Wbrew pozorom ludzie nie sięgają po jedzenie tylko dlatego, że są głodni. Naukowcy wskazują na to aż siedem różnych przyczyn. Jemy wtedy, gdy: chcemy poradzić sobie z emocjami (emotional eating); wykonujemy różne czynności i zadania jak np. oglądanie TV (task snacking); lokale gastronomiczne kuszą swoim spokojem i estetyką, bądź przeciwnie – panuje w nich atmosfera pośpiechu i napięcia (eating atmopsphere); zanadto martwimy się właściwym sposobem odżywiania i cały czas się za to oceniamy (food fretting); jesteśmy samotni lub w towarzystwie (social fare); chętnie doświadczamy aromatu, koloru, struktury pożywienia i przygotowujemy jedzenie z przyjemnością, nadając mu specjalne znaczenie (sensory-spiritual nourishment); mamy upodobanie do smażonego, solonego, słodkiego i przetworzonego jedzenia zamiast do świeżych, surowych i pełnoziarnistych produktów (fast food vs fresh food).
W ostatnich latach uwagę psychologów zwrócił problem tzw. „emocjonalnego jedzenia”, „zajadania emocji”, czy też „pocieszania się jedzeniem”. Zjawisko to dotyczy osób, których sposób odżywiania się znajduje się pod silnym wpływem odczuwanych nastrojów i doznań – lęku, smutku, gniewu, znudzenia, zmęczenia, i innych. Osoba, która wykazuje nietolerancję takich emocji, podejmuje zachowania, których celem jest ich neutralizacja. Tak właśnie można wytłumaczyć fakt, że w stresujących sytuacjach, lub gdy nudzimy się, spędzając czas w samotności, jemy więcej. Uwaga – emocje pozytywne, jak przyjemność, beztroska, doznania ciepła i wygody, także mogą spowodować, że tracimy kontrolę nad jedzeniem! U osób wykazujących taki wzorzec funkcjonowania, łatwo jest o problem nadwagi lub samoobwiniania się.
W psychoterapii poznawczo – behawioralnej ważne jest m. in. przyglądanie się myślom, które przychodzą wraz z epizodami „zajadania emocji”. Komu z nas nie zdarzyło się pomyśleć: „Potrzebuję czegoś, co mnie rozweseli”, gdy czuł się smutny; „Żyje się tylko raz. Lepiej się tym cieszyć niż martwić dietą”, kiedy czuł się szczęśliwy; „Mogę zjeść przekąskę dla zabicia czasu”, gdy się nudził; czy też „Czekolada powinna dodać mi energii”, w sytuacji zmęczenia? Takie przekonania i oceny często są zniekształcone, nieprzydatne lub też po prostu zawężają ogląd całej sytuacji. Praca nad ich modyfikacją może być kluczem do sukcesu na drodze do zbudowania opanowania i ćwiczenia nawyku świadomego jedzenia.
Autor: Dorota Nowicka, psycholog, certyfikowany psychoterapeuta poznawczo-behawioralny
Źródła:
Fairburn, Ch., G. (2013). Terapia poznawczo – behawioralna i zaburzenia odżywiania. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Gauntlett – Gilbert, J. i Grace, C. (2007). Przezwyciężanie problemów z wagą. Przewodnik samopomocy w oparciu o techniki poznawczo – behawioralne. Gdynia: Alliance Press.
Schweritz, L. i Kesten, D. (2005). Seven eating styles linked to overeating, overweight, and obesity. Explorer, 1, 342 – 359.
