Zrozumieć nadużywanie i uzależnienie od narkotyków

Wielu ludzi nie rozumie dlaczego oraz w jaki sposób inni popadają w uzależnienie od narkotyków. Wielu błędnie sądzi, że ci, którzy używają narkotyków pozbawieni są zasad moralnych lub silnej woli oraz że mogą powstrzymać się od ich zażywania, jeśli tylko tego zechcą. W rzeczywistości, narkomania jest skomplikowaną chorobą, a porzucenie jej wymaga więcej niż dobrych intencji lub silnej woli. Nadużywanie narkotyków wpływa na funkcjonowanie człowieka w taki sposób, że zaprzestanie używania ich jest niezwykle trudne, nawet dla tych, którzy bardzo tego pragną. Na szczęście obecnie wiedza naukowców na temat wpływu narkotyków na mózg jest większa niż kiedykolwiek. Wynaleziono skuteczne sposoby leczenia, które pomagają ludziom wyjść z uzależnienia i prowadzić dalsze owocne życie.

Czym jest narkomania?

Narkomania jest chorobą przewlekłą, charakteryzującą się kompulsywnym lub trudnym do kontrolowania poszukiwaniem i zażywaniem narkotyków, pomimo szkodliwych konsekwencji. Pierwsza decyzja o zażyciu jest dobrowolna u większości ludzi, ale powtarzanie jej prowadzi do zmian mózgowych, które ograniczają samokontrolę osoby uzależnionej i przeszkadzają jej oprzeć się przymusom, aby sięgnąć po narkotyk po raz kolejny. Opisane zmiany mózgowe mogą być trwałe, dlatego narkomania jest uważana za chorobę „nawracającą” – ludzie wyleczeni z zaburzeń związanych z zażywaniem narkotyków są w grupie zwiększonego ryzyka nawrotu uzależnienia, nawet po wielu latach abstynencji.

Co ważne, występowanie nawrotów choroby jest powszechne. Nie oznacza to jednak, że leczenie jest nieskuteczne. Podobnie jak w przypadku innych chronicznych schorzeń, leczenie powinno być kontynuowane i dostosowywane do pacjenta, w zależności od jego reakcji. Plany leczenia muszą być często poddawane przeglądowi i modyfikowane, aby pasowały do zmieniających się potrzeb leczonego.

Co się dzieje z mózgiem, gdy człowiek zażywa narkotyki?

Większość narkotyków wpływa na „ośrodek nagrody” w mózgu, zalewając go chemicznym przekaźnikiem dopaminy. Ten system nagrody kontroluje zdolność organizmu do odczuwania przyjemności i motywuje osobę do powtarzania zachowań potrzebnych do rozwoju, na przykład jedzenia i spędzania czasu z najbliższymi. Ta nadmierna stymulacja ośrodka nagrody powoduje intensywną przyjemność, która może doprowadzić ludzi do ponownego zażywania narkotyków. Ponieważ osoba nadal używa narkotyków, mózg dostosowuje się do nadmiaru dopaminy, zmniejszając ją i/lub redukując zdolność komórek w układzie nagrody do reagowania na nią. Zmniejsza to poziom przyjemności odczuwany przez osobę w porównaniu z wysokim poziomem odczuwanym przy pierwszym zażyciu substancji – efekt znany jako tolerancja. Wtedy osoba może sięgać po większą ilość narkotyku, próbując osiągnąć podobny poziom dopaminy. Może to także sprawić, że będzie czerpać mniej przyjemności z innych rzeczy, którymi cieszyła się wcześniej, takich jak jedzenie czy interakcje społeczne.

Długotrwałe stosowanie narkotyków powoduje również zmiany w innych układach chemicznych i obwodach mózgu, wpływając na funkcje, które obejmują:

  • Sądy
  • Podejmowanie decyzji
  • Stres
  • Pamięć
  • Zachowanie
  • Uczenie się

Pomimo świadomości tych szkodliwych konsekwencji, wiele osób zażywających narkotyki nadal je przyjmuje, co jest cechą uzależnienia.

Dlaczego niektórzy ludzie stają się uzależnieni, a inni nie?

Żaden pojedynczy czynnik nie jest predyktorem tego, czy dana osoba będzie uzależniona od narkotyków. Dopiero połączenie czynników wpływa na ryzyko uzależnienia. Im więcej czynników ryzyka występuje u danej osoby, tym większa szansa, że zażywanie narkotyków może prowadzić do uzależnienia. Na przykład:

Biologia. Geny, z którymi ludzie rodzą się, stanowią około połowy ryzyka związanego z uzależnieniem. Płeć, pochodzenie etniczne i obecność innych zaburzeń psychicznych mogą również wpływać na ryzyko nadużywania narkotyków i uzależnienia.

