Zaburzenia odżywiania a neurobiologia

 

Zaburzenia odżywiania to poważne zaburzenie psychiczne, która może prowadzić do konsekwencji natury medycznej. Aktualna wiedza, dzięki powiększającemu się zbiorowi dowodów naukowych, pozwala nam lepiej rozumieć neurobiologiczne podłoże zaburzeń: jak się rozwijają i jak możemy wspomagać leczenie.

Osoby cierpiące na zaburzenia odżywiania oraz ich bliscy często zastanawiają się nad tym, co doprowadziło do powstania zaburzenia lub też obwiniają się za ich wystąpienie. Nauka może pomóc w rozwianiu szkodliwych mitów oraz zrozumieniu złożoności zaburzeń odżywiania. Dzięki badaniom doszliśmy do wniosku, że nie istnieje jedna przyczyna zaburzeń – na przykład nie musisz borykać się z innymi problemami psychicznymi czy doświadczyć traumy. Aczkolwiek często choroba rozwija się po okresie stosowania restrykcji dietetycznych – ograniczania przyjmowanych kalorii lub niewłaściwego odżywiania się (celowo lub wskutek stresu/choroby).

 

Rola genetyki w zaburzeniach odżywiania

Nastrój, osobowość, lęk i kontrola impulsów jak również apetyt, waga ciała i metabolizm mają silne podłoże genetyczne (są dziedziczne). Przeciętnie około połowa ryzyka wystąpienia zaburzeń odżywiania jest wynikiem wpływu genetyki, jednak prawdopodobieństwo to prezentuje się inaczej u różnych osób. Osoby z wyższą dziedzicznością potrzebują jedynie środowiska w lekkim stopniu toksycznego, aby objawy zaburzenia się zamanifestowały. Podczas gdy w sprzyjających warunkach środowiskowych zaburzenia te mogą się nigdy nie ujawnić.

Pomyśl o orchidei lub mleczu – orchidea potrzebuje optymalnego środowiska, by zakwitnąć, podczas gdy mlecz przetrwa niezależnie od tego jak bardzo wymagające jest otoczenie. Podobnie, osoby z genetyczną predyspozycją ku rozwinięciu zaburzeń mogą świetnie funkcjonować w korzystnym otoczeniu, ale będą bardziej podatne na szkodliwe czynniki w środowisku niesprzyjającym (czynniki te obejmują „wyzwalacze”, takie jak utrata wagi lub stres).

Epigenetyka zajmuje się badaniem biologicznych mechanizmów, które sprawiają, że nasze predyspozycje genetyczne mogą zostać „uruchomione” lub „wyłączone”. W określonym otoczeniu, zwłaszcza takim, gdzie występują czynniki takie jak stres i/lub niewłaściwe odżywianie, ryzyko ekspresji predyspozycji genetycznych jest wyższe – geny mogą zostać „włączone”. Profesor Cynthia Bulik – światowy ekspert w zakresie zaburzeń odżywiania –  wyjaśnia: „Geny ładują broń, środowisko naciska spust”.

 

Interakcja geny – środowisko

Kultura zachodnia kładzie duży nacisk na znaczenie szczupłej i umięśnionej sylwetki. Wiele osób podejmuje intensywne ćwiczenia lub przechodzi na diety, aby osiągnąć ten „ideał” ciała. Dla niektórych zachowania takie są w zasadzie nieszkodliwe. Dla tych jednak, którzy obciążeni są ryzykiem genetycznym, tego typu wpływy środowiskowe mogą „uruchomić” geny i doprowadzić do rozwoju zaburzeń odżywiania. Przeanalizujmy inny przykład. Dwie osoby zmagają się z chorobą żołądka (np. wirus), która może doprowadzić do utraty wagi ciała. Po chorobie jedna osoba bez problemu powróci do swojej poprzedniej wagi i nie doświadczy żadnych komplikacji zdrowotnych. U drugiej jednak może zostać „uruchomione” zaburzenie odżywiania. Tak więc nieprawidłowe odżywianie działa jak katalizator ekspresji istniejących predyspozycji genetycznych.

