W psychologii mówi się o stresie za każdym razem, gdy osoba odczuwa, że jej możliwości radzenia sobie z sytuacją, zasoby indywidualne (takie jak m. in. inteligencja, zdrowie, finanse, sieć społeczna) okazują się niewystarczające do poradzenia sobie z wymogami otoczenia. Myśląc o stresie często zapomina się o tym, że ma on na nas wszechstronne oddziaływanie. Możemy zatem wyróżnić kilka aspektów stresu: emocjonalny, poznawczy i fizjologiczny. Mówiąc o pierwszym z nich, mamy na myśli poczucie napięcia emocjonalnego, które pojawia się w obliczu doświadczania trudności. Drugi składnik – poznawczy, objawia się m. in. zawężoną uwagą, koncentracją na danym problemie oraz pojawianiem się specyficznych dla każdej osoby, typowych dla tego typu sytuacji myśli, jak np.: „Przerasta mnie to” albo „Uwielbiam takie wyzwania!”. Ostatnim elementem odczuwania przez nas stresu są zmiany w fizjologii – układ autonomiczny ulega wzbudzeniu, na skutek czego zaczynają pocić się nam ręce, pojawia się suchość w gardle i czujemy przyspieszone bicie serca.
Co ważne, poza okolicznościami zagrożenia życia, fakt wystąpienia reakcji stresu zależy od tego, jak poznawczo zinterpretujemy daną sytuację – dla jednych awans w pracy to okazja do świętowania, a dla innych – sposobność do zamartwiania się z powodu większej liczby obowiązków. Powodem stresu, oprócz nadmiaru bodźców, które docierają do nas z otoczenia, może być też ich niedobór – wówczas zaczynamy odczuwać nudę, znużenie i frustrację. Odrobina stresu na co dzień jest potrzebna, ponieważ działa motywująco.
W terapii poznawczo-behawioralnej także zakłada się, że sposób interpretacji poznawczej zdarzenia wiąże się z emocjami, jakie wówczas odczuwamy oraz sposobem zachowania i reakcjami fizjologicznymi. Nasze opracowanie poznawcze stresujących sytuacji może sprawić, że okażą się one mniej przerażające niż kiedyś moglibyśmy przypuszczać.
Źródła:
Keller, A., Litzelman, K., Wisk, L.E. et al. (2012). Does the perception that stress affects health matter? The association with health and mortality. Health Psychology, 31 (5), 677-84.
Jamieson, J.P., Nock, M.K., Mendes, W.B. (2012). Mind over matter: reappraising arousal improves cardiovascular and cognitive responses to stress. Journal of Experimental Psychology: General, 141 (3), 417-22.
