Moduł B7: Pokonaj zaburzenia odżywiania. Czym jest nastawienie umysłowe?

Jest to siódmy modułu z pakietu informacyjnego B, w którym znajdziesz informacje i sposoby, które pomogą Ci w zmianie myśli związanych z zaburzeniami odżywiania i nawykiem kontrolowania wagi. Proponujemy, żebyś nie przechodziła do tego pakietu informacyjnego, jeśli wcześniej nie przeczytałaś wszystkich modułów z pakietu informacyjnego A, w którym jest mowa o sposobach na zmianę zaburzonego zachowanie. Sugerujemy również, żebyś przeczytała wszystkie moduły z tego pakietu po kolei.

Jeśli myślisz, że możesz cierpieć na zaburzenia odżywiania, ważne jest, byś porozmawiała ze swoim lekarzem rodzinnym, ponieważ przez zbyt niską wagę, szybką jej utratę, a także przez przeczyszczanie żołądka, może dojść do licznych powikłań fizycznych. Radzimy, żebyś poszukała profesjonalnej pomocy w walce z tymi zaburzeniami.

Jeśli ulegasz rygorystycznemu kontrolowaniu wagi, nawet sporadycznie, powinnaś odwiedzić swojego lekarza rodzinnego, by przeprowadził kompleksowe badania kontrolne, gdyż stan twojego zdrowia mógł się pogorszyć. Do takich rygorystycznych działań należą:

Rygorystyczna dieta/post (i/lub gwałtowny spadek wagi)
Przeczyszczanie żołądka (wywoływanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających oraz moczopędnych)
Rygorystyczne ćwiczenia fizyczne

Wstęp

W tym module nadal skupiamy się na kwestionowaniu schematów myślowych poprzez „świadomość metapoznawczą” i „spojrzenie na sytuację z dystansu”. Opiszemy nastawienie umysłowe, zbadamy, jak się rozwija, a także omówimy, jak rozpoznać swoje własne nastawienie umysłowe.

W poprzednich rozdziałach opisaliśmy, jak ludzie z zaburzeniami odżywiania oceniają swoją wartość przez pryzmat ich zdolności do kontrolowania odżywiania, sylwetki i wagi. W konsekwencji angażują całą swoją uwagę na sylwetce i wadze, często porównują swoje ciało do „ideału”, sprawdzają, czy są miejsce, w których jest tłuszcz, a negatywne uczucia błędnie sprowadzają do tego, że „czują się grube”. Niskie poczucie własnej wartości może przyczynić się do tego rodzaju negatywnej samooceny.

Wszystkie te procesy mają duży wpływ na trwanie błędnego koła, ale są także powiązane z tym, że osoba odczuwa i myśli w określony sposób. Jest to kwestia określonego „nastawienia umysłowego”.

Mamy nadzieję, że teraz nie ulegasz wpływom takiego nastawienia umysłowego. Może uważasz, że ten rozdział nie odnosi się do Ciebie, jednak zachęcamy, żebyś go przeczytała, by zacząć rozpoznawać, gdy takie nastawienie powraca i grozi tym, że znowu przejmie nad Tobą kontrolę.

Czym jest nastawienie umysłowe?

Omówiliśmy, w jaki sposób to jak siebie oceniasz i jak postrzegasz swoje ciało zależy od wszechogarniającego przekonania, że poczucie własnej wartości związane jest z tym, jak dobrze radzisz sobie z kontrolowaniem jedzenia, sylwetki i wagi. To właśnie nazywamy nastawieniem umysłowym zaburzeń odżywiania. Nastawienie umysłowe to nastrój; sposób postrzegania rzeczy odzwierciedlających Twoje ukryte przekonania, który ukazuje dany obraz Ciebie i świata wraz z powracającymi motywami.

