POZNAWCZE FUNKCJONOWANIE W MANII

Zmiany poznawcze w manii

Początek manii lub hipomanii może być przyjemnym doświadczeniem dla ludzi z zaburzeniami dwubiegunowymi afektywnymi. Pozytywne zmiany nastroju mogą być dość spektakularne. Ludzie są wówczas energiczni, podnieceni i optymistycznie nastawieni do świata. Z innej strony uważa się, że mania i hipomania zaczyna się od irytacji i poruszenia lub doświadczania zarówno uczuć dysforii jak i euforii. Dla tych, którzy doświadczają mieszanych epizodów, szybkie zmiany występują pomiędzy byciem w dobrym nastroju a ekstremalną irytacją.

Symptomy manii, hipomanii lub epizodów mieszanych pojawiają się zazwyczaj po okresie kilku dni lub tygodni. Ludzie często stają się świadomi schematu rozwoju ich objawów; na przykład hipomania i mania mogą rozpocząć się od jednego objawu, takiego jak bezsenność i wtedy rozwinąć się w inne (np. pobudzenie seksualne, uczucie euforii). Zmiany w naturze ludzkich myśli lub zajmowanie się konkretnymi pomysłami, mogą być ich częścią. Niektórzy ludzie uczą się rozpoznawać te zmiany w ich sposobie myślenia i mogą powiedzieć: „To dzieje się ponownie. Zawsze zaczynam myśleć w ten sposób, kiedy to  się dzieje”. To rozpoznanie może być ostatnim momentem, w którym, jeśli zareagujemy, będziemy mogli zapobiec pełnoobjawowemu epizodowi maniakalnemu.

Objawy poznawcze manii i hipomanii

Zmiany poznawcze towarzyszące manii i hipomanii wyrażają się w sposobie spostrzegania ludzi lub sytuacji i w ilości oraz jakości nowych pomysłów. Te zmiany mogą być traktowane jako sygnał, że epizody maniakalne się rozwijają i powinny być podjęte odpowiednie kroki, aby zapobiec pogorszeniu się objawów.

Zwiększony optymizm i pretensjonalność

Kiedy ludzie są w stanie maniakalnym lub hipomaniakalnym, najczęstszym objawem jest rozwój niezwykle pozytywnego obrazu samego siebie, przyszłości i świata. Kiedy ludzie stają się maniakalni, często są pewni siebie i doświadczają poczucia sensu swojego istnienia. Często towarzyszy temu pogląd o swoich dużych możliwościach, a optymizm sprawia, że widzą świat jako niezwykle pomocny. Mogą też nie dostrzegać negatywnych konsekwencji swoich zachowań. Czasami ta pewność siebie może rozwijać się do punktu, w którym myślenie danej osoby jest pretensjonalne i urojone.

Kiedy ludzie stają się maniakalni lub hipomaniakalni, mogą wpaść na olbrzymią ilość nowych pomysłów i planów, potencjalnie możliwych do spełnienia. Niestety, kiedy ludzie są w tym stanie, może być im ciężko odróżnić pomiędzy dobrymi pomysłami a pretensjonalnymi urojeniami. Inną rzeczą, która często przytrafia się w trakcie epizodu maniakalnego, jest pogorszona zdolność koncentracji i podążania zgodnie z planem (szczególnie kiedy są nad aktywni lub kiedy nie śpią wystarczająco długo). Wszystkie te czynniki, razem z brakiem planów, mogą być powodem dla których nawet najlepsze pomysły upadają.

W czasie epizodu maniakalnego lub hipomaniakalnego ludzie mogą zapominać o rozważeniu potencjalnie negatywnych konsekwencji ich zachowania. Jest to tendencja do pośpiesznego aktywizowania się lub podejmowaniu decyzji bez rozstrzygnięcia zalet i wad towarzyszących każdemu wyborowi. Mogą również czuć się tak optymistycznie, że bez względu na wszystko, nie dostrzegą negatywnych konsekwencji.

Część ludzi może myśleć, że mają specjalne moce, szczególnie w zakresie kreatywności i interakcji międzyludzkich. Te poglądy utrzymują się, kiedy ludzie skupiają się tylko na wydarzeniach potwierdzających dane wierzenie, podczas gdy ignorują przeciwne dowody.

