Zaburzenie afektywne dwubiegunowe – przegląd najważniejszych informacji

Wstęp

Zaburzenie afektywne dwubiegunowe lub depresja maniakalna są zaburzeniami nastroju. Nazywa się tak doświadczenie anormalnych nastrojów lub nadmiernych ich zmian. Ta choroba charakteryzuje się doświadczaniem ekstremalnych emocji – raz maksymalnie euforycznych a raz maksymalnie negatywnych. Trudno jest wtedy doświadczać przyjemności. Podwyższony nastrój nazywa się maniakalnym, a obniżony depresyjnym. Epizody te mogą mieć zakres od łagodnych do ostrych i wpływać na sposób myślenia, odczuwania i działania. Aczkolwiek należy pamiętać, że część ludzi może doświadczać stanów depresyjnych znacznie częściej niż maniakalnych.

Zaburzenia afektywne dwubiegunowe występują w przybliżeniu u 1% populacji, jedna osoba na sto, która doświadczy epizodu, będzie prawdopodobnie wymagała hospitalizacji. Ta choroba dotyka zarówno kobiety jak i na mężczyzn i zazwyczaj zaczyna się około 20 roku życia lub trochę później.

Cechy zaburzenia afektywnego dwubiegunowego

Epizody maniakalne

Mania jest ekstremalnym nastrojem związanym z tym zaburzeniem. Opisuje się ją jako anormalnie podwyższony, euforyczny i/lub drażliwy nastrój. Hipomania  jest terminem określającym lekko maniakalny nastrój. Jeśli osoba pozostaje w kontakcie z rzeczywistością często można sobie z nią poradzić bez konieczności hospitalizacji. Aczkolwiek przejście pomiędzy hipomanią a  manią może nastąpić gwałtownie. Objawy manii to:

Drażliwość

Drażliwość oznacza tyle co „szybkie przejście od złości do  delikatności.” Wielu ludzi, kiedy jest w podwyższonym nastroju, doświadcza gwałtownego    przepływu pomysłów i myśli. Często uważają, że ich procesy myślowe są o wiele bardziej rozwinięte od procesów myślowych innych ludzi, a także wpadają na inny pomysł zanim ludzie wokół nich uchwycą pierwszą koncepcję. Z powodu tego gwałtownego procesu myślowego, łatwo się złoszczą, kiedy ludzie nie rozumieją ich pomysłów lub  entuzjazmu z jakiegoś nowego planu.

Zmniejszona potrzeba snu

Jedną z najpowszechniejszych symptomów manii, i często znakiem ostrzegawczym, jest             zwiększona ilość energii i brak potrzeby snu. Dzieje się tak, ponieważ gwałtowny przepływ   myśli i pomysłów utrzymuje ludzi w stanie pobudzenia i daje możliwość eksplorowania          nowych planów.

Gwałtowny przepływ pomysłów

Ludzie, którzy zaczynają doświadczać manii, zwiększają szybkość, z jaką myślą. Poruszają się szybciej od jednego tematu do innego. Czasami myśli mogą być tak gwałtowne, że zaczynają nie mieć sensu, rozwijając się w pomieszaną, niespójną wiadomość, której słuchacz nie może zrozumieć.

Wspaniałe pomysły

Myślenie, że jest się bardziej utalentowanym od innych lub, że się posiada unikatowy dar,jest powszechne dla ludzi chorych na manię. Kiedy nastrój danej osoby staje wyższy, te wierzenia mogą stać się urojeniowe. Ludzie wierzą wtedy, że są    sławni lub że zostali zesłani na tą planetę ze względu na specjalne przyczyny (często            przekonania religijne stają się bardzo intensywne i mają większe znaczenie niż zazwyczaj).

Nadzwyczajnie słaby osąd

Zdolność danej osoby do podejmowania racjonalnych decyzji może zostać osłabiona i może      podejmować niewłaściwe decyzje lub takie, które nie są zgodne z ich charakterem.

Zwiększony popęd seksualny

Kiedy ludzie zaczynają chorować na manię, często doświadczają zwiększonego libido i mogą podejmować mniej rozsądne decyzje dotyczące partnerów seksualnych.

Epizody depresyjne

Depresja jest stanem, który charakteryzuje się znacząco obniżonym nastrojem. Jego ciężkość, natarczywość, czas trwania i obecność typowych symptomów, może odróżniać główny epizod depresyjny od innego ekstremalnego nastroju związanego z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym oraz od łagodniejszego stanu depresyjnego. Najbardziej powszechnymi symptomami depresji są;

Nieustępujący smutek, zaniepokojenie lub pustka emocjonalna

Ludzie często opisują depresję jako przytłaczające uczucie smutku i beznadziejności. Mogą        stracić motywację do jedzenia i doświadczania zadowolenia z codziennych czynności, które     dotychczas sprawiały im dużo przyjemności.

