Podstawowe zasady terapii poznawczo-behawioralnej (ang. cognitive behavioral therapy) sformułowane zostały przez Judith Beck, córkę twórcy terapii - Aarona Becka. Od tego czasu ten nurt psychoterapeutyczny nieustannie się rozwija. Oparty jest na solidnych podstawach naukowych i pewnych stałych elementach odróżniających go od innych rodzajów terapii. Co zatem charakteryzuje terapię poznawczo-behawioralną?
Terapia poznawczo-behawioralna:
1. Oparta jest na konceptualizacji poznawczej tworzonej indywidualnie na potrzeby każdego Klienta/ Klientki.
Czym jest konceptualizacja? To model rozumienia problemów Klienta/ Klientki, który integruje specjalistyczną wiedzę o mechanizmach powstawania, podtrzymywania i terapii danych trudności z indywidualną historią każdej osoby, jej przekonaniami, myślami, emocjami i zachowaniami. Na podstawie opracowanej konceptualizacji terapeuta tworzy plan efektywnej psychoterapii, który omawia wspólnie z Klientem/ Klientką. Terapeuta ukazuje związki pomiędzy myślami, emocjami oraz zachowaniami danej osoby, a także pomaga jej w radzeniu sobie z problemami za pomocą stosownych technik poznawczych, behawioralnych i doświadczeniowych.
2. Wymaga silnego przymierza terapeutycznego, będącego podstawą całej relacji psychoterapeutycznej.
Proces psychoterapeutyczny to nie tylko cele terapii i dążenie do ich realizacji, ale także więź łącząca Klienta/ Klientkę z psychoterapeutką. Przymierze jest niezbędnym elementem owocnej współpracy, a nić porozumienia oparta jest na wzajemnym szacunku, zaufaniu oraz szczerym zainteresowaniu.
3. Podkreśla rolę współpracy i czynnego uczestnictwa Klienta/ Klientki w procesie terapeutycznym.
Psychoterapia jest grą zespołową i wymaga aktywnego udziału zarówno ze strony terapeuty, jak i Klienta/ Klientki. Terapeuta pełni rolę „trenera”, udzielając profesjonalnego wsparcia, jednak sukces zależy w dużej mierze od samego Klienta/ samej Klientki, który/ która osiąga go dzięki własnej pracy.
4. Jest zorientowana na cel.
Terapeuta pomaga Klientowi/ Klientce w scharakteryzowaniu trudności danej osoby, co pozwala na rzeczywiste określenie efektów przeprowadzonej terapii. Klient/ Klientka wraz z terapeutą uczy się reagować na myśli, które mogą przeszkodzić w osiągnięciu wyznaczonych celów. Prawdziwość wielu z nich weryfikowana jest w sposób bezpośredni – wypróbowując nowe sposoby zachowania w problematycznych sytuacjach.
5. W początkowej fazie kładzie duży nacisk na teraźniejszość, odwołuje się jednak także do przeszłości danej osoby.
U dużej liczby osób zgłaszających się do Centrum rozwiązanie bieżących problemów prowadzi do znacznego złagodzenia objawów. W wielu przypadkach sięganie do przeszłości jest niezwykle pomocne, ponieważ pomaga zidentyfikować minione doświadczenia, które przyczyniły się do powstania oraz utrwalenia niepomocnych wzorców myślenia, zachowań i emocji. Nie jest więc prawdą, że terapia poznawczo-behawioralna pomija temat dzieciństwa, skoncentrowana jest jedynie na tu i teraz czy nie jest pracą „głęboką".
6. Ma charakter edukacyjny, uczy jak samodzielnie radzić sobie z problemami; podkreśla rolę umiejętności zapobiegania nawrotom.
Terapeuta uczy Klienta/ Klientkę, jak po zakończeniu terapii może on / ona wykorzystywać zgromadzoną wiedzę do swoistej autoterapii. Daje to większą szansę na uniknięcie nawrotu problemów czy pozwala na zidentyfikowanie ich na wczesnym etapie, gdy nie są one bardzo nasilone, i udanie się po pomoc do terapeuty we właściwym momencie. Jednym z niezwykle istotnych elementów terapii poznawczo-behawioralnej jest psychoedukacja, czyli zapoznawanie Klienta/ Klientki z informacjami m.in. na temat natury samej terapii czy też mechanizmów regulujących zgłoszone problemy.
7. Jest ograniczona w czasie.
Terapia poznawczo-behawioralna jest ograniczona w czasie, jednak jej długość w indywidualnym przypadku zależy od bardzo wielu czynników. Więcej na ten temat możecie Państwo przeczytać w artykule Jak długo trwa psychoterapia.
8. Złożona jest z sesji o określonej strukturze.
Każde spotkanie zawiera pewne stałe elementy, przeważnie obejmują one odniesienie się do poprzedniej wizyty, zadania przeznaczonego do wykonania pomiędzy sesjami, omówienie kolejnych punktów programu terapeutycznego i określenie pracy własnej na kolejny tydzień. Ustalony przebieg sesji pozwala na śledzenie jej przebiegu i łatwiejsze zapamiętywanie najważniejszych informacji. Przejrzysta struktura spotkania umożliwia skuteczną współpracę z terapeutą.
9. Uczy samodzielnego rozpoznawania, weryfikowania i reagowania na niepomocne myśli oraz przekonania.
Jednym z głównych założeń psychoterapii poznawczo-behawioralnej jest zasada empiryzmu opartego na współpracy - Klient/ Klientka jest badaczem oraz ekspertem w zakresie właściwego identyfikowania i reagowania na swoje myśli, emocje i zachowania. Psychoterapeuta pomaga w ustaleniu ich znaczenia, stopnia wiarygodności i przydatności, a także analizowaniu dowodów ich słuszności.
10. Przewiduje korzystanie z różnych technik, wspomagających zmianę wzorców myślenia, emocji i zachowań.
Techniki poznawcze, behawioralne i doświadczeniowe wynikają z konceptualizacji problemu. Terapeuta w sposób przemyślany dobiera je na indywidualne potrzeby każdego Klienta/ Klientki oraz w zależności od wyznaczonego celu psychoterapeutycznego.