Paranoja

We wczesnym rozwoju manii i hipomanii, myślenie paranoiczne jest często oczywiste i może przejawiać się poprzez podejrzliwość w stosunku do innych. Ta podejrzliwość często bazuje na rzeczywistych wydarzeniach i złych odczuciach pomiędzy osobą doświadczającą manii a celem jej lub jego paranoi. Paranoja utrzymuje się poprzez skupianie się na dowodach potwierdzających myśli paranoiczne. W interakcji z osobą, która jest ich celem, mają tendencję do bycia napiętymi z powodu wywoływanych podejrzeń. Osoba-cel może reagować w sposób pełen wrogości. Ta reakcja może wówczas zostać odczytana jako potwierdzenie paranoi.

 Zwiększony przypływ pomysłów

Podczas manii i hipomanii często występuje przepływ nowych pomysłów i zainteresowań. Ludzie z hipomaniakalnymi symptomami często przeceniają jak wiele rzeczy może być dokonanych w dniu bieżącym i nie doceniają czasu, jaki zajmie im wykonanie zadania. Wzrost mentalnej aktywności, która towarzyszy manii, sprawia, że ludzie mają trudności z wykonywaniem zadań, jakie zaczęli, czyniąc je tym samym o wiele trudniejszymi do całkowitego zrealizowania.

Błędy w myśleniu w stanie maniakalnym

Społeczne rozumowanie może być pogorszone w trakcie hipomanii. Ludzie z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi często doświadczają zmniejszającej się samoświadomości podczas interakcji z innymi. Mogą mówić lub robić nadzwyczajne rzeczy lub nie zauważyć wpływu ich słów lub czynności na inne osoby.

W następnej części przedyskutujemy część strategii powstrzymywania pełnoobjawowego epizodu maniakalnego.

Poznawczo-behawioralne podejście do powstrzymywania manii

Poznawczo-behawioralne podejście do zarządzania poznawczymi i behawioralnymi zmianami towarzyszącymi manii i hipomanii zawiera:

  1. Rozpoznawanie wrażliwego nastroju, poznawczych i behawioralnych zmian pozwalające na wczesną interwencję.
  2. Ewaluacja i zmienianie zniekształconych lub niepomocnych myśli i sądów lub wierzeń, zwłaszcza podejrzliwości i poczucia wielkościowości
  3. Organizowanie i planowanie aktywności, pomysłów lub planów, ograniczanie aktywności, wywołujących nadmierne pobudzenie.

Przyjrzyjmy się w tym rozdziale, jak możesz nauczyć się zarządzać swoimi myślami, aby zapobiec manii. Najpierw musisz nauczyć się rozpoznawać, jaki rodzaj myśli przychodzi ci do głowy. kiedy zaczynasz odczuwać wzwyżkę nastroju. Kiedy jesteś we wzniosłym nastroju, myśli które są zbyt pozytywne, mogą nie być dla ciebie pomocne, ponieważ istnieje prawdopodobieństwo, że twój nastrój zmieni się w kierunku manii. Tak jak negatywne myśli są uważane za bezużyteczne, kiedy jesteś w stanie depresyjnym, tak myśli nader pozytywne są również uważane za niepomocne, kiedy jesteś w stanie maniakalnym.

Na kolejnych stronach znajdziesz zeszyt ćwiczeń „Zeszyt równowagi” wraz z przykładami. Ten zeszyt jest dla ciebie, abyś mógł zapisać te myśli, które mogą być zbyt pozytywne, kiedy jesteś w łagodnie lub umiarkowanie podniesionym nastroju. Możesz nie wiedzieć czy myśli te są czy są pomocne i to właśnie dlatego dobrym pomysłem jest ich zapisanie. Możesz uważać, że część twoich myśli wydaje się być troszkę pretensjonalna i dosyć się różni od tego, jak normalnie widziałbyś daną sytuację i to niekoniecznie będzie dla ciebie pomocne. Wtedy następnym krokiem jest rozwinięcie bardziej zrównoważonych myśli na miejscu początkowych niepomocnych. Poniżej jest część pytań, jakie możesz sobie zadać. Będą one pomocne w rozwinięciu równowagi.

  • Jakie mam dowody na to, że moje myśli są prawdziwe?
  • Jakie fakty lub szczegóły mogłem zignorować lub przegapić?
  • Jakie są inne sposoby spostrzegania tej sytuacji?
  • Jeśli nie czułbym się dobrze, jak bym myślał?
  • Jaki jest zbalansowany sposób widzenia tej sytuacji?