Słaby lub zdezorganizowany sen

Ludzie, kiedy mają depresję, często doświadczają dezorganizacji snu. Przyczyną tego może       być zwiększony niepokój. Mają trudności z zasypianiem lub budzą się często w czasie nocy, zamartwiając się wydarzeniami dnia następnego lub wstają wcześnie rano i nie są w stanie             powrócić do spania.

Zmniejszone zainteresowanie seksem

Kiedy osoba popada w depresję, stopniowo staje się mniej zainteresowana aktywnością społeczną i seksualną.

Słaba koncentracja

Myślenie może zostać spowolnione i osoba może mieć trudności z podejmowaniem decyzji.  Jest jej ciężko skoncentrować się na czytaniu książki lub codziennych czynnościach, takich jak zakupy. Często to dodatkowo niepokoi ludzi w depresji.

Myśli samobójcze lub próby samobójcze

Kiedy osoba staje się przytłoczona jej uczuciami bezradności i rozpaczą, może mieć myśli,         aby skończyć swoje życie lub planuje popełnienie samobójstwa.

Epizody mieszane

Mieszane epizody charakteryzują się poprzez doświadczanie zarówno depresyjnych jak i maniakalnych objawów w czasie jednego dnia. Osoba odczuwa gwałtownie skrajne nastroje, na przykład: irytację, euforię, smutek. Może również wystąpić bezsenność, niepokój, halucynacje, iluzje, myśli samobójcze i tym podobne.

Zapisywanie Twoich symptomów

Jaki rodzaj objawów odczuwasz? Na następnej stronie jest karta do zapisywania ich. Poświęć kilka minut na zapisanie swoich doświadczeń, kiedy czujesz się dobrze, to znaczy, kiedy nie jesteś w stanie depresyjnym, hipomaniakalnym ani maniakalnym. Następnie pomyśl, jak się czujesz, co myślisz i co robisz lub czego nie robisz, kiedy jesteś we wszystkich wyżej wymienionych stanach oraz zapisz te objawy. Celem zapisywania twoich symptomów jest to, żebyś nauczył się być bardziej ich świadomy i ostatecznie zdolny rozpoznawać wczesne sygnały ostrzegawcze. Będziemy omawiać je bardziej szczegółowo w module trzecim.

Zapisywanie objawów

 Aby pomóc sobie wypełnić tę kartę, musisz chcieć zadać sobie kilka pytań:

  • Jaki jestem, kiedy odczuwam „normalny”, bezobjawowy stan?
  • Jak zmienia się moje życie, kiedy mój nastrój staje się depresyjny lub maniakalny?
  • Jak, jeżeli w ogóle, zmienia się mój pogląd na mnie, innych i przyszłość, kiedy jestem w stanie depresyjnym, maniakalnym lub kiedy czuję się dobrze?
  • Co zauważają inni ludzie we mnie, kiedy mam różne objawy?
  • Jaki rodzaj komentarzy słyszę od innych?

        

Depresyjny Normalny Maniakalny

 

Diagnozowanie zaburzeń afektywnych dwubiegunowych

 Poprawne zidentyfikowanie choroby może pomóc ci w rozpoczęciu odkrywania różnych metod leczenia, które będą do ciebie dopasowane w taki sposób, że lepiej poradzisz sobie z chorobą. Tak więc, postawienie właściwej diagnozy jest początkiem  drogi do poprawy. Pamiętaj, że odpowiednia diagnoza powinna zostać stworzona przez twojego lekarza prowadzącego, psychiatrę lub psychologa.  Informacje, które są przedstawione poniżej, nie są wystarczające do odpowiedniego zdiagnozowania przez kogokolwiek innego, kto nie jest specjalistą.

Następujące diagnozy bazują na definicjach i kryteriach stosowanych w klasyfikacji zaburzeń psychicznych (DSM-IV)  Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.

Zaburzenie typu I jest najbardziej powszechnym i szeroko rozpowszechnionym spośród różnych zaburzeń afektywnych dwubiegunowych. Charakteryzuje się doświadczaniem prawdziwych epizodów maniakalnych i ostrych stanów depresyjnych. Wzory anormalnych nastrojów są bardzo różne i różne osoby mogą doświadczać różnych rodzajów choroby. Wielu lekarzy traktuje zaburzenia typu pierwszego jako nawracającą i ustępującą chorobę. Dlatego ważne jest, aby kontynuować leczenie nawet, jeśli symptomy nie są dłużej obecne, aby zapobiec nawrotowi choroby.

