współuzależnienie

Współuzależnienie: fazy zaburzenia i zdrowienia

Współuzależnienie określa się mianem „uzależnienia od relacji” lub „uzależnienia od miłości”. Skupienie się na innych pomaga osobie złagodzić własny ból i wewnętrzną pustkę. Jednak gdy ignoruje się samego siebie, wszystko przed czym się ucieka tylko zyskuje na sile. Nawyk ten staje się cyklicznym, samonapędzającym się mechanizmem, który zaczyna żyć własnym życiem.

Myślenie osoby współuzależnionej staje się obsesyjne, a jej zachowanie może być kompulsywne, pomimo negatywnych konsekwencji. Jako przykład można wymienić dzwonienie do obecnego lub byłego partnera, mimo wiedzy, że to nie przyniesie rezultatu, narażanie siebie lub własnych wartości na ryzyko, aby kogoś zatrzymać, lub śledzenie kogoś z zazdrości czy strachu. Dlatego też współuzależnienie określa się mianem uzależnienia. W 1956 roku uznano uzależnienie za chorobę a w 2013 roku również otyłość nazwano chorobą. Pierwszorzędną motywacją w obu przypadkach było odstygmatyzowanie tych schorzeń i zachęcenie do leczenia.

 

Czy współuzależnienie jest chorobą?

W 1988 r. psychiatra Timmen Cermak zasugerował, że współuzależnienie jest chorobą, zwracając uwagę na proces uzależnienia. Psychiatra i lekarz medycyny wewnętrznej Charles Whitfield, do którego odwołuje się Darlene Lancer w swojej książce „Codependency for Dummies” (pol. Współuzależnienie dla początkujących), opisał współuzależnienie jako chroniczną i postępującą chorobę „utraconego własnego ja” z rozpoznawalnymi, uleczalnymi objawami – podobnie jak uzależnienie chemiczne. W trakcie zdrowienia pacjenci odzyskują samych siebie.

 

Objawy współuzależnienia

Współuzależnienie charakteryzuje się również objawami, które układają się w cykl zbliżony do symptomów związanych z narkomanią. Objawy te mogą wahać się od łagodnych do ciężkich i obejmują: zależność, zaprzeczenie, dysfunkcyjne reakcje emocjonalne, głód i nagrodę (poprzez interakcję z inną osobą) oraz niemożność kontrolowania lub powstrzymania się od zachowań kompulsywnych bez podjęcia leczenia. Coraz więcej czasu poświęca się na myślenie o innej osobie, bycie z nią i/lub próbę jej kontrolowania – tak jak dzieje się to między narkomanem a narkotykiem. W rezultacie cierpią inne aktywności społeczne, rekreacyjne lub zawodowe. Wreszcie, osoba współuzależniona może kontynuować swoje zachowanie i/lub relację, pomimo stwarzanych przez nie utrzymujących się lub powracających problemów społecznych czy interpersonalnych.

 

Fazy rozwoju współuzależnienia

Współuzależnienie jest zaburzeniem przewlekłym z trwałymi objawami, które są również postępujące, co oznacza, że pogarszają się w czasie w przypadku braku odpowiedniej interwencji i leczenia. Zdaniem Darlene Lancer, współuzależnienie zaczyna się w dzieciństwie z powodu dysfunkcjonalnego środowiska rodzinnego. Ponieważ jednak dzieci są naturalnie zależne, nie można tego zdiagnozować aż do dorosłości. Najczęściej zaczyna się to przejawiać w późniejszych bliskich związkach.

Istnieją trzy możliwe do zidentyfikowania fazy prowadzące do rosnącej zależności od osoby lub relacji i powiązanej z nią utratą samookreślenia i dbałości o siebie.

 

Wczesna faza

Wczesna faza może wyglądać jak każdy romantyczny związek ze zwiększoną uwagą i zależnością od partnera oraz chęcią zadowolenia jego lub jej. Jednakże, przy współuzależnieniu, osoba może stać się obsesyjna wobec partnera, zaprzeczać lub racjonalizować problematyczne zachowanie, wątpić w swoje odczucia, nie utrzymywać zdrowych granic i rezygnować z  własnych przyjaciół i aktywności.