Nastawienie umysłowe wpływa na to, jak postrzegasz świat. Jest jak para okularów. Jeśli szkła są różowe, widzisz wszystko w różowych barwach. Ale czy to oznacza, że wszystko naprawdę jest różowe? Oczywiście, że nie! Dlatego warto zrozumieć, że nastawienie umysłowe wpływa na to, jak interpretujemy i przeżywamy życie. Ono stwarza swoją własną „rzeczywistość” i przefiltrowuje doświadczenia. W efekcie wpływa na to, jak się zachowujesz- jest jak instrukcja obsługi życia. Nastawienie umysłowe może być pożądane lub neutralne, ale także niepożądane. Co więcej, utrzymuje się dzięki temu, że działa na zasadzie błędnego koła. Na przykład, ludzie z depresją wykazują tendencję do postrzeganie rzeczy w bardzo negatywny sposób (depresyjne nastawienie). Na negatywne wiadomości reagują myśleniem takim jak: „Jestem bezwartościowa i nikt mnie nie lubi.” Wpływa to na to, jak postrzegają świat, relacje międzyludzkie i siebie, przez co napędzają depresję. Łatwo wyobrazić sobie, że wpływa to na sposób, w który reagują wobec innych –wycofują się z grup społecznych, co pogłębia w nich poczucie odosobnienia. Jest to właśnie niepożądane nastawienie umysłowe, które tworzy własne błędne koło.

Postawa i myśli, w których osoba chce być miła dla wszystkich, gdy tylko jest to możliwe, zaliczają się jako przykład na pozytywne nastawienie. Jeżeli ktoś wykazuje nastawienie, w którym chce być dla wszystkich miły (myśli takie jak: „Dobrze jest pomagać innym”), to wykorzysta każdą okazję, by pomóc ludziom w potrzebie. Takie zachowanie sprawi, że poczuje się dobrze i pogłębi swoje pierwotne nastawienie – pozytywny cykl!

Jak możesz wywnioskować z podanych przykładów, nastawienie umysłowe silnie wpływa na postrzegania świata, relacji międzyludzkich i siebie oraz oddziałuje na Twoje zachowanie. Zbadajmy teraz w jaki sposób zdobywamy dane nastawienie.

Jak rozwija się nastawienie umysłowe?

Nastawienie umysłowe zdobywamy poprzez doświadczenia, które miały miejsce w naszym życiu. Myśli, przekonania, przypuszczenia i stosunek wobec siebie i świata to wnioski, do których dochodzimy powołując się na to, co się wydarzyło w naszym życiu. Uczymy się w różny sposób. Można uczyć się bezpośrednia poprzez doświadczenie, media, obserwację tego, co ludzie robią lub słuchania tego, co mówią. Oznacza to, że wszystkie nasze doświadczenia w dzieciństwie, w najbliższej rodzinie, w społeczności, w której żyjemy, w szkole, do której chodzimy , wśród przyjaciół, mają wpływ na myśli i przekonania różnego rodzaju, między innymi o nas samych, odżywianiu , sylwetce i wadze oraz kontroli.

Gdy dojdziemy do pewnego wniosku o sobie, świecie lub innych sprawach, być może również zaczniemy zachowywać się w dany sposób jako skutek wniosków, które wysunęliśmy. Gdy to się stanie, nasze zachowanie może wzmocnić lub pogłębić nasze nastawienie. Przykład:

Ala to 13-letnia dziewczyna, która została zaproszona na urodziny do jednej ze swoich koleżanek z klasy. Gdy przyjechała na miejsce, zauważyła, że wszystkie dziewczyny mają na sobie sukienki, a tylko ona ubrała jeansy i sweter. Penny poczuła się niezręcznie i prawie wybuchnęła płaczem, kiedy większość dziewczyn zaczęło się na nią gapić i szeptać. Została jeszcze około godziny czasu i wyszła. Gdy później znowu szła na imprezę, zapytała się koleżanek, co zakładają i upewniła się, że ubrała się podobnie. Tym razem dobrze się bawiła.

Co tyczy się powyższego przykładu, Ala mogła dojść do kilku wniosków na podstawie swojego pierwszego doświadczenia z imprezami. Mogła wywnioskować, że jako dziewczyna, na przyjęcie musi założyć sukienkę. Prawdopodobnie nauczyła się również, że ludzie, którzy za bardzo się różnią od innych, są postrzegani w negatywny sposób. To spostrzeżenie wzmocniło się na następnej imprezie, gdy ubrała się tak jak swoje koleżanki, by dopasować się do grupy. Zarówno to spostrzeżenie, jak i wynikłe z niego zachowanie, tworzą nastawienie umysłowe, jeśli są powtarzane.

