zespół przewlekłego zmęczenia

Zespół przewlekłego zmęczenia – co warto wiedzieć?

Zespół przewlekłego zmęczenia, nazywany także zespołem chronicznego zmęczenia (ang. chronić fatigue syndrom, CFS), to choroba objawiająca się połączeniem symptomów, które trwają 6 lub więcej miesięcy. Cechy charakterystyczne tego zespołu obejmują: zmęczenie, gorączkę, ból gardła, bolesność węzłów chłonnych, osłabienie mięśni, ból mięśni, zmęczenie po wysiłku fizycznym, bóle głowy, bóle stawów, zaburzenia snu oraz objawy neuropsychologiczne (takie jak zapominanie, dezorientacja, drażliwość, depresja i zaburzenia koncentracji). Natężenie choroby może przebiegać różnie: od lżejszych do cięższych objawów.

 

Zespół przewlekłego zmęczenia – z czego wynika?

Przyczyny zespołu przewlekłego zmęczenia jak na razie nie są znane. Prawdopodobnie jest on spowodowany kilkoma czynnikami, działającymi osobno lub łącznie, włączając w nie infekcje, operacje, stres i inne. Jednakże, nie zidentyfikowano żadnego czynnika ani nieprawidłowości, który byłby wspólny dla wszystkich osób cierpiących z powodu zespołu chronicznego zmęczenia. Choroba utrzymuje się po długim czasie od wystąpienia czynników wyzwalających.

 

Zespół przewlekłego zmęczenia to „diagnoza wykluczenia”

Ze względu na to, że przyczyny choroby nie są znane nie ma badań, które mogłyby potwierdzić bądź wykluczyć diagnozę zespołu przewlekłego zmęczenia. W celu jego rozpoznania należy wykluczyć wiele innych chorób, które dają podobne objawy. Autodiagnozy zespołu przewlekłego zmęczenia powinno się unikać. Postawienie diagnozy tej choroby wymaga kompleksowej, zaawansowanej oceny medycznej oraz psychologiczne.

Inne choroby, które należy wykluczyć obejmują m.in.: choroby nerwowo-mięśniowe (takie jak stwardnienie rozsiane), choroby autoimmunologiczne (takie jak układowy toczeń rumieniowaty), nowotwory oraz choroby wywołane przez infekcje pasożytnicze (giardioza).

Ponieważ problemy natury psychicznej, takie jak depresja, mają podobne objawy do zespołu przewlekłego zmęczenia, niektórzy specjaliści sądzą, że jest on „ukrytą” formą lęku lub depresji. Jednakże, problemy psychiczne nie uwzględniają niektórych symptomów zespołu przewlekłego zmęczenia, takich jak gorączka czy obrzęk węzłów chłonnych, co utrudnia stwierdzenie, że problemy te są jego przyczyną. Z drugiej strony, kiedy osoba cierpi z powodu dodatkowych symptomów niż tylko te związane z zespołem przewlekłego zmęczenia, inne diagnozy, w tym zaburzeń psychicznych, muszą być wzięte pod uwagę.

 

Jaką rolę odgrywają czynniki psychologiczne w zespole przewlekłego zmęczenia?

Odpowiedź danej osoby na chorobę jest ważna, by określić jej przebieg. Podobnie, reakcje rodziny, przyjaciół, lekarzy i współpracowników wpływają na sposób, w jaki osoba radzi sobie z objawami. Na przykład, niektórzy ludzie reagują zaprzeczeniem na istnienie choroby i jej objawów. Takie podejście może nieść za sobą wiele negatywnych konsekwencji.

Z drugiej strony, inni ludzie mogą reagować strachem i pesymizmem oraz nadmiernym ograniczeniem swoje aktywności. Terapeuci poznawczo-behawioralni mogą pomóc takim osobom nauczyć się, jak efektywnie i elastycznie radzić sobie z objawami.

 

Jak leczyć zespół przewlekłego zmęczenia?

Leczenie zespołu przewlekłego zmęczenia jest objawowe i podtrzymujące oraz  wymaga współpracy wielu specjalistów, takich jak m.in. lekarze, psycholodzy, terapeuci oraz fizjoterapeuci. Ze względu na to, że przyczyna jest nieznana, leczenie nie może być ukierunkowane na podstawową przyczynę, lecz jest wymierzone w objawy choroby. Bardzo ważne jest, aby jeden lekarz został wyznaczony jako lekarz prowadzący, co pomaga podejmować skoordynowane działania.

 

Zespół przewlekłego zmęczenia a leki

W leczeniu zespołu przewlekłego zmęczenia stosuje się różnorodne medykamenty. Leki przeciwzapalne, takie jak ibuprofen, przyniosą ulgę w bólach głowy, mięśni oraz stawów. Leki przeciwdepresyjne są czasami przepisywane, aby pomóc w objawach depresji i bólu. Te medykamenty mają inne korzystne efekty, takie jak działanie przeciwzapalne lub uspokajające, pomagają także zasnąć. Leki przeciwwirusowe nie przynoszą jednak pozytywnych skutków. Żaden pojedynczy lek nie pomaga wszystkim ludziom cierpiącym na zespół przewlekłego zmęczenia.