Zaburzenie typu II  charakteryzuje się odczuwaniem głębokich stanów depresyjnych i hipomaniakalnych (np. z umiarkowanymi maniakalnymi objawami), które prawie nigdy nie rozwijają się w pełną formę manii.

Cyklotymiczne zaburzenie charakteryzuje się częstymi i krótkimi okresami umiarkowanych objawów depresyjnych i hipomaniakalnych, które są pomieszane z krótkimi okresami normalnego nastroju. Pomimo tego, że pacjent z tym typem zaburzenia nie doświadcza głównie depresji lub manii, ich choroba może rozwinąć się w zaburzenie typu I lub II.

Pacjenci z zaburzeniem typu I lub II mogą doświadczać częstych zmian nastroju. Pacjentów, którzy doświadczają więcej niż czterech epizodów hipomanii, manii i/lub depresji w ciągu roku, nazywa się jako doświadczających szybkich zmian cyklu. Ci pacjenci mają tendencję do  następujących po sobie ekstremalnych nastrojów z krótkimi okresami czucia się w normie.

Co powoduje zaburzenia afektywne dwubiegunowe?

 Nie ma jednego czynnika, który byłby identyfikowany jako przyczyna zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, tak więc nie jest to spowodowane osobą, wydarzeniem czy też konkretnym  doświadczeniem. Istnieje wiele czynników, które wchodzą we wzajemne interakcje, co może przyczynić się do rozwoju tych zaburzeń wśród niektórych ludzi. W tej części zaprezentujemy ci sposób zrozumienia, jak te wszystkie czynniki łączą się na początku choroby, a jest nim model  podatności na stres.

Podatność na stres

Na początku zaczniemy od przeglądu trzech czynników tego modelu:  genetyczna i biologiczna wrażliwość oraz  stres życiowy.

Wrażliwość genetyczna

Zaburzenie afektywne dwubiegunowe ma tendencję do bycia przekazywanym w rodzinie. Pierwszy stopień pokrewieństwa wśród ludzi z zaburzeniami dwubiegunowymi afektywnymi zwiększa ryzyko rozwoju tej choroby. Dzieci chorych pacjentów są obciążone 8% ryzykiem zachorowania w przeciwieństwie do 1% ryzyka w populacji ogólnej. Dzieci te są również bardziej zagrożone (12%) zachorowaniem na depresję jednobiegunową (tj. depresję bez manii). Jest też większe prawdopodobieństwo, że oba bliźniaki jednojajowe zachorują na omawiane zaburzenie niż oba bliźniaki dwujajowe. Podczas gdy wyniki badań wskazują pewien stopień dziedziczenia, często sugerują też, że występują inne czynniki, mogące towarzyszyć ich rozwojowi

Wrażliwość biologiczna

Odnosi się to do możliwości niezbilansowanego rozkładu biochemicznego w mózgu, co sprawia, że dana osoba jest podatna na doświadczanie epizodów związanych z nastrojem. Niezbilansowanie chemii mózgu lub jej niezdolność do właściwego funkcjonowania, może prowadzić do epizodów podwyższonego lub niskiego nastroju.

Stres życiowy

Stresujące wydarzenia lub okoliczności w życiu danej osoby takie jak konflikty rodzinne, trudności z zatrudnieniem, żałoba, lub nawet pozytywne wydarzenia, takie jak wyjście za mąż, posiadanie dzieci, przeprowadzka, mogą wyrządzić dodatkowe krzywdy w życiu osoby, prowadząc do zestresowania, odczuwania frustracji, smutku, niepokoju i innych.

Występowanie zaburzeń dwubiegunowych afektywnych może być więc tłumaczone poprzez interakcję pomiędzy trzema powyższymi czynnikami. Osoba, która jest genetycznie i/lub biologicznie wrażliwa niekoniecznie musi zachorować na omawianą chorobę. Te wrażliwości są spowodowane tym, jak radzą sobie ze stresorami w ich życiu. Na przykład, osoba w której historii rodzinnej występuje cukrzyca, może nie zachorować na nią, jeśli będzie ostrożna z jedzeniem i zapewni sobie odpowiednią ilość ruchu. To przynosi nam konieczność przedyskutowania ochronnych i ryzykownych czynników.

