Zmiany w zakresie snu w depresji obejmują bezsenność lub hipersomnię oraz aberracje w makro- i mikrostrukturze snu. Należą do nich m.in. skrócony czas latencji do pierwszego epizodu szybkich ruchów gałek ocznych (REM) i wydłużony czas jego trwania, skrócony sen wolnofalowy (SWS), zaburzona ciągłość snu oraz dysfunkcje autonomicznej aktywności serca, co odzwierciedla zmniejszona zmienność rytmu serca (Rosenblum i wsp., 2025).
Jak często zaburzenia snu występują u osób z depresją?
Dolegliwości związane ze snem, takie jak bezsenność, narkolepsja, zaburzenia oddychania podczas snu oraz zespół niespokojnych nóg, występują u około 90% pacjentów z diagnozą depresji (Tsuno, 2005). Spośród nich bezsenność dotyczy około 79% osób chorujących na depresję (Toynbee, 2025), natomiast hipersomnia występuje u około 25% osób z rozpoznaniem depresji (Moderie i Boivin, 2024).
Czy zaburzenia snu zwiększają ryzyko depresji?
Metaanaliza obejmująca siedem badań wykazała, że zarówno zbyt krótki czas snu (poniżej 7 godzin), jak i zbyt długi czas snu (powyżej 9 godzin) istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia depresji (Zhai, 2015).
Związek pomiędzy zaburzeniami nastroju i zaburzeniami snu ma charakter dwukierunkowy. Problemy ze snem często poprzedzają wystąpienie epizodów depresyjnych, stanowiąc objaw prodromalny, czynnik poprzedzający lub nawet wywołujący depresję. Z kolei obniżony nastrój może zakłócać wzorce snu (Fang, 2019).
Badania wskazują również, że poprawa jakości snu poprawia rokowania dotyczące wystąpienia remisji depresji (Murphy i Peterson, 2015).
Czy bezsenność w depresji zwiększa ryzyko zachowań samobójczych?
Metaanaliza obejmująca 18 badań wykazała, że zaburzenia snu, zwłaszcza koszmary senne i bezsenność, zwiększają ryzyko zachowań samobójczych (Wang, 2019). Co ważne, istnieją skuteczne metody pracy terapeutycznej zarówno z bezsennością, jak i z koszmarami sennymi.
W sytuacji występowania myśli, planów lub tendencji samobójczych podjęcie tego tematu jest absolutnym priorytetem. Jeśli zmagasz się z myślami o odebraniu sobie życia, nie zostawaj z tym sam/sama. Jak najszybciej powiedz o tym zaufanej osobie i skontaktuj się ze specjalistą zdrowia psychicznego. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia zadzwoń pod numer alarmowy 112 lub zgłoś się do najbliższego Szpitalnego Oddziału Ratunkowego.
Przez całą dobę dostępne jest również Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym pod numerem 800 70 2222, gdzie można uzyskać natychmiastowe, bezpłatne wsparcie psychologiczne. Szukanie pomocy jest oznaką troski o siebie i pierwszym krokiem do poprawy sytuacji.
Jak poprawić sen w depresji?
Oddziaływania ukierunkowane na problemy ze snem powinny stanowić integralną część terapii depresji. Jest to niezwykle ważne, ponieważ nawet rezydualne objawy bezsenności stanowią ryzyko nawrotu zaburzeń nastroju (Asarnow i Manber, 2019). Odpowiednia długość i jakość snu działa jak czynnik ochronny, wspiera bowiem regulację emocji, równowagę neurochemiczną i odporność na stres (Riemann i wsp., 2020).
Czy warto rozpocząć terapię depresji od leczenia bezsenności?
Wyniki niewielkiego badania z udziałem pacjentów z łagodną depresją (wynik w Skali Depresji Becka > 9) współwystępującą z bezsennością wskazują na to, że warto rozpocząć terapię właśnie od leczenia zaburzeń snu. Uczestnicy badania odbyli sześć cotygodniowych sesji CBT-I obejmujących m.in. edukację dotyczącą higieny snu, techniki kontroli bodźców oraz progresywną relaksację mięśni. Podczas wizyty kontrolnej po trzech miesiącach u wszystkich osób, które ukończyły terapię, nie stwierdzono już klinicznie istotnej bezsenności, a 7 z 8 pacjentów nie spełniało także kryteriów epizodu depresyjnego (Taylor, 2007). Może to sugerować, że przy niewielkim nasileniu depresji rozpoczęcie terapii od pracy nad snem bywa szczególnie korzystne.
Jak CBT pomaga zmienić przekonania o śnie w depresji?
Osoby, u których depresja współwystępuje z bezsennością, zgłaszają więcej niekorzystnych przekonań na temat snu niż osoby cierpiące na bezsenność bez współistniejącej depresji (Asarnow i Manber, 2019). Co więcej, tendencje do ruminowania wiążą się z gorszą jakością snu i dotyczą konsekwencji wynikających z bezsenności (Carney i wsp., 2006). W takich przypadkach w przebiegu terapii pomocne mogą okazać się techniki poznawcze i metapoznawcze, a także zaczerpnięta z ACT metoda defuzji poznawczej.
Jak aktywizacja behawioralna poprawia sen w depresji?
Aktywizacja behawioralna w kontekście bezsenności w przebiegu depresji powinna przede wszystkim skupiać się na zachowaniach poprzedzających położenie się spać oraz na porannych działaniach, aby ułatwiać wstawanie z łóżka o zalecanej porze (Asarnow i Manber, 2019).
Autorka tekstu: dr Dagna Wysocka – psycholożka, certyfikowana psychoterapeutka poznawczo-behawioralna
Bibliografia: https://centrum-poznawcze.pl/cbt_a_msz/
