Dla większości z nas praca wiąże się ze stresem. Jedni z nas doświadczają go w miejscu zatrudnienia więcej, inni mniej, jednak co się dzieje, gdy mamy z nim do czynienia w pracy praktycznie bez przerwy? Taka sytuacja może prowadzić do zespołu wypalenia zawodowego, o którym przeczytacie więcej w tym artykule.
Jak rozpoznać wypalenie zawodowe?
Wypalenie zawodowe, nazywane też “syndromem BurnOut”, to choroba cywilizacyjna naszych czasów – występuje niezwykle często w różnych grupach zawodowych. Można go opisać jako stan nieodczuwania satysfakcji i przyjemności z obecnej pracy, braku zadowolenia z wykonywanych zadań, niedostateczny rozwój i ilość nowych wyzwań oraz poczucie ciągłego przepracowania. Syndrom ten zwykle rozwija się stopniowo, dlatego też czasami ciężko jest zauważyć, że jesteśmy na niego narażeni. Pomocne w określeniu, czy problem wypalenia zawodowego nas dotyczy, są jego trzy główne elementy. Zauważenie ich u siebie oznacza, że powinniśmy na poważnie zająć się zmianą swojej sytuacji zawodowej i stanem zdrowia. Po pierwsze, typowe w wypaleniu zawodowym jest wyczerpanie emocjonalne, czyli uczucie pustki i odpływu sił. Są one związane z nadmiernymi obciążeniami psychicznymi, jakie towarzyszą naszej pracy lub jakie sami na siebie w niej nakładamy, bez względu na możliwość poradzenia sobie z nimi. Drugim składnikiem zespołu BurnOut jest depersonalizacja, przez którą rozumie się poczucie bezduszności i bezosobowości. Osoba dotknięta tym problemem, realizując swoje obowiązki zawodowe, zachowuje się często cynicznie lub odnosi w sposób agresywny do współpracowników bądź klientów. Staje się także niewrażliwa na potrzeby innych w firmie. Ostatnim czynnikiem wchodzącym w skład syndromu wypalenia jest obniżenie oceny własnych dokonań w pracy – przekonanie, że na moim stanowisku pracy marnuję czas i wysiłek, które mógłbym spożytkować w o wiele bardziej pożyteczny sposób.
Przyczyny wypalenia zawodowego
Jak dochodzi do takiego stanu psychicznego? Jak już wspomniałam, główną przyczyną wypalenia jest nadmierny stres w pracy. Chodzi tutaj o stres chroniczny, czyli zagrażający nam przez długi czas. Ktoś ciągle doświadczający w pracy stresujących sytuacji powoli przestaje sobie z nimi radzić. W pewnym momencie, jeśli nie jest w stanie dostatecznie odpocząć przez weekend lub nie uzyska wsparcia, zostaje praktycznie pozbawiony możliwości radzenia sobie. Stres ten może wynikać z rozmaitych przyczyn, najczęściej są to: niezwykle obciążający psychicznie lub fizycznie charakter pracy (np. związany z odpowiedzialnością za ludzkie życie lub jej szybkie tempo), atmosfera wśród współpracowników lub stwarzana przez szefa, nadmierna lub niedostateczna liczba obowiązków, zbyt wiele godzin spędzanych w pracy (co czasami wiąże się z pracoholizmem), brak umiejętności odpoczywania od pracy i zaniedbanie innych sfer życia (społecznej, zainteresowań, aktywności fizycznej, prywatnej), nadmierne lub niezgodne z naszą opinią oczekiwania czy nuda w pracy. Jak widać, przyczyn odczuwania chronicznego stresu w miejscu zatrudnienia może być bardzo dużo. Jeśli sądzisz zatem, że grozić Ci syndrom wypalenia, już teraz powinieneś wziąć się za przeciwdziałanie im.
Kto jest narażony na wypalenie zawodowe?
Mówi się, że aby wypalić się zawodowo, trzeba najpierw “płonąć”. Zjawisko BurnOut szczególnie często dotyczy bowiem osób początkowo bardzo silnie zaangażowanych w swoją pracę. Często są to ludzie młodzi, którzy zbyt ambitnie rzucają się w wir pracy i całkowicie skupiają na robieniu kariery zawodowej, a jednocześnie w niedostatecznym stopniu dbają o inne obszary swojego życia, w końcu je zupełnie zaniedbując. Skutek jest taki, że nie mają odskoczni, więc spędzają w pracy coraz więcej i więcej czasu, stawiając sobie i innym nierealistycznie wysokie wymagania, które powodują ciągły stres i wiele przykrych sytuacji. Wypalenie zawodowe szczególnie często występuje w zawodach wymagających kontaktów z innymi ludźmi, niesienia wsparcia emocjonalnego, pomocy i opieki, np. wśród lekarzy, prawników, psychologów, nauczycieli i wychowawców, pracowników socjalnych oraz pielęgniarek. Są to profesje wymagające ciągłego zaangażowania, wiążące się z dużą odpowiedzialnością za stan zdrowia innych, a nierzadko również za czyjąś ogólną sytuację życiową.
