Podejście behawioralne bazuje na behawiorystycznym modelu psychicznego funkcjonowania jednostki, który mówi o tym, że człowiek uczy się nieprzystosowawczych zachowań w oparciu o własne obserwacje oraz doświadczenia życiowe. W efekcie, do zmiany czy eliminacji określonych zachowań, możliwe jest wykorzystanie tych samych reguł – reguł uczenia się. Dla podejścia behawioralnego bardzo ważne jest dokładne określenie sposobów wpływu terapeutycznego oraz możliwość replikacji pożądanych zachowań w innych sytuacjach i warunkach.
W podejściu behawioralnym wyróżnić można techniki bazujące przede wszystkim na mechanizmach rządzących klasycznym oraz sprawczym warunkowaniem, a także społecznym uczeniem się. Jedną z technik opartych na warunkowaniu klasycznym jest ekspozycja. Podczas terapii z wykorzystaniem ekspozycji w bezpiecznych warunkach oraz w sposób stopniowy klient ma możliwość bezpośredniej konfrontacji z własnym lękiem. Ekspozycja może odbywać się w rzeczywistości lub też w wyobraźni pacjenta. Wyróżnić można kilka technik ekspozycji, różniących się od siebie, jeśli chodzi o intensywność bodźca. Do technik opartych na ekspozycji należą np. systematyczna desensytyzacja – przynosząca duże efekty w leczeniu fobii, – ekspozycja z powstrzymaniem reakcji – wykorzystywana w leczeniu niepożądanych zachowań np. natręctw, czy też przedłużona ekspozycja – skuteczna w przypadku pacjentów cierpiących na zespół stresu pourazowego.
Inne techniki podejścia behawioralnego opierają się na modelowaniu, a więc bazują na uczeniu się nowych zachowań przez obserwację. Modelowanie określonych zachowań przez terapeutę często poprzedza samą ekspozycję. Terapeuta może sam skonfrontować się z przedmiotem, który budzi lęk u pacjenta, zachowując przy tym spokój i pokazując pożądane sposoby obcowania z lękotwórczym bodźcem.
Ciekawą grupą technik terapeutycznych wykorzystywaną przez behawiorystów jest tzw. sterowanie uwarunkowaniami, które opiera się na dwóch regułach. Pierwsza z nich mówi o tym, że każde zachowanie człowieka pełni pewną funkcję, druga natomiast postuluje istnienie swego rodzaju zbieżności pomiędzy zachowaniem, następstwami zachowania a okolicznościami, w jakich ma miejsce. W terapii behawioralnej często wykorzystywane są również techniki rozpoznawania sygnałów płynących z własnego ciała oraz pierwszych symptomów lęku. Może temu służyć tzw. biofeedback, trening relaksacji oraz różnego typu ćwiczenia oddechowe.
W praktyce podejście behawioralne zwykle stosowane jest w połączeniu z technikami opartymi na modelu poznawczym. W terapii poznawczo – behawioralnej nabywaniu pożądanych zachowań towarzyszy przyswajanie i utrwalanie nowych przekonań.
Przygotowane na podstawie:
Popiel, A., Pragłowska, E. (2008). Psychoterapia poznawczo-behawioralna. Teoria i praktyka. Warszawa: Wydawnictwo Paradygmat.