Jest to prosty przykład, ale pokazuje w jaki sposób rozwija się nastawienie umysłowe i w jaki się utrzymuje. Następny przykład dotyczy odżywiania:

Zuzia w czasie dorastania była pulchna i dostała pierwszą miesiączkę, gdy miała 9 lat. Po tym czuła się zakłopotana swoim ciałem, ponieważ inne dziewczynki nie miały menstruacji ani nie nosiły biustonosza. Gdy miała 10 lat, przeniosła się do innej szkoły, w której inni uczniowie dokuczali jej i przezywali „grubaską”. Próbowała stosować dietę, ale nigdy nie udało jej się wytrwać więcej niż dwa dni. W wieku 14 lat zachorowała na mononukleozę i straciła dużo kilogramów. Nieoczekiwanie wszyscy mówili jej, że dobrze wygląda i poczuła się lepiej w swoim ciele.

Zuzia mogła dojść do kilku wniosków na podstawie swojej otyłości. Mogła wywnioskować, że jest z nią coś nie tak, ponieważ waży więcej niż inne dziewczyny. Najprawdopodobniej nauczyła się, że inni mogą dokuczać osobom, które są cięższe i mają bardziej rozwinięte ciało. To spostrzeżenie wzmocniło się, gdy straciła na wadze i ludzie zaczęli już chwalić. Czy zauważasz, w jaki sposób może rozwinąć się u niej nastawienie umysłowe zaburzeń odżywiania?

By lepiej to zrozumieć, pomyśl o swoim umyśle jako o odtwarzaczu DVD, a o nastawieniu jak o kolekcji płyt DVD. To, co widzisz na ekranie zależy od tego, jaką płytę DVD włączysz. Każdy ma inne nastawienie, inne „płyty DVD”, na przykład zatytułowane „praca” lub „znajomi”. Aktywują się one w różnym otoczeniu oraz wpływają na Twoje myśli i zachowanie w różny sposób w zależności od tego, czy jesteś w pracy, czy na mieście ze znajomymi.

Nastawienie umysłowe zaburzeń odżywiania

Jak omówiliśmy w poprzednich modułach, ludzie cierpiący na zaburzenia odżywiania, często przesadnie zajmują się odżywianiem, swoją sylwetką i wagą, a także sposobami na ich kontrolowanie. Można powiedzieć, że mają „nastawienie umysłowe zaburzeń odżywiania” lub „DVD zaburzeń odżywiania” na swoim odtwarzaczu. Może to oznaczać, że chcą zakomunikować wiadomości, takie jak „Muszę kontrolować to, co spożywam i zrzucić na wadze, by odnieść sukces.” Problem z DVD zaburzeń odżywiania tkwi w tym, że jest ono ciągle odtwarzane, nieważne w jakiej sytuacji się znajdujesz, przez co zachowania związane z zaburzeniami odżywiania (takie jak sprawdzanie ciała) i myśli (takie jak martwienie się, co będziesz jeść) utrzymują się, bez względu na sytuację – nieważne, czy jesteś w pracy czy ze znajomymi.

Nastawienie umysłowe zaburzeń odżywiania podtrzymuje zaburzone odżywianie. Problem czasami może się pogorszyć, jeśli nastawienie umysłowe „zatnie”, tak jak płyta DVD zacina się w odtwarzaczu.

Przyjrzymy się temu, w jaki sposób nastawienie umysłowe zaburzeń odżywiania może się rozwijać i zmieniać. Każde z tych doświadczeń może skutkować tym, że przyswoisz niepożądane wiadomości, które później mogą rozwinąć się w pełne nastawienie umysłowe zaburzeń odżywiania. Ale pamiętaj, że nie u każdego, kto ma następujące doświadczenia, rozwinie się zaburzone odżywianie. Zaburzenie zazwyczaj rozwija się w wyniku wielu czynników, nie tylko jednego. Jednak istnieją pewne okoliczności, które przyczyniają się do tego, że rozwinięcie się zaburzonego odżywiania jest bardziej prawdopodobne:

