lęk

Czym jest lęk?

Wiele osób odczuwających lęk może zacząć zastanawiać się, czy objawy te wskazują na coś poważnego. Jedną z najbardziej typowych obaw jest to, że to pierwsza oznaka utraty zmysłów. Co więcej, często pojawiające się reakcje i komentarze innych ludzi, takie jak „po prostu weź się w garść” nie są pomocne.

Może tak być, że czujesz się osamotniony w tych trudnych emocjach. W rzeczywistości wielu ludzi stale lub okazjonalnie doświadcza lęku. Szacuje się, że 1 na 5 osób doświadcza silnego lęku w ciągu swojego życia.

Lęk może pojawić się u każdego, w każdym etapie życia, niezależnie od tego czy jest się introwertykiem czy ekstrawertykiem, czy jest się aktywnym społecznie czy nieśmiałym, młodym lub starszym, czy jest się mężczyzną czy kobietą, bogatym lub biednym. Niezależnie od jakichkolwiek cech, każdy może czuć lęk.

Zrozumieć lęk

Odczuwanie lęku jest w dużej mierze częścią doświadczenia bycia człowiekiem. Pojawia się w odpowiedzi na oczekiwane niebezpieczeństwo i dlatego też, jest traktowany jako niezbędny instynkt potrzebny do przetrwania. Doświadczenie lęku jest bardzo podobne do doświadczenia strachu – główną różnicą jest to, że lęk występuje bez obecności namacalnego niebezpieczeństwa. Pojawia się wtedy, gdy ktoś czuje że jest w niebezpieczeństwie, podczas gdy w rzeczywistości tego niebezpieczeństwa może wcale nie być. Aby to zilustrować, pomyśl o lęku jaki możesz czuć idąc słabo oświetloną uliczką. Prawdopodobnie poczujesz lęk, ponieważ dostrzeżesz potencjalne niebezpieczeństwo. To wcale nie musi oznaczać, że faktycznie coś złego spotka cię w tej uliczce, ale to, co powoduje lęk to przekonanie, że coś się wydarzy.

Reakcja „walcz lub uciekaj”

Ważne jest, aby w pełni zrozumieć jak nasze ciała reagują na zagrożenie lub niebezpieczeństwo, niezależnie od tego, czy jest ono prawdziwe czy wyobrażone. Ta odpowiedź organizmu została nazwana reakcją „walcz lub uciekaj”. Prawdopodobnie w reakcji na trudne wydarzenie będziemy próbowali od niego uciec albo zmierzyć się z nim. Głównym celem reakcji „walcz lub uciekaj” jest ochrona samego siebie. Dlatego warto pamiętać, że doświadczenie lęku nie jest szkodliwe. W trakcie uruchomienia tej reakcji aktywują się trzy systemy: fizjologiczny, poznawczy i behawioralny.

System fizjologiczny

Kiedy wierzymy, że jesteśmy w niebezpieczeństwie, całe nasze ciało przygotowuje się do tego, aby zwiększyć naszą zdolność do ucieczki lub stoczenia walki. Na poziomie fizjologicznym, gdy tylko zauważone zostanie niebezpieczeństwo, mózg wysyła wiadomość do naszego autonomicznego układu nerwowego. Składa się on z dwóch układów: współczulnego i przywspółczulnego, które kontrolują zmiany fizjologiczne pojawiające się w organizmie.

Aby pobudzić nas do działania, układ współczulny wytwarza w nadnerczach dwa związki chemiczne:  adrenalinę i noradrenalinę. Są one w zasadzie posłańcami, których zadaniem jest utrzymywanie fizycznego pobudzenia organizmu przez wystarczającą ilość czasu.

Jakie więc zmiany uruchamia w naszym organizmie układ współczulny?

  1. Przyspieszenie akcji serca

Dla osoby doświadczającej lęku jest to bardzo zauważalna zmiana. Umożliwia to szybsze pompowanie krwi w organizmie a tym samym, szybsze dostarczanie niezbędnego tlenu i pozbywanie się z organizmu metabolitów.

