z psychologicznych efektów rygorystycznej diety i ekstremalnych strategii kontroli wagi i sylwetki jest koncentracja na jedzeniu oraz że fizycznym efektem jest niedobór składników odżywczych oraz głód. Przy występowaniu tego typu psychicznej i fizycznej potrzeby jedzenia łatwo o złamanie zasad żywieniowych (np. przyjmowanie większej ilości pożywienia niż sobie przyzwalamy lub jedzenie produktów, których sobie zabraniamy). Gdy do tego dojdzie mogą pojawić się surowe samokrytyczne oceny, myślenie typu „wszystko albo nic”, napadowe objadanie się oraz stosowanie środków kompensacyjnych. Wszystkie te mechanizmy sprawiają, że problem trwa i pogłębia się.

Od zrozumienia do działania

W niniejszym module obszernie omówiliśmy, co sprawia, że zaburzenia odżywiania są podtrzymywane. W następnych modułach skupimy się na tym, jak rozwiązać ten problem. Omówimy rozmaite strategie, za pomocą których można uporać się z poszczególnymi jego aspektami. Wszystkie te strategie zostały poddane wielu badaniom i potwierdzona została ich skuteczność pod warunkiem jednak, że praca z nimi będzie sumienna.

Jeśli cierpisz na zaburzenia odżywiania lub podejrzewasz, że jakiegoś typu zaburzenie odżywiania może się u ciebie rozwijać, zachęcamy cię, byś zapoczątkował działania zmierzające w kierunku wyzdrowienia. Przyłącz się zatem do nas w następnych modułach.

Pamiętaj – jeśli podejmujesz restrykcyjne diety lub przejawiasz zachowania mające na celu ścisłą kontrolę wagi tj. przeczyszczanie się lub intensywne ćwiczenia, ważne, byś skonsultował się z lekarzem pierwszego kontaktu w celu przeprowadzenia kompleksowych badań medycznych. Być może będziesz też potrzebował profesjonalnej pomocy, aby uporać się z problemami w zakresie żywienia.

Podsumowanie modułu

Osoby z zaburzeniami odżywiania mają tendencje do oceniania siebie w większości lub nawet wyłącznie poprzez pryzmat swoich nawyków żywieniowych, sylwetki i wagi oraz umiejętności ich kontrolowania. Jest to centralny problem w kontekście utrzymywania się i trwania zaburzeń odżywiania.

Osoby z zaburzeniami odżywiania stosują rozmaite strategie, niektóre z nich są dość ekstremalne, aby kontrolować swoje nawyki żywieniowe, sylwetkę i wagę. Strategie te obejmują: przestrzeganie rygorystycznych zasad żywieniowych, przeczyszczanie (wymiotowanie lub stosowanie środków przeczyszczających) i/albo intensywne ćwiczenia.
W rezultacie tych strategii dochodzi do rozwinięcia u osób z zaburzeniami odżywiania silnej koncentracji na jedzeniu, a także obserwuje się u nich niedobory składników odżywczych oraz odczuwanie fizycznego głodu.
Złamanie jednego lub więcej z założeń diety prowadzi do doświadczania stresu, co zaś często skutkuje myśleniem typu „wszystko albo nic”, objadaniem napadowym, a w przypadku bulimii również zachowaniami kompensacyjnymi (przeczyszczanie i/lub intensywne ćwiczenia).
Ekstremalna utrata wagi i/lub bardzo niska waga mogą prowadzić do syndromu głodówki, który z kolei (w przypadku anoreksji) powoduje duże prawdopodobieństwo utrzymania się niskiej wagi.
Rozwija się bardzo podstępny cykl: ocenianie siebie na podstawie nawyków żywieniowych, wagi, sylwetki i umiejętności ich kontroli -> zasady żywieniowe i ekstremalne strategie kontroli wagi -> koncentracja na jedzeniu -> niedobory składników odżywczych i odczuwanie fizycznego głodu -> myślenie typu „wszystko albo nic” -> objadanie napadowe i/lub zachowania kompensacyjne lub syndrom głodówki -> umocnione zasady żywieniowe i wzmożona tendencja do oceniania siebie w kontekście nawyków żywieniowych/wagi/sylwetki.

Czego dowiedziałem się z niniejszego modułu?

Pomyśl o tym, czego dowiedziałeś się czytając niniejszy moduł oraz o każdej informacji, radzie czy strategii, którą chciałabyś zapamiętać. Zapisz je poniżej, abyś później mógł się do nich odwołać.

Pomyśl o tym, jak mógłbyś wykorzystać informacje, które nabyłeś. Zapisz poniżej pomysły na ich zastosowanie.

Tekst opublikowano za zgodą Centre for Clinical Interventions of the North Metropolitan Health Service, źródło, tłumaczenie: Joanna Romanowska.

Zachęcamy do zapoznania się z pozostałymi częściami z pakietu A dotyczącymi zaburzeń odżywiania:

Udostępnij