 

Jak zaburzenia odżywiania wpływają na mózg?

Niektórzy ludzie obawiają się, iż zaburzenia odżywiania są wynikiem braku równowagi chemicznej w ich mózgu. Nie istnieją jednak dowody, które potwierdzałyby tę hipotezę. Badania pokazują natomiast, iż aktywność mózgu może ulegać zmianom pod wpływem nawet niewielkich zmian w diecie. Szczególnie w przypadku osób młodych, gdy ich mózg jeszcze się rozwija. Gdy człowiek nie odżywia się prawidłowo, mózg nie ma wystarczająco dużo „paliwa”, a w konsekwencji mogą pojawić się problemy z podejmowaniem decyzji, rozwiązywaniem problemów czy regulowaniem emocji. Mogą też wystąpić zaburzenia percepcji w zakresie postrzegania siebie, np. patrząc na siebie w lustrze człowiek widzi swoje ciało inaczej niż wygląda ono w rzeczywistości. Ponadto, chociaż zaburzenia odżywiania nie są spowodowane brakiem równowagi chemicznej w mózgu, to jednak ograniczone i niewłaściwe odżywianie się czy nagły spadek wagi, może doprowadzić do problematycznych zmian w zakresie chemii mózgu – np. mózg może zacząć produkować mniej serotoniny, co zaś może prowadzić do wystąpienia symptomów depresji.

 

Jak to wszystko przekłada się na możliwości leczenia?

Dobrą wiadomością jest to, że efekty głodzenia się mogą zostać odwrócone poprzez właściwe odżywianie się.  Badania obrazowania mózgu pokazują, iż aktywność mózgu u ludzi z zaburzeniami odżywiania może ulec zmianom. Mózg, tak jak mięśnie, nieustannie się zmienia i adaptuje w zależności od wymagań środowiskowych, tego jak jest używany oraz „ćwiczony”. „Ćwiczenia” mogą polegać na uczeniu się nowych sposobów myślenia i interakcji z innymi ludźmi. Dzięki ćwiczeniom, aktywność mózgu u osób, które „wychodzą” z zaburzeń odżywiania, może bardziej przypominać tę u osób, które nigdy nie zmagały się z zaburzeniami.

Aby zmiany te mogły zaistnieć, mózg musi być odpowiednio odżywiany. „Głodny” mózg nie będzie funkcjonował optymalnie, a więc podczas leczenia szczególny nacisk musi być położony na zbilansowaną dietę. Może być to trudne, ponieważ konieczność przyjmowania większej ilości pokarmów często jest przerażająca dla osób z zaburzeniami. Ponadto mózg ma tendencję do wolniejszego zdrowienia w stosunku do ciała. Dlatego też osoby powracające do zdrowia po zaburzeniach odżywiania, mogą potrzebować więcej czasu, aby ich mózg „dogonił” ciało i aby powróciły zdolności takie jak myślenie abstrakcyjne i myślenie racjonalne.

Szczególne wyzwanie stanowi społeczeństwo, które pozostaje środowiskiem pełnym potencjalnych czynników spustowych, takich jak obrazy niedoścignionych ideałów ciała czy niewłaściwe i wykluczające się przekazy dotyczące diet i ćwiczeń. Terapia musi zatem odnieść się nie tylko do predyspozycji genetycznych jednostki, ale też pomóc jej rozwinąć zdolność radzenia sobie z wpływami środowiska (np. radzenie sobie ze stresem i unikanie diet).

Pokonanie zaburzeń odżywiania jest możliwe. Dzięki prawidłowemu odżywianiu i nauce mózg i ciało mogą powrócić do zdrowego funkcjonowania. Właściwa, zbilansowana dieta oraz wspierające otoczenie pomogą jednostce w osiągnięciu pełni możliwości we wszystkich dziedzinach życia.

 

Tłumaczenie: Joanna Romanowska

Źródło: http://www.cci.health.wa.gov.au/docs/Eating%20Disorders%20amd%20Neurobiology%2025-01-18.pdf

Udostępnij