Jak zapobiegać wypaleniu zawodowemu?
Jeśli sądzisz, że jesteś w grupie podwyższonego ryzyka wystąpienia zespołu wypalenia zawodowego, wyjątkowo poświęcasz się pracy lub po prostu nie chcesz doświadczyć syndromu BurnOut, powinieneś stosować się do następujących wskazówek:
- Odpoczywaj – daj sobie czas w trakcie tygodnia, żeby wytchnąć. O ile to możliwe, chociaż jeden dzień przeznacz na relaks, szczególnie polecany jest ten na łonie natury. Pamiętaj też o przerwach w pracy – warto robić sobie 5-10 minutowe przerwy co godzinę pracy. Równie ważna jest odpowiednia ilość snu – około 7-8 godzin na dobę to minimum.
- Dbaj o inne sfery życia niż praca – spędzaj czas z rodziną i przyjaciółmi oraz na realizowaniu swoich zainteresowań. Dzięki temu nie tylko unikniesz utraty kontroli nad liczbą godzin spędzanych w miejscu zatrudnienia, ale masz też okazję na odreagowanie stresów z pracy.
- Bądź aktywny fizycznie – ruch kilka razy w tygodniu pozwala na wydzielanie endorfin, czyli tak zwanych hormonów szczęścia odpowiedzialnych za dobry nastrój i poczucie zadowolenia, oraz na rozładowanie napięć odczuwanych w ciele.
- Odpowiednia liczba godzin pracy – nie powinno się pracować więcej niż 40 godzin tygodniowo. Im więcej pracujesz, tym bardziej jesteś zmęczony, więc wykonanie kolejnych zadań zabiera Ci coraz więcej czasu. Zbyt duża ilość czasu spędzanego w pracy może doprowadzić do utraty kontroli nad tym, jak dużo pracujemy, oraz zaniedbywania swojego stanu zdrowia i relacji z bliskimi.
- Dobra atmosfera w pracy – dbaj o dobre relacje z innymi w miejscu pracy. Nic tak nie rozładowuje napięć i stresu jak poczucie humoru. Tak często jak to możliwe, śmiej się, żartuj ze współpracownikami, uśmiechaj się do klientów i staraj koncentrować na pozytywnych elementach każdej sytuacji. Zwróć uwagę również na określenie jasnych celów i priorytetów w pracy – to pozwala uniknąć stresu i niepotrzebnych nieporozumień.
- Rozwój – pamiętaj, że brak wyzwań w pracy może prowadzić do wypalenia, szukaj więc sytuacji, w których masz okazję rozwinąć swoje kompetencje zawodowe i zdawaj sobie sprawę z tego, jak codziennie się rozwijasz. Możesz też zwrócić się do pracodawcy z prośbą o powierzenie Ci obowiązków, które zaszczepią w Tobie chęć rozwoju.
Być może wcielenie w życie powyższych wskazówek wydaje Ci się mało realne. Wszyscy uważamy, że musimy dużo pracować, ponieważ mamy swoje obowiązki finansowane. Czasem jednak dobrze jest zastanowić się nad konsekwencjami, które wiążą się z niewprowadzeniem zmian w funkcjonowaniu. W przypadku przepracowania i chronicznego stresu, są to nie tylko skutki psychologiczne takie jak wypalenie zawodowe czy depresja i uzależnienia, ale również somatyczne, do których należą m. in.: problemy ze snem, choroby narządów ruchu, bóle układu mięśniowego, choroby serca, częstsze przeziębienia, spadek sprawności seksualnej oraz choroby układu trawiennego. Warto uświadomić sobie, że wprowadzanie zmian w swoim planie tygodnia można zacząć nawet od jednego, małego kroku, który powinien zmotywować Cię do następnych.
Nie samą pracą człowiek żyje – jeśli uważasz, że poradzenie sobie z przyczynami stresu w pracy jest zbyt trudne lub po prostu niemożliwe, powinieneś rozważyć jej zmianę. Warto pamiętać, że nie jest dobrze dopuszczać do sytuacji, w której koszty ponoszone w pracy zdecydowanie przewyższają wynoszone z niej korzyści.
Autor: Monika Stankiewicz, psycholog, certyfikowany psychoterapeuta poznawczo-behawioralny