  1. Redystrybucja krwi, z obszarów które chwilowo nie wymagają intensywnej pracy.

Krew przepływa z obszarów takich jak skóra, palce u rąk i nóg (gdzie chwilowo nie jest niezbędna) w kierunku miejsc, które prawdopodobnie będą jej potrzebowały w dużej ilości, czyli do dużych narządów i mięśni. Jest to bardzo przydatne, ponieważ gdybyśmy byli zaatakowani i skaleczeni bylibyśmy mniej skłonni wykrwawić się na śmierć. Jednocześnie powoduje to, że skóra staje się blada i pojawia się uczucie zimna, odrętwienia i mrowienie palców rąk i nóg.

  1. Przyspieszenie oddechu

Podobnie jak wzrosło tempo bicia serca, tak samo przyspiesza praca płuc. To bardzo ważne, ponieważ organizm otrzymuje wtedy zwiększoną ilość tlenu, a to pomaga przygotować się do walki. Może to powodować uczucie duszności, problemy z oddychaniem, ból w klatce piersiowej, wzdychanie i ziewanie. Jednym ze skutków ubocznych tego procesu jest to, że do głowy przepływa zmniejszona ilość krwi. Nie jest to niebezpieczne, ale może wywołać nieprzyjemne odczucia takie jak: zawroty głowy, niewyraźne widzenie, dezorientację, uczucie odrealnienia i uderzenia gorąca.

  1. Zwiększenie potliwości.

Kolejną fizyczną zmianą jest zwiększone pocenie się. Dzięki tej zmianie ciało staje się śliskie, a tym samym trudniejsze do złapania. Ma to również funkcję chłodzenia organizmu, po to by nie doszło do przegrzania się.

  1. Rozszerzanie się źrenic

Bardzo często ludzie nie są świadomi tej zmiany. Źrenice wpuszczają wtedy więcej światła, może to doprowadzić do niewyraźnego widzenia, wystąpienia plam przed oczami lub uczucia podobnego do światłowstrętu. Ta zmiana jednak umożliwia skuteczniejsze identyfikowanie wszelkich ukrytych niebezpieczeństw, na przykład czegoś, co ukrywa się w cieniu.

  1. Zmniejszona aktywność układu pokarmowego

Ta zmiana doprowadza do “przekazania” energii systemom ściśle zaangażowanym w reakcję „walcz lub uciekaj”. Jako konsekwencję tego procesu możesz zauważyć suchość w ustach, ponieważ praca ślinianek i produkcji śliny zwalnia, uczucie nudności, ból w żołądku a nawet zaparcia.

  1. Napięcie mięśni

Wiele mięśni pozostaje w napięciu, co może powodować subiektywne poczucie spięcia. Często konsekwencją tego jest ból i drżenie ciała. Przez kompleksowe działanie organizmu, po ustąpieniu reakcji może wystąpić uczucie wyczerpania i zmęczenia.

System behawioralny

Jak wspomniano wcześniej, możliwością reakcji jest ucieczka lub walka. W związku z tym pojawia się ogromna chęć ukojenia niepokoju, poprzez reakcję agresywną albo pragnienie ucieczki z niebezpiecznego miejsca. Bardzo często pierwsza reakcja jest niemożliwa (poprzez ograniczenia społeczne), dlatego też ludzie wyrażają ją pośrednio, poprzez takie zachowania, jak nerwowe ruchy kończyn (np. stukanie stopą o podłogę) albo agresywne zwracanie się do innych (np. krzyczenie).