Środowisko. Środowisko osoby obejmuje wiele różnych czynników, od rodziny i przyjaciół, po status ekonomiczny i ogólną jakość życia. Czynniki takie jak presja rówieśników, nadużycia fizyczne i seksualne, wczesna ekspozycja na narkotyki, stres i sposób wychowania mogą znacznie wpłynąć na prawdopodobieństwo zażywania narkotyków i uzależnienia.

Rozwój. Czynniki genetyczne i środowiskowe wchodzą w interakcje z krytycznymi etapami rozwoju w życiu człowieka, oraz wpływają na ryzyko uzależnienia. Chociaż zażywanie narkotyków w każdym wieku może prowadzić do uzależnienia, to im wcześniej się zacznie, tym jest ono bardziej prawdopodobne. Jest to szczególnie problematyczne dla nastolatków. Ponieważ obszary w ich mózgu odpowiedzialne za kontrolowanie podejmowania decyzji, sądy i samokontrolę wciąż się rozwijają, nastolatki mogą być szczególnie podatne na ryzykowne zachowania, w tym na eksperymentowanie z narkotykami.

Czy można zapobiec narkomanii oraz jak ją leczyć?

Podobnie jak w przypadku większości innych chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca, astma czy choroby serca, uzależnienia od narkotyków nie da się wyleczyć jednym „lekarstwem”. Jednak uzależnienie można leczyć i można nad nim skutecznie panować. Ludzie, którzy wychodzą z nałogu, będą narażeni na ryzyko nawrotu przez wiele lat, a być może nawet przez całe życie. Badania pokazują, że łączenie farmakoterapii z terapią behawioralną zapewnia największą szansę powodzenia u większości pacjentów. Podejścia terapeutyczne dostosowane do indywidualnych schematów zażywania narkotyków oraz wszelkich towarzyszących im problemów medycznych, psychicznych i społecznych mogą skutecznie prowadzić do powrotu do zdrowia.

Kolejną dobrą wiadomością jest to, że można zapobiegać zażywaniu narkotyków i uzależnieniu. Wyniki badań wykazały, że programy profilaktyczne obejmujące rodziny, szkoły, społeczności i media są skuteczne w zapobieganiu i ograniczaniu używania narkotyków. Chociaż osobiste wydarzenia i czynniki kulturowe wpływają na skłonność do używania narkotyków, to kiedy młodzi ludzie postrzegają zażywanie narkotyków jako szkodliwe, mają tendencję do ograniczenia ich przyjmowania. Dlatego edukacja i uświadamianie mają niebagatelne znaczenie, pomagając ludziom zrozumieć potencjalne ryzyko związane z zażywaniem narkotyków. Nauczyciele, rodzice i pracownicy służby zdrowia odgrywają kluczową rolę w edukowaniu młodych ludzi i zapobieganiu zażywania narkotyków i rozwoju uzależnienia.

Do zapamiętania:

Narkomania jest chorobą przewlekłą charakteryzującą się poszukiwaniem i nadużywaniem narkotyków. Są to zachowania kompulsywne lub trudne do kontrolowania pomimo świadomości szkodliwych konsekwencji.

Zmiany mózgowe, które pojawiają się w miarę upływu czasu w związku z używaniem narkotyków, stanowią wyzwanie dla samokontroli osoby uzależnionej. Przeszkadzają w zdolności do przeciwstawiania się przymusowi zażywania wywołanym nałogiem. Właśnie dlatego uzależnienie od narkotyków jest również chorobą nawracającą.

Nawrót jest powrotem do używania narkotyków po okresie abstynencji. Wskazuje on na potrzebę zastosowania silniejszego leczenia lub zmiany dotychczasowego.

Większość narkotyków wpływa na „ośrodek nagrody” w mózgu, zalewając go dopaminą. Nadmierna stymulacja tej sfery powoduje intensywną przyjemność, która prowadzi ludzi do ponownego zażywania narkotyków.

Z biegiem czasu mózg dostosowuje się do nadmiaru dopaminy, co obniża poziom przyjemności odczuwany przez osobę w porównaniu z wysokim poziomem odczuwanym przy pierwszym przyjmowaniu narkotyku – efekt znany jako tolerancja. Osoba może teraz zażywać większą ilość substancji, próbując osiągnąć ten sam poziom dopaminy.

Żaden pojedynczy czynnik nie jest bezpośrednim predyktorem uzależnienia. Połączenie czynników genetycznych, środowiskowych i rozwojowych zwiększa ryzyko. Im więcej czynników ryzyka posiada dana osoba, tym większa szansa, że zażywanie narkotyków może prowadzić do uzależnienia.

Narkomania jest uleczalna i można nad nią skutecznie zapanować.

Dobrą wiadomością jest to, że można zapobiegać zażywaniu narkotyków i uzależnieniu. Nauczyciele, rodzice i pracownicy służby zdrowia odgrywają kluczową rolę w edukacji młodych ludzi i zapobieganiu zażywaniu narkotyków oraz późniejszemu uzależnieniu.

Tłum.: Anna Schab Źródło: https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/understanding-drug-use-addiction

Udostępnij