Wychowałaś się w domu, w którym członek rodziny cierpiał na zaburzenia odżywiania.
Dokuczano Ci, gdy byłaś dzieckiem lub nastolatką przez to, że byłaś pulchna lub dokuczano Ci z innego powodu, na przykład przez to, że nosiłaś okulary. Byłaś poniżana lub znieważana ustnie przez rodzica lub starsze rodzeństwo. Znęcano się nad Tobą fizycznie lub byłaś wykorzystywana seksualnie. Masz niską samoocenę.
Wydarzyło się coś, co Cię zasmuciło i dało początek zaburzonemu odżywianiu, na przykład przeprowadzka, rozwód rodziców, chłopak, który wyznał, że woli chude dziewczyny.
Masz pozytywne doświadczenia, przez które początkowo utrzymywałaś zaburzone odżywianie, na przykład utrata wagi (w wyniku choroby lub diety) oraz otrzymanie pochwały i/lub zwiększone poczucie kontroli w krótkim czasie.
Masz doświadczenia, które wypływały na zaburzone odżywianie przez dłuższy okres czasu, takie jak duża utrata wagi i „głodowanie” (zobacz Pakiet Informacyjny A), regularne sprawdzanie ciała (zobacz Moduł 4) lub dieta/objadanie się/przeczyszczanie organizmu (zobacz Pakiet Informacyjny A).

Jak myślisz? W jaki sposób doszło u Ciebie do rozwinięcia się nastawienia umysłowego zaburzeń odżywiania? Jakie wiadomości odnośnie jedzenia, wagi, popularności, atrakcyjności otrzymywałaś w okresie dojrzewania? Od kogo je słyszałaś? Jakie wiadomości przekazują media? Twoi znajomi? Co się działo kilka miesięcy przed tym, jak rozwinęło się zaburzone odżywianie? Czy przypominasz sobie sytuacje, które mogły mieć wpływ na rozpoczęcie Twoich problemów? Zastanów się i chwilę zapisz swoje myśli.

Co się działo kilka miesięcy po tym, jak rozwinęło się u Ciebie zaburzone odżywianie? Pamiętasz co nie ustawało?

Przyjrzyjmy się teraz nastawieniu, myślom i przekonaniom, które mogły przyczynić się do powstania nastawienia umysłowego zaburzeń odżywiania. Nastawienie to ogólne przekonanie. Poniżej znajduje się kilka przykładów nastawienia, które mają ludzie z zaburzeniami odżywiania:

„Tylko chude kobiety odnoszą sukces”

„Ludzie będą mnie szanować, jeśli będę szczupła”

„Otyli ludzie nie mają partnerów”

„Muszę wyrobić mięśnie i sześciopak, żeby mnie akceptowano”

„Nikt mnie nie zaakceptuje, jeśli nie będę chuda”

„Muszę schudnąć, żeby uważano mnie za atrakcyjną”

Jeśli kurczowo trzymasz się takiego nastawienia, to wpływa ono na Twoje zachowanie. To, co codziennie robisz zależy w dużym stopniu od nastawienia, które masz. Jeśli uważasz, że musisz kontrolować swoją wagę i być chuda lub umięśniona, by osiągnąć sukces, poczucie wartości i szczęście, to bardzo możliwe, że zaczniesz się angażować w niepokojące zachowania nastawione na kontrolowanie odżywiania, sylwetki i wagi.

Omówiliśmy już, w jaki sposób takie zachowania przyczyniają się do rozwoju i utrzymania się zaburzeń odżywiania. Dlatego też nastawienie takie jak w powyższych przykładach uważa się za niepożądane, ponieważ stanowi część nastawienia umysłowego zaburzeń odżywiania.

Chociaż nastawienie uważa się również za myśli, jest ono bardziej ogólne i powszechne od nich (tj. dotyczy większego obszaru życia). Oznacza to, że silnie wpływa na Twoje zachowanie i inne rodzaje myśli. Istnieją inne rodzaje niepożądanego myślenia lub myśli, które stanowią część nastawienia umysłowego zaburzeń odżywiania.

Jak utrzymuje się nastawienie umysłowe zaburzeń odżywiania?

Sposób, w który przetwarzamy lub rozumiemy rzeczy, które zdarzają się wokół nas („przetwarzanie informacji”) gra dużą rolę w utrzymaniu nastawienia umysłowego, zwłaszcza tego najbardziej powszechnego – zaburzeń odżywiania. W naszym środowisku dzieje się tyle rzeczy naraz- otrzymujemy tyle informacji -że poradzenie sobie i zrozumienie wszystkiego nie jest wykonalne. Dlatego też nasz mózg wybiera to, na co zwracamy uwagę i w jaki sposób myślimy o rzeczach i je rozumiemy. Często o tym, na co zwracamy uwagę i jak myślimy o rzeczach są przekonania, które mamy – nasze nastawienie, myśli i oczekiwania.