System poznawczy

Głównym zadaniem reakcji „walcz lub uciekaj” jest poinformowanie o możliwym niebezpieczeństwie, wszczęcie alarmu w organizmie. Jedną z zasadniczych zmian poznawczych jest to, że jednostka zaczyna uważnie przyglądać się otoczeniu poszukując potencjalnego niebezpieczeństwa. To tłumaczy trudność w koncentracji ludzi doświadczających lęk. Jest to normalna i ważna część reakcji, ponieważ jej celem jest powstrzymanie od brania udziału w bieżących obowiązkach i skupieniu się na ochronie.

Czasami jednak nie jesteśmy świadomi co było przyczyną naszego lęku. Niestety większość z ludzi nie jest w stanie pogodzić się z brakiem takiej świadomości, dlatego ta potrzeba domknięcia może wiązać się z błędnymi wnioskami. Często skutkuje to myśleniem, że problem jest w nich, i że to pierwsze oznaki utraty zmysłów i nadchodzącej śmierci.

Powrót do normalnej pracy systemów

Gdy zagrożenie mija, ciało zaczyna przechodzić w proces stopniowego rozluźniania organizmu, przywracając bardziej zrelaksowany stan. Jest to ponownie kontrolowane przez autonomiczny system nerwowy. Tym razem aktywowany jest układ przywspółczulny. W rezultacie praca serca zwalnia, podobnie jak oddech, temperatura ciała obniża się, a mięśnie rozluźniają. Ciało jednak nie wraca od razu do stanu całkowitego rozluźnienia. Pobudzenie wciąż trwa i ma to bardzo logiczne wytłumaczenie. W odległych czasach, gdzie niebezpieczeństwem było starcie z dzikim zwierzęciem, zrelaksowanie się od razu nie byłoby mądrym rozwiązaniem. W takim przypadku niebezpieczeństwo utrzymuje się, a ciało pokazuje ciągłą gotowość na kolejny atak. Reakcja organizmu stopniowo się wycisza. Pomaga to zrozumieć, dlaczego ludzie odczuwają lęk nawet jeśli stresor nie pojawia się bezpośrednio.

Co powoduje niepokój?

Powody tworzenia lęku są różne w zależności od osoby. Istnieją jednak kategorie czynników, które są uniwersalne. Można podzielić je na biologiczne i psychologiczne.

Czynniki biologiczne

Jedną z przyczyn odczuwania lęku jest czynnik genetyczny. Dla przykładu, w występowaniu zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych, około 20% krewnych również cierpiało na te zaburzenia. Badania genetyczne wykazują, że można odziedziczyć podatność na rozwój zaburzeń lękowych.

Czynniki psychologiczne

Posiadanie podatności na wystąpienie zaburzeń lękowych nie oznacza, że muszą się one pojawić. Wszystko to zależy od stylu życia, pojawiających się w nim stresorów i sposobów radzenia sobie z nimi. Dla przykładu, jeśli w dzieciństwie nauczono nas bać się sytuacji z pozoru neutralnych, może być trudniej oduczyć się tego w życiu dorosłym. Dlatego, możemy wytworzyć pewne wzorce myślenia i zachowania przyczyniające się do rozwoju zaburzeń lękowych.

Podsumowanie

Jak widać z tego opisu reakcji „walcz lub uciekaj” lęk jest bardzo ważną emocją, która ma za zadanie chronić nas przed pojawiającym się niebezpieczeństwem. U niektórych osób reakcja ta uruchamiana jest w momencie, gdy nie ma realnego niebezpieczeństwa. A sytuacje wywołujące lęk różnią się w zależności od tego, jakie mamy przekonania, doświadczenia i predyspozycje biologiczne. Zaburzenia lękowe diagnozowane są u osób, u których powodują one znaczne problemy w codziennym funkcjonowaniu. Ważne jest, aby mieć świadomość, że pewien poziom lęku jest potrzebny, umożliwia on m.in. pojawianie się w pracy na czas, zmaganie się z trudnościami, przechodzenie przez ruchliwą ulicę, czy bycie świadomym co dzieje się dookoła nas.

Źródło, tłumaczenie: Maria Smykla

Udostępnij