zespół chronicznego zmęczenia

Zespół chronicznego zmęczenia

Zespół chronicznego zmęczenia (CFS) to choroba, o której możemy mówić, gdy objawy utrzymują się przez okres sześciu miesięcy lub dłużej. Symptomy te to długotrwałe zmęczenie, gorączka, ból gardła, wrażliwe na dotyk węzły chłonne, osłabienie i bóle mięśni, powysiłkowe złe samopoczucie, bóle głowy i stawów, zaburzenia snu oraz objawy neuropsychologiczne (problemy z pamięcią, dezorientacja, drażliwość, depresja, problemy z koncentracją). Choroba może przebiegać z umiarkowaną ilością objawów lub z ich nasileniem.

Co powoduje zespół chronicznego zmęczenia?

Przyczyna CFS jest nieznana. Najprawdopodobniej jest spowodowana kilkoma czynnikami, na przykład infekcją, operacją czy narażeniem na duży stres. Te czynniki mogą indywidualnie lub „zespołowo” doprowadzić do rozwinięcia zespołu chronicznego zmęczenia. Jednocześnie badania nie wskazują, aby jakaś przyczyna była cechą wspólną dla wszystkich osób cierpiących na CFS. Zespół chronicznego zmęczenia występuje nawet na długo po wystąpieniu czynników wyzwalających.

Zespół chronicznego zmęczenia to „diagnoza wykluczenia”

Ponieważ przyczyna CFS jest nieznana, nie ma laboratoryjnych testów, które mogłyby potwierdzić lub wykluczyć jego występowanie. Przed diagnozą CFS konieczne jest wykluczenie obecności innych chorób, na które mogą wskazywać objawy. Dlatego też, w procesie diagnostycznym konieczne jest zastosowanie kompleksowej, zaawansowanej oceny medycznej i psychologicznej. Z kolei autodiagnoza nie jest wskazana.

Przed diagnozą CFS należy wykluczyć takie choroby jak: choroby nerwowo-mięśniowe (m.in. stwardnienie rozsiane), choroby autoimmunologiczne (m.in. toczeń rumieniowaty układowy), nowotwory, choroby spowodowane infekcjami pasożytniczymi (m.in. lamblioza) i inne.

Ponieważ problemy emocjonalne, takie jak depresja, mają objawy podobne do CFS, niektórzy specjaliści uważali, że zespół chronicznego zmęczenia to „ukryta” depresja lub problem lękowy. Jednak, wiele objawów takich jak gorączka czy powiększone węzły chłonne nie mają podłoża w problemach emocjonalnych. W trakcie diagnozy, należy wziąć pod uwagę psychiczne przyczyny choroby, gdy dana osoba ma mniej lub więcej objawów niż lista objawów CFS.

Jaką rolę odgrywają czynniki psychologiczne w zespole chronicznego zmęczenia?

To, w jaki sposób dana osoba zareaguje na chorobę, jest istotne w przewidywaniu jej przebiegu. Równie ważna, dla radzenia sobie z chorobą, jest reakcja rodziny, przyjaciół, lekarzy i współpracowników. Niektórzy ludzie reagują na chorobę, zaprzeczając jej istnieniu i lekceważąc jej objawy. Może to doprowadzić do pogorszenia stanu zdrowia lub wyznaczenia sobie nierealistycznie wysokich celów, niemożliwych do zrealizowania. Z kolei taki rodzaj myślenia może doprowadzić kolejno do depresyjnych myśli i/lub odczuwania złości.

Inne osoby mogą reagować na objawy strachem i pesymizmem, tym samym ograniczając swoją aktywność. Może to, w konsekwencji, doprowadzić do utraty siły mięśniowej. Terapeuci poznawczo-behawioralni mogą pomóc w nauce skutecznego sposobu radzenia sobie z objawami.

Jak leczyć zespół chronicznego zmęczenia? 

Leczenie CFS jest objawowe i wspomagające. Ponieważ jego przyczyna nie jest znana, leczenie kierunkuje się na objawy, a nie na jego źródła. Leczenie obejmuje pracę zarówno lekarzy jak i psychologów, a czasami też innych specjalistów np., fizjoterapeutów.

Bardzo ważne jest wyznaczenie jednego specjalisty, jako osoby kierującej i zarządzającej terapią. Wiele osób zmagających się z CFS, ma jednego specjalistę nadzorującego zalecenia, tak aby były one dla zrozumiałe i nie wykluczały się.

Leki

Ulgę w objawach czasami przynoszą leki. Leki przeciwzapalne, takie jak ibuprofen, pomagają złagodzić bóle głowy oraz mięśni i stawów. Czasami przepisuje się leki przeciwdepresyjne, aby pomóc z bólem i objawami depresji. Leki te mają także inne, przydatne działanie dla osób zmagających się z CFS jak np. działanie przeciwzapalne albo uspokajające, co poprawia jakość snu. W leczeniu zostały również wypróbowane leki przeciwwirusowe, jednak bez dobrych wyników. Na chwilę obecną nie ma takiego leku, który pomagałby każdemu choremu na zespół chronicznego zmęczenia.