Niezwykle pomocne  będzie wykonanie tego ćwiczenia zanim zaczniesz czuć się maniakalnie. Pamiętaj, że zapobieganie pełnemu epizodowi maniakalnemu jest wszystkim, czego potrzebujesz, aby rozpoznać wczesne sygnały ostrzegawcze i szybko zainterweniować tuż przed ich rozwinięciem. Rozpoznawanie wczesnych sygnałów ostrzegawczych manii jest istotne, ponieważ terapia poznawczo-behawioralna może nie być efektywna, kiedy dana osoba jest w zaawansowanym epizodzie maniakalnym.

Następna część zawiera przykład, na wzór którego możesz uzupełnić zeszyt. Następnie przejdź do kolejnej części i spróbuj wypełnić ćwiczenie samodzielnie!

Przykład zeszytu równowagi

Kiedy czuję euforię, często myślę:

 

Alternatywnym, zrównoważony pogląd
Zapytaj siebie:

·         Jakie mam dowody na to, że moje myśli są prawdziwe?

·         Jakie fakty lub szczegóły mogłem zignorować lub przegapić?

·         Jakie są inne sposoby spostrzegania tej sytuacji?

·         Jeśli nie czułbym się dobrze, jak bym myślał?

·         Jaki jest zbalansowany sposób widzenia tej sytuacji?

Wow! Czuję się teraz naprawdę energiczny i kreatywny. Każdy poza mną wydaje się być tak nudny. Hmm… Uważam, że mój nastrój się podwyższył. Dobrym momentem, aby się zatrzymać może być ten, kiedy czuję się wesoło i energicznie. W każdym razie, to naprawdę nie jest w porządku, aby mówić, że wszyscy wydają się być pozbawieni natchnienia – oni wszyscy naprawdę ciężko pracują aby skończeniu ten projekt…
Robienie zakupów wydaje się być dla mnie bardzo dobrym czasem! Chcę nową parę butów i nowy żakiet! Hmm… czy naprawdę potrzebuję tych nowych rzeczy? Jak wyglądają moje finanse teraz? Nie tak dobrze jak uważam. W każdym razie, wkrótce będzie wiosna – mogę nie potrzebować nowej pary kozaków czy też kurtki właśnie teraz…

 Zeszyt równowagi

 

Kiedy czuję euforię, często myślę: Alternatywnym, zrównoważony pogląd
Zapytaj siebie:

·         Jakie mam dowody na to, że moje myśli są prawdziwe?

·         Jakie fakty lub szczegóły mogłem zignorować lub przegapić?

·         Jakie są inne sposoby spostrzegania tej sytuacji?

·         Jeśli nie czułbym się dobrze, jak bym myślał?

·         Jaki jest zbalansowany sposób widzenia tej sytuacji?

Podsumowanie modułu

  • Objawy manii, hipomanii lub mieszanych epizodów zazwyczaj pojawiają się po okresie kilku dni i mogą mieć pewien schemat w rozwoju
  • Zmiany poznawcze towarzyszące hipomanii i manii zawierają zwiększoną pewność siebie i optymizm oraz wzrost kreatywnych pomysłów i zainteresowań.
  • Czasami może pojawić się myślenie paranoiczne, które jest demonstrowane poprzez podejrzliwość wobec innych
  • Kiedy jest się w podwyższonym nastroju, wydawanie sądów może być osłabione
  • Właśnie tak, jak negatywne myśli są uważane za bezużyteczne, kiedy jesteś w stanie depresyjnym, tak myśli nadmiernie pozytywne również mogą być niepomocne, kiedy twój nastrój jest podniesiony
  • Ważne jest, aby być świadomym tych myśli, zapisywać je i rozwijać zrównoważony pogląd na te, które wszystko inicjują. Ostatecznym celem tych czynności jest zapobiegnięcie pełnoobjawowemu epizodowi maniakalnemu
  • Spróbuj praktykować to ćwiczenie zanim zaczniesz czuć się zbyt dobrze
  • Zapobieganie wystąpieniu pełnoobjawowego epizodu maniakalnego jest możliwe dzięki wczesnemu rozpoznaniu sygnałów ostrzegawczych i szybkiemu interweniowaniu zanim się nasili

Tekst opublikowano za zgodą Centre for Clinical Interventions of the North Metropolitan Health Service, źródło, tłumaczenie: Nina Prucnal.

Udostępnij