Zazwyczaj zwracamy uwagę na rzeczy, których oczekujemy i interpretujemy je, w sposób, który jest zgodny z naszymi oczekiwaniami. Dlatego też pamiętamy tylko te rzeczy z naszego życia, które są zgodne z tym, w co wierzymy, że jest prawdą. Wszyscy, nie tylko ludzie cierpiący na zaburzenia odżywiania, podchodzimy do rzeczy i interpretowania ich w sposób zgodny (nie sprzeczny) z naszymi przekonaniami. Pamiętasz jak w module 4 opisaliśmy, co działo się, gdy spojrzałaś do lustra, by sprawdzić swoje ciało? W jaki sposób zwróciłaś uwagę na „tłuszcz” i zinterpretowałaś, to co zobaczyłaś? Było to zgodne z Twoimi oczekiwaniami i jest przykładem na to, o czym tutaj mówimy.

Przyjrzyjmy się temu na podstawie przykładu, który nie jest związany z zaburzeniami odżywiania. Powiedzmy, że Twoje przekonania zakłada: „Moi sąsiedzi głośno się zachowują.” Twój osąd opierasz na doświadczeniu z pierwszej nocy, w którą sąsiedzi wprowadzili się do domu obok i urządzili głośną imprezę, przez którą długo nie mogłaś zasnąć. Niemniej jednak Twoje przekonanie o sąsiadach, które powstało w wyniku początkowego doświadczenia, może utrzymywać się jeszcze przez parę lat, ponieważ zwracasz uwagę na sąsiadów jedynie wtedy, gdy zachowują się głośno, a nie wtedy, gdy są cicho, przez co każdy hałas, który słyszysz, utożsamiasz z tymi sąsiadami, często nawet nie sprawdzając, czy tak jest naprawdę. Przez to, gdy na myśl przychodzą Ci sąsiedzi, pamiętasz jedynie te momenty, w których byli głośno, co sprawia, że Twoje pierwotne przekonania „Moi sąsiedzi zachowują się głośno” nadal się utrzymuje.

Spróbujmy innego przykładu, lecz teraz związanego z zaburzeniami odżywiania. Powiedzmy, że Twoje przekonanie zakłada, że „Jedynie chude kobiety mają partnerów.” Może to być wniosek, który wyciągnęłaś z konkretnego doświadczenia z młodych lat, ale w jaki sposób wpływa to aktualnie na przetwarzanie informacji? Taki osąd może świadczyć o tym, że prawdopodobnie zwracasz uwagę jedynie na pary, w których kobieta jest chuda. Prawdopodobnie ignorujesz lub nawet nie zauważasz par, w których kobieta jest przeciętna lub raczej większa. Przez to potwierdzasz swoje przekonanie, że „Jedynie chude kobiety mają partnerów.”

Problem polega na tym, że zawsze zbierasz dowody, które potwierdzają Twoje przekonania, ponieważ zwracasz uwagę na i interpretujesz tylko te informacje, które potwierdzają Twoje nastawienie. Właśnie w ten sposób nastawienie umysłowe zaburzeń odżywiania utrzymuje się, a także może się nawet „zaciąć” jak płyta DVD. Wystarczy, by pojawiły się niepożądane myśli i nastawienie, a będziesz ciągle zbierać informacje, które będą je podtrzymywać, a rzadko kiedy te informacje, które je podważają i ukazują jako subiektywne i nietrafne. Weź pod uwagę następujący przykład:

Bartek uważa, że kobiety nie są aż tak inteligentne jak mężczyźni. Z badań naukowych wiemy, że to kłamstwo, ale Bartek wierzy w to- dla niego to JEST prawda. Więc dlaczego nadal się trzyma tego przekonania? Bartek zwraca uwagę na i interpretuje zachowanie kobiet w sposób, który jest zgodny z jego osądem. Gdy widzi, że kobieta popełnia błąd, jego przeświadczenie umacnia się. Mówi „Miałem rację.” Ale co robi, gdy widzi kobietę, która jest inteligentna i osiągnęła sukces? Odrzuca ten dowód, umniejsza jej osiągnięcia lub wymyśla wymówki (np. „Miała po prostu szczęście, że dostała tę pracę spodobała się szefowi lub „Na pewno pomogła w tamtym projekcie”). Dlatego nadal trzyma się swojego przekonania.

