Niebezpieczne dążenie do doskonałości

 

Wyznaczasz sobie cele do realizacji? Jesteś ambitny/a? Chcesz utrzymywać wysokie standardy w pracy/na uczelni? Podnosisz sobie poprzeczkę w sporcie, nauce czy wykonywaniu życiowych zadań? Odczuwasz potrzebę poprawiania własnych wyników w różnych dziedzinach?

Świetnie, to wszystko pomaga nam w osiąganiu sukcesów w życiu i stawaniu się coraz lepszymi w tym, co robimy. Kiedy jednak zaczynasz nieprzerwanie usiłować osiągać nierealne cele i oceniasz swoją wartość wyłącznie w kategoriach produktywności i wywiązywania się z zadań, Twój pęd do doskonałości może mieć dla Ciebie szkodliwe konsekwencje. Mówimy wtedy o klinicznym PERFEKCJONIZMIE, który może objawiać się na różne sposoby. Jeśli wyznaczamy sobie wyśrubowane i bardzo trudne (lub wręcz niemożliwe) do realizacji standardy, a przy tym nie potrafimy zaakceptować własnych błędów i jesteśmy nadmiernie samokrytyczni, ewentualne porażki lub przykre doświadczenia mogą doprowadzić do pojawienia się depresji. Jeśli natomiast wyznaczamy innym osobom nierealistyczne i niemożliwe do spełnienia przez nich standardy, w kontakcie z nimi możemy doświadczać wybuchów złości, stresu, rozczarowania lub też tracimy zaufanie do innych ludzi, nie potrafimy dzielić się z nimi obowiązkami i czujemy, że musimy wszystko robić samodzielnie. Brak tolerancji dla stylów pracy i standardów zachowana innych osób negatywnie wpływa na nasze relacje z nimi i może stać się także przyczyną problemów w związku. Z kolei kiedy jesteśmy przekonani, że to inni stawiają nam niemożliwe do spełnienia wymagania i oczekują od nas za dużo, a przy tym wierzymy, że musimy spełnić te oczekiwania, aby zyskać ich aprobatę i uznanie, możemy zacząć odczuwać złość wobec tych osób, lęk przed byciem przez nich (negatywnie) ocenianym, albo ponownie – wpaść w depresję z powodu niemożności sprostania tym standardom.

Aby ocenić, czy nasze przekonania na temat standardów wykonania są trafne, należy sobie zadać następujące pytania: czy patrząc realistycznie nasz cel może zostać osiągnięty? (stopień wyśrubowania standardu); czy ten cel na pewno musi zostać osiągnięty? (trafność przekonania); czy określone działanie lub standard działa rzeczywiście na moją korzyść? (koszty i zyski narzucenia standardu); czy jestem w stanie dostosować moje standardy i zmienić przekonania, jeśli zajdzie taka potrzeba? (elastyczność przekonania i standardu).

W jakich obszarach naszego życia perfekcjonizm zwykle objawia się i wywołuje problemy? Najczęściej dotyczy to wyników w pracy lub w szkole, dbania o porządek i estetykę, organizowania swoich spraw i czasu, wypowiedzi pisemnych (esejów, formularzy, listów, raportów itp.), mówienia (np. poprawnego czy bardzo szczegółowego), wyglądu zewnętrznego, zdrowia i higieny osobistej. Perfekcjonista będzie przekonany, że unikanie błędów w jakimś lub kilku obszarach jest niezmiernie ważne, a popełnienie pomyłki będzie równoznaczne z porażką. Niespełnienie wysokich standardów sprawi, że osoba perfekcjonistyczna będzie czuła się gorsza od innych lub będzie miała przesadne poczucie niepełnego wywiązania się z zadania, co doprowadzić może do wielokrotnego powtarzania czy sprawdzania pewnych działań i spędzania nad nimi nadmiernej, nieadekwatnej ilości czasu podczas wykonywania pracy. Nawet w obszarze wypoczynku i spędzania czasu wolnego perfekcjonista będzie miał poczucie, że musi to zrobić w sposób idealny, co uniemożliwia odczuwanie radości i wywołuje kolejny stres. Pedanteria, rygoryzm co do porządku i dobrej organizacji oraz brak elastyczności mogą doprowadzić do zaniedbywania innych ważnych, życiowych spraw lub konfliktów z ludźmi preferującymi inny styl pracy. Ponadto, nadmierne skupienie na osiągnięciu jak najlepszego wyniku może wpływać na samo zadanie i paradoksalnie przyczyniać się do pogorszenia jego wykonania, a także do spadku przyjemności czy satysfakcji z pracy. Sprawdzanie, upewnianie się, poprawianie innych, powtarzanie czynności, problemy z podjęciem decyzji to przykłady zachowań, które mają pomóc sprostać nierealistycznie wysokim standardom. Do zachowań perfekcjonistycznych unikowych należy z kolei prokrastynacja, czyli odwlekanie rozpoczęcia wykonywania zadania na skutek dążenia do perfekcji, co sprawia, że realizacja zadania zaczyna wydawać się nieprzyjemna i trudna; oraz przedwczesne rezygnowanie z powodu trudności w sprostaniu zbyt wysokim standardom lub z obawy przed niemożnością osiągnięcia celu.

Do przyczyn powstawania perfekcjonistycznych przekonań i postaw zalicza się wpływy biologiczne, np. predyspozycje genetyczne, oraz czynniki psychologiczne, takie jak uczenie się przez modelowanie, system wzmocnień, nagród i kar (np. nadmierny krytycyzm ze strony rodziców czy nauczycieli). Nierealistyczne myśli i standardy, zniekształcenia poznawcze i perfekcjonistyczne style myślenia wiążą się z negatywnymi emocjami i mogą nieść ze sobą poważne życiowe konsekwencje. W obszarze zdrowia psychicznego i psychologicznego funkcjonowania perfekcjonizm często wiąże się z nieśmiałością lub fobią społeczną, nadmiernym zamartwianiem się i niepokojem, złością i depresją, zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym (OCD) lub problemami z postrzeganiem ciała i zaburzeniami łaknienia. Niezależnie od natury, przyczyn i skutków perfekcjonizmu, w jego wyeliminowaniu skutecznie sprawdzają się techniki poznawczo-behawioralne. Jeśli perfekcjonizm jest częścią szerszego problemu i powiązany jest np. z depresją czy zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym, pomocna okaże się psychoterapia poznawczo-behawioralna. Natomiast kontakt z psychologiem umożliwi pracę nad sztywnymi perfekcjonistycznymi przekonaniami i zaskutkuje uelastycznieniem zachowań związanych z perfekcjonizmem.

Problematykę perfekcjonizmu przybliża poniższy filmik:

[youtube id=”TTbnBmwKuCI” mode=”normal” align=”center” autoplay=”no”]

– czy rozpoznajesz niektóre z tych zachowań u siebie?

 

Źródło:

Antony, M. M., Swinson, R. P. (1998). When perfect isn’t good enough: Strategies for coping with perfectionism. Oakland: New Harbinger Publications.

Udostępnij