Stres i lęk mogą wpływać na funkcjonowanie całego organizmu. U części osób napięcie emocjonalne znajduje odzwierciedlenie przede wszystkim w dolegliwościach ze strony układu pokarmowego. Bóle i skurcze brzucha, wzdęcia, biegunki czy zaparcia mogą pojawiać się lub nasilać w sytuacjach stresowych.
Jednym z zaburzeń, w których obserwuje się związek pomiędzy funkcjonowaniem przewodu pokarmowego a stanem emocjonalnym, jest zespół jelita drażliwego (IBS).
Czym jest zespół jelita drażliwego?
Zespół jelita drażliwego to przewlekłe zaburzenie funkcjonowania przewodu pokarmowego, któremu mogą towarzyszyć między innymi:
- bóle i skurcze brzucha,
- wzdęcia i nadmierna ilość gazów,
- biegunki,
- zaparcia,
- zmiana rytmu wypróżnień,
- uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej.
Objawy zespołu jelita drażliwego mogą mieć różne nasilenie i zmieniać się w czasie. U wielu osób zauważalny jest także związek między nasileniem dolegliwości a stresem, napięciem emocjonalnym lub trudnymi doświadczeniami.
IBS nie jest wyłącznie problemem dotyczącym jelit. Funkcjonowanie układu pokarmowego pozostaje w ścisłym związku z układem nerwowym. Mówi się w tym kontekście o osi jelito–mózg, czyli dwukierunkowej komunikacji pomiędzy przewodem pokarmowym a układem nerwowym.
Zespół jelita drażliwego a stres
Stres jest naturalną reakcją organizmu, jednak długotrwałe napięcie może wpływać na sposób funkcjonowania układu pokarmowego. U osób z zespołem jelita drażliwego stres może wiązać się z nasileniem dolegliwości, takich jak bóle brzucha, biegunki, zaparcia czy wzdęcia.
Może również powstać mechanizm błędnego koła. Dolegliwości fizyczne wywołują niepokój, a obawa przed kolejnym bólem brzucha, biegunką lub koniecznością skorzystania z toalety zwiększa napięcie. To z kolei może dodatkowo nasilać objawy.
Z tego powodu osoba cierpiąca na IBS może zacząć unikać określonych miejsc, podróży, spotkań towarzyskich czy sytuacji, w których dostęp do toalety jest ograniczony. Z czasem takie zachowania mogą wpływać na codzienne funkcjonowanie i jakość życia.
Lęk i obniżony nastrój przy IBS
U części osób z zespołem jelita drażliwego współwystępują objawy lękowe lub obniżony nastrój. Nie oznacza to, że przyczyną wszystkich dolegliwości jest psychika. Zależność między zdrowiem psychicznym a funkcjonowaniem przewodu pokarmowego jest bardziej złożona.
Objawy mogą wzajemnie na siebie oddziaływać: przewlekłe dolegliwości ze strony układu pokarmowego mogą zwiększać napięcie i niepokój, a przewlekły stres może nasilać odczuwanie objawów ze strony przewodu pokarmowego.
Dlatego w przypadku zespołu jelita drażliwego warto spojrzeć na problem całościowo – zarówno z perspektywy zdrowia fizycznego, jak i psychicznego.
Jak leczy się zespół jelita drażliwego?
Postępowanie w przypadku zespołu jelita drażliwego powinno być dostosowane do indywidualnych objawów i potrzeb pacjenta. W pierwszej kolejności warto skonsultować dolegliwości z lekarzem, który może ocenić ich przyczynę i zaproponować odpowiednie postępowanie.
W zależności od sytuacji pomocne mogą być między innymi:
- modyfikacja sposobu odżywiania,
- zwiększenie lub odpowiednie dostosowanie ilości błonnika w diecie,
- leczenie farmakologiczne poszczególnych objawów,
- regularna aktywność fizyczna,
- nauka technik relaksacyjnych,
- praca nad redukcją przewlekłego stresu,
- psychoterapia.
Nie ma jednego sposobu postępowania, który byłby odpowiedni dla każdej osoby z IBS. Warto również pamiętać, że pojawienie się objawów ze strony przewodu pokarmowego nie powinno być automatycznie przypisywane stresowi. Nowe, nasilające się lub niepokojące dolegliwości wymagają konsultacji lekarskiej.
Psychoterapia a zespół jelita drażliwego
Psychoterapia nie „leczy jelit” w znaczeniu medycznym, ale może stanowić ważny element kompleksowego postępowania u osób, u których stres, lęk lub trudności emocjonalne wpływają na nasilenie objawów.
W pracy terapeutycznej można między innymi przyjrzeć się:
- sposobom reagowania na stres,
- przewlekłemu napięciu i trudnościom z jego obniżaniem,
- lękowi przed wystąpieniem objawów,
- unikaniu sytuacji związanych z obawą przed dolegliwościami,
- wpływowi objawów somatycznych na codzienne życie,
- trudnościom emocjonalnym towarzyszącym przewlekłym dolegliwościom.
Szczególnie pomocna może być terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która pozwala pracować nad związkiem pomiędzy myślami, emocjami, reakcjami organizmu i zachowaniem. W przypadku części osób pomocne mogą być również techniki relaksacyjne oraz inne podejścia psychoterapeutyczne dostosowane do indywidualnych potrzeb.
Kiedy warto zgłosić się do psychoterapeuty?
Warto rozważyć konsultację psychoterapeutyczną, jeśli objawy zespołu jelita drażliwego są związane z nasilonym stresem lub lękiem, utrudniają codzienne funkcjonowanie albo prowadzą do stopniowego ograniczania aktywności.
Sygnałem do poszukania wsparcia może być również sytuacja, w której:
- stale obawiasz się wystąpienia objawów,
- unikasz spotkań, podróży lub innych aktywności z powodu dolegliwości jelitowych,
- stres wyraźnie nasila objawy ze strony przewodu pokarmowego,
- często koncentrujesz uwagę na pracy swojego organizmu,
- odczuwasz przewlekłe napięcie, lęk lub obniżony nastrój,
- objawy wpływają na Twoje relacje, pracę lub życie społeczne.
Zespół jelita drażliwego może znacząco wpływać na jakość życia, ale nie trzeba radzić sobie z towarzyszącym mu napięciem i lękiem samodzielnie. Psychoterapia może pomóc lepiej rozumieć reakcje własnego organizmu, zmniejszać napięcie i wypracować skuteczniejsze sposoby radzenia sobie ze stresem.
Jeśli zauważasz u siebie zależność między stresem, emocjami a nasileniem dolegliwości jelitowych, warto porozmawiać zarówno z lekarzem, jak i – w razie potrzeby – z psychoterapeutą.