Ćwiczenia fizyczne i fizjoterapia

Osoby z CFS często unikają ćwiczeń fizycznych, co tylko nasila objawy. W konsekwencji, może doprowadzić to do utraty wiary w możliwości swojego ciała. Dla tych osób pomocny może okazać się program stopniowej aktywności fizycznej. Ważne jest, aby zacząć od ćwiczeń możliwych do wykonania. Na przykład, dla osoby cierpiącej na zawroty głowy i problemy z równowagą, najlepszym pomysłem byłyby ćwiczenia rozciągające, wykonywane w pozycji siedzącej lub leżącej, a nie te, które wymagają stania i utrzymania równowagi.

Dla wielu osób z zespołem chronicznego zmęczenia intensywne ćwiczenia aerobowe mogą nasilać objawy. W takich przypadkach codzienne, delikatne ćwiczenia powinny być ukierunkowane na utrzymanie elastyczności i mobilności oraz stopniowego zwiększania siły i wytrzymałości (np. chodzenie, jazda na rowerze, pływanie).

Terapia poznawczo-behawioralna

Terapia poznawczo-behawioralna stosowana jest zarówno w leczeniu bezpośrednich objawów zespołu chronicznego zmęczenia, jak i konsekwencji tej choroby (np. depresji, lęku, utraty pracy czy problemów w związku). Podczas leczenia objawów, terapeuta pomaga ocenić, co ma pozytywny, a co negatywny wpływ na życie danej osoby.  Zazwyczaj dokonuje się tego, prosząc osobę z CFS o prowadzenie obserwacji swojego stanu zdrowia i samopoczucia.

Dla przykładu, jeśli terapeuta chce określić, w jaki sposób przejawia się objaw zmęczenia, osoba może być poproszona o ocenę nasilenia zmęczenia w ciągu dnia. Tym samym, jej zadaniem jest śledzenie tego, co dzieje się, kiedy odpoczywa, usypia, bierze lekarstwa, je, ćwiczy, udziela się towarzysko, pracuje itd. W konsekwencji, może pojawić się wzór, który może ułatwić codzienne funkcjonowanie. Jeśli na przykład, okaże się, że objawy nasilają się późnym popołudniem, osoba może zaplanować odpoczynek w taki sposób, aby zminimalizować zmęczenie. Prowadzenie zapisków pomaga również terapeucie i osobie z CFS określić, czy robią oni postępy, czy nie.

To, jak dana osoba myśli o swojej chorobie ma wpływ na jej nastrój i sposób radzenia sobie. Śledzenie objawów i identyfikowanie wzorca postępowania zwiększa poczucie własnej skuteczności. Przekonania, takie jak „aktywność powoduje chorobę”, mogą nie być poprawne oraz nieść za sobą negatywne konsekwencje. Osoba z takim przekonaniem może unikać wszelkiej aktywności. Terapia poznawczo-behawioralna pomaga zidentyfikować i zmodyfikować szkodliwe myśli.

Kiedy jest leczona depresja, lęk lub problemy w relacjach będące skutkiem CFS, terapeuci używają znanych, ugruntowanych technik terapeutycznych, jednak dopasowanych do indywidualnych potrzeb osoby chorej na zespół chronicznego zmęczenia. Dla przykładu, terapia poznawczo-behawioralna w przypadku depresji często obejmuje zwiększenie poziomu aktywności. Dla osoby cierpiącej z powodu CFS ważne jest stworzenie takiego planu, aby w kreatywny i przyjemny sposób mogła ona przejawiać aktywność, bez nasilenia objawów.

Terapia poznawczo-behawioralna odgrywa ważną rolę w ogólnym leczeniu CFS, pomagając osobie być tak aktywną i produktywną, jak to tylko możliwe.

Grupy wsparcia

Niektórzy ludzie cenią sobie grupy wsparcia i wynoszą z nich korzyści. Mogą być one miejscem, gdzie następuje wymiana informacji i pomysłów, a uczestnictwo w nich może przeciwdziałać poczuciu izolacji i niezrozumienia.

Zespół chronicznego zmęczenia, zarówno w medycynie jak i psychologii, został zdiagnozowana niedawno, a naukowcy wciąż pracują nad tym, aby lepiej go zrozumieć i leczyć. Wyzdrowienie jest niemożliwe do przewidzenia. Jednak opieka interdyscyplinarna, nadzorowana przez jednego specjalistę może pomóc osobie z CFS nauczyć się zmniejszać objawy i działać bardziej efektywnie.

Tłumaczenie: Maria Smykla, źródło.

Udostępnij