Pomyśl przez chwilę o odżywianiu się, sylwetce i wadze, a także o tym, w jaki sposób być może zwracasz uwagę na pewne wiadomości. Zastanów się również nad tym, czy interpretujesz pewne wydarzenia zgodnie ze swoimi oczekiwaniami. Jak może to wzmacniać nastawienie umysłowe zaburzeń odżywiania? Które przekonania uważasz za prawdziwe? Zapisz swoje myśli.

Rozpoznanie nastawienia umysłowego zaburzeń odżywiania

Ważne jest, żebyś spróbowała nabrać świadomości odnośnie tego, co może należeć do nastawienia umysłowego zaburzeń odżywiania lub DVD zaburzeń odżywiania. Jakie wiadomości widzisz na ekranie lub słyszysz, gdy leci DVD zaburzeń odżywiania? Poświęć chwilę, by rozpoznać jakie nastawienie i myśli towarzyszą Ci w stosunku do odżywiania, sylwetki i wagi oraz kontroli. Zapisz je poniżej. Możesz przejrzeć swój jadłospis, by odkryć jakie masz myśli odnośnie jedzenia i odżywiania się.

Gdy powstanie nastawienie umysłowe zaburzeń odżywiania (lub gdy leci DVD zaburzeń odżywiania) …

Jakie nastawienie i myśli towarzyszą Ci w stosunku do kontrolowania odżywiania, sylwetki i wagi?

Jak się czujesz odnośnie kontrolowania odżywiania, sylwetki i wagi?

Co robisz? Jak się zachowujesz?

Mamy nadzieję, że pod koniec tego modułu zrozumiesz, na czym polega nastawienie umysłowe zaburzeń odżywiania. Rozpoznasz negatywne wiadomości, które odtwarzasz jak płytę DVD, a także niepożądane myślenie, do którego wybiórczo przywiązujesz wagę i co wpływa na interpretację wydarzeń. Teraz jesteś gotowa, by przejść do kolejnego modułu. W module 8 poznasz strategie, które pomogą Ci w przezwyciężeniu nastawienia umysłowego zaburzeń odżywiania. Zostań z nami!

Podsumowanie modułu

Każdy patrzy na świat przez inne nastawienie umysłowe. Nastawienie umysłowe to określony i wszechogarniający zbiór myśli, przekonań, postaw, emocji i zachowań.
Nastawienie umysłowe wpływa na to, jak postrzegasz rzeczy. Często zniekształca obraz siebie.
Osoby, które zauważają u siebie słabe punkty, a u których doszło do rozwinięcia zaburzonych nawyków żywieniowych i kontrolowania wagi, mogą z biegiem czasu rozwinąć nastawienie umysłowe zaburzeń odżywiania.
Nastawienie umysłowe jest jak płyta DVD w tym sensie, że można odtwarzać na niej non stop stare wiadomości i czasami może się ‘zaciąć’.
Nastawienie umysłowe składa się z niepożądanych myśli. Utrzymuje się przez to, w jaki sposób zwracamy uwagę na świat i go interpretujemy. Te wiadomości z kolei przyczyniają się do pogłębienia zaburzeń odżywiania.

Czego nauczyłam się w tym module

Pomyśl o tym, czego nauczyłaś się w tym module, a także przypomnij sobie o pomocnych informacjach, wskazówkach i strategiach, które chcesz zapamiętać. Zapisz je poniżej, żebyś mogła się później do nich odnieść.

Pomyśl o tym, jak mogłabyś użyć rzeczy, których się właśnie nauczyłaś. Zapisz kilka sposobów, w jaki mogłabyś wykorzystać zdobyte wiadomości.

Fot. ©

Tekst opublikowano za zgodą Centre for Clinical Interventions of the North Metropolitan Health Service, źródło, tłumaczenie. Katarzyna Zięba.

Zachęcamy do zapoznania się z pozostałymi częściami z pakietu B dotyczącymi zaburzeń odżywiania:

Udostępnij