Czynniki ochronne i ryzyka

Czynnik ryzyka jest czymś, co zwiększa szansę zachorowania osoby, która i tak jest już na to podatna. Przykładami czynników ryzyka są: słabe lub źle przystosowane strategie radzenia sobie, nadużywanie alkoholu lub narkotyków, nieregularny plan dnia, konflikty interpersonalne, stresujące wydarzenia i tym podobne. Czynniki ochronne to takie, które mogą pomóc zapobiec zachorowaniu osoby na to podatnej. Zaliczamy do nich dobre strategie radzenia sobie, dobrą sieć wsparcia społecznego, efektywną komunikację i umiejętność rozwiązywania problemów. Gdy czynniki ryzyka przewyższają te ochronne, możliwość rozwoju zaburzeń jest wysoka. Tą zasadę stosuje się również w czasie rozważania ryzyka nawrotu choroby.

Przebieg choroby

Podczas gdy część pacjentów może doświadczać długich okresów normalnego nastroju, większość ludzi z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi będzie doświadczać powtarzających się maniakalnych lub/i depresyjnych epizodów w czasie ich życia. Stosunek epizodów maniakalnych wobec depresyjnych będzie się różnić w zależności od przypadku indywidualnego, tak jak częstotliwość epizodów. Część ludzi może doświadczyć tylko dwóch lub trzech epizodów w ich życiu, podczas gdy inni mogą doświadczyć gwałtownych cyklicznych wzorów czterech lub większej ilości epizodów chorobowych w ciągu roku. Niezależnie od wzoru, ważne jest aby pacjenci z zaburzeniem dwubiegunowym, nauczyli się efektywnych sposobów radzenia sobie z ich chorobą i zapobiegania nawrotom dalszych epizodów.

Poniżej znajduje się „Karta wrażliwości na stres”. Jest ona stworzona dla ciebie, abyś mógł zapisać czynniki w twoim życiu, które mogą zwiększać i zmniejszać ryzyko doświadczania epizodu powrotu depresji, hipomanii lub manii. Świadomość wszystkich tych czynników jest pierwszym krokiem do nauczenia się, jak minimalizować czynniki ryzyka i maksymalizować te ochronne, tak żebyś był, w sposób optymalny, zdolny do lepszego radzenia sobie z chorobą i zapobiegania jej nawrotom.

Karta wrażliwości na stres

 

Czynniki podatności: Jakie czynniki według ciebie mogą zwiększać twoją wrażliwość na rozwój zaburzeń afektywnych dwubiegunowych lub depresyjnych, hipomaniakalnych lub maniakalnych epizodów? Lista stresu: Czy byłeś zestresowany czymkolwiek w twoim życiu, zanim miałeś epizody depresyjne, hipomaniakalne lub maniakalne?

 

Czynniki ryzyka:  jakie rzeczy mogą zwiększać  u ciebie ryzyko doświadczania epizodów depresyjnych, hipomaniakalnych lub maniakalnych? Czynniki ochronne: jakie są twoje zasoby i mocne strony, które mogą zmniejszać ryzyko twojego doświadczania epizodów depresyjnych, hipomaniakalnych lub maniakalnych?

 

 Podsumowanie modułu:

  • Około 1% populacji cierpi z powodu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych
  • Zaburzenie afektywne dwubiegunowe jest doświadczaniem przesadnych zmian nastroju, gdzie jedne mogą być ekstremalnie euforyczne, na przykład hipomaniakalne/ maniakalne lub całkowicie smutne, na przykład epizody depresyjne
  • Cierpiący na zaburzenia dwubiegunowe, mogą być zdiagnozowani jako posiadający zaburzenie typu I (ostra depresja i prawdziwa mania), zaburzenie typu II (ostra depresja i hipomania) lub zaburzenie cyklotymiczne (krótkie okresy łagodnej depresji i hipomanii)
  • Częste zmiany nastroju, na przykład więcej niż cztery epizody w ciągu roku, są nazywane szybkim cyklem
  • Zaburzenia dwubiegunowe nie są spowodowane jednym czynnikiem, ale interakcją pomiędzy różnymi przyczynami, które mogą mieć wkład w ich rozwój u części ludzi – trzema najbardziej powszechnymi czynnikami są genetyczna, biologiczna wrażliwość i stres.
  • Czynniki ryzyka i ochronne mają wpływ na ryzyko rozwoju choroby i innych epizodów po wyzdrowieniu z poprzedniego.
  • Na czynniki ryzyka składają się: niski poziom wsparcia społecznego, nadużywanie alkoholu/narkotyków, nieregularny tryb życia, konflikty interpersonalne i inne
  • Czynnikami ochronnymi są; dobra sieć wsparcia psychicznego, efektywna komunikacja i umiejętność rozwiązywania problemów
  • Ostatecznym celem jest minimalizowanie czynników ryzyka i maksymalizacja tych ochronnych tak, aby nawrót epizodów został powstrzymany

Tekst opublikowano za zgodą Centre for Clinical Interventions of the North Metropolitan Health Service, źródło, tłumaczenie: Nina Prucnal.

Udostępnij