 

Zespół przewlekłego zmęczenia a ćwiczenia i fizykoterapia

Osoby z zespołem przewlekłego zmęczenia często unikają ćwiczeń fizycznych, ponieważ mogą one nasilić objawy, co prowadzi niekiedy do poczucia braku zaufania do własnego ciała. Z tych powodów, może być pomocny program stopniowej aktywności. Ważne jest, aby zacząć od działań, których realizacja jest możliwa. Na przykład, jeśli dana osoba cierpi z powodu zawrotów głowy i utraty równowagi, program ćwiczeń rozciągających wykonywanych w pozycji siedzącej lub leżącej byłby bardziej bezpieczny i komfortowy niż program obejmujący  stanie i przemieszczanie się.

W przypadku wielu osób z diagnozą zespołu przewlekłego zmęczenia programy wymagające intensywnych ćwiczeń aerobowych prowadzą do nasilenia objawów. Zaleca się wtedy codzienne, łagodne ćwiczenia ukierunkowane na utrzymanie elastyczności, mobilności i stopniowego zwiększania siły oraz wytrzymałości (na przykład, chodzenie, jazda na rowerze, pływanie).

 

Zespół przewlekłego zmęczenia a terapia poznawczo-behawioralna

Terapia poznawczo-behawioralna jest stosowana w leczeniu zarówno bezpośrednich objawów zespołu przewlekłego zmęczenia, jak i następstw przewlekłej choroby (takich jak m.in. depresja, lęk, utrata pracy, konflikt w relacjach interpersonalnych). W trakcie terapii terapeuta pomaga pacjentowi przeanalizować, co powoduje nasilenie objawów, a co prowadzi do ulgi. Zwykle robi to, prosząc o prowadzenie szczegółowych obserwacji. Na przykład, jeśli pracuje się nad uczuciem zmęczenia, dana osoba może zostać poproszona o ocenę jego intensywności w ciągu dnia oraz śledzenia podejmowanych czynności. Z biegiem czasu może pojawić się wzorzec, który ukierunkowuje podejmowaną terapię. Na przykład, jeśli monitorowanie objawów ujawni, że wyczerpanie zaczyna się późnym popołudniem, odpoczynek zaplanowany przed tą porą może zapobiec nasileniu objawów. Prowadzenie systematycznej obserwacji pozwala również terapeucie i pacjentowi ocenić postępy.

Sposób, w jaki dana osoba myśli o zespole przewlekłego zmęczenia, wpływa na jej nastrój i zdolność radzenia sobie. Śledzenie objawów i identyfikowanie wzorców zwiększa poczucie kontroli. Myśli, takie jak „działanie powoduje chorobę”, mogą nie być pomocne oraz  nieść ze sobą negatywne skutki, takie jak dążenie do unikania aktywności. Terapia poznawczo-behawioralna pomaga w zidentyfikowaniu i zmianie niepomocnych myśli.

Podczas leczenia problemów mogących towarzyszyć zespołowi przewlekłego zmęczenia, takich jak depresja, lęk lub pogorszenie relacji interpersonalnych, terapeuci poznawczo-behawioralni używają różnorodnych technik, dostosowując je do konkretnego pacjenta. Na przykład, terapia poznawczo-behawioralna w przypadku depresji często wiąże się ze zwiększeniem poziomu aktywności danej osoby. Depresja w przebiegu zespołu przewlekłego zmęczenia może mieć swoje przyczyny m.in. w zmniejszeniu aktywności. Wdrożenie większej ilości działań wymaga w takich przypadkach kreatywności i elastyczności w celu zidentyfikowania przyjemnych, ale nie fizycznie uciążliwych aktywności, które dana osoba mogłaby podejmować bez nasilenia objawów.

Terapia poznawczo-behawioralna odgrywa bardzo ważną rolę w ogólnym leczeniu zespołu przewlekłego zmęczenia, poprzez pomoc osobie w byciu tak wydajną i aktywną jak to tylko możliwe.

 

Zespół przewlekłego zmęczenia a grupy wsparcia

Niektórzy ludzie lubią i czerpią korzyści z uczestnictwa w grupach wsparcia. Mogą one być forum wymiany informacji i pomysłów, a uczestnictwo przeciwdziała w takich przypadkach poczuciu izolacji, który może wystąpić w przypadku osób z diagnozą zespołu przewlekłego zmęczenia.

Zespół przewlekłego zmęczenia to stosunkowo nowa jednostka diagnostyczna, a naukowcy z zakresu medycyny i psychologii pracują nad jej zrozumieniem i  leczeniem. Aktualny stan wiedzy uniemożliwia przewidzenie całkowitej ścieżki prowadzącej do zdrowia. Jednakże opieka wielodyscyplinarnego zespołu, nadzorowana przez jednego lekarza, może pomóc osobie z zespołem przewlekłego zmęczenia nauczyć się jak redukować objawy i radzić sobie z nimi skuteczniej.

 

Źródło: http://www.abct.org/Information/?m=mInformation&fa=fs_CHRONIC_FATIGUE. Tłumaczenie: Ewelina Zawada

Udostępnij