 

Środkowa faza

Stopniowo zwiększa się wysiłek potrzebny do zminimalizowania bolesnych aspektów relacji oraz wkracza niepokój, poczucie winy i samoobwinianie się. Z biegiem czasu poczucie własnej wartości osoby współuzależnionej zmniejsza się, ponieważ aby utrzymać związek, poświęca coraz bardziej siebie. Gniew, rozczarowanie i niechęć narastają. W międzyczasie wspiera rozwój uzależnienia partnera lub próbuje zmienić go poprzez m.in.: podporządkowanie się, manipulację lub obwinianie. Może ukrywać swoje problemy i wycofywać się od rodziny i przyjaciół. Na tym etapie zdarzają się sytuacje nadużyć lub przemocy, pogarsza się nastrój osoby i wzrasta obsesja, zależność oraz konflikt, wycofanie się czy uległość. U niektórych zaczynają być obecne niekontrolowane zachowania służące radzeniu sobie, takie jak kompulsywne jedzenie, dieta, zakupy, praca lub nadużywanie substancji.

 

Późna faza

W późnej fazie objawy emocjonalne i behawioralne zaczynają wpływać na zdrowie osoby współuzależnionej. Może doświadczać ona różnych zaburzeń związanych ze stresem, takich jak problemy z trawieniem i snem, bóle głowy, napięcie lub ból mięśni, zaburzenia odżywiania, dysfunkcje stawu skroniowo-żuchwowego, alergie, rwa kulszowa czy choroby serca.  Nasilają się zachowania obsesyjno-kompulsywne lub uzależnienia, jak również brak poczucia własnej wartości i troski o siebie. Rośnie uczucie bezsilności, beznadziei, złości, depresji i rozpaczy.

 

Powrót do zdrowia

Dobrą wiadomością jest to, że nad opisanymi wyżej objawami można pracować i łagodzić je w procesie leczenia. Ludzie zazwyczaj nie szukają pomocy, dopóki nie nadejdzie kryzys lub nie odczują wystarczająco dużo bólu, który by ich zmotywował. Zazwyczaj nie są oni pewni swojego współuzależnienia. Mogą również zaprzeczać czyjemuś nadużyciu i/lub uzależnieniu. Odzyskiwanie zdrowia zaczyna się więc zwykle od edukacji i wychodzenia z zaprzeczenia. Czytanie o współuzależnieniu to dobry początek, ale większe zmiany następują poprzez terapię i – w miarę potrzeb – uczestnictwo w grupach wsparcia takich jak Al-Anon, Nar-Anon lub Haz-Anon.

 

Fazy zdrowienia

W trakcie leczenia zyskuje się nadzieję, a uwaga przenosi się z drugiej osoby na siebie. Istnieją wczesne, średnie i późne fazy zdrowienia, które odpowiadają leczeniu z innych uzależnień. W środkowej fazie pacjent zaczyna budować swoją tożsamość, poczucie własnej wartości i zdolność do asertywnego wyrażania uczuć, pragnień i potrzeb. Uczy się odpowiedzialności za własne decyzje, stawiania granic i dbania o siebie. Psychoterapia często obejmuje leczenie zespołu stresu pourazowego i traum z dzieciństwa.

W późnej fazie szczęście i poczucie własnej wartości nie zależą już od innych. Zyskuje się zdolność zarówno do autonomii, jak i do intymności. Osoba doświadcza własnej siły i miłości do samej siebie. Czuje się ekspansywna i kreatywna, z umiejętnością stawiania i realizowania własnych celów.

Współuzależnienie nie znika automatycznie, gdy osoba opuszcza związek oparty na niezdrowej zależności. Zdrowienie wymaga ciągłego podtrzymywania, a doskonała abstynencja nie istnieje. Po latach leczenia zmiany w myśleniu i zachowaniu stają się coraz bardziej zinternalizowane, a zdobyte narzędzia i umiejętności pomagają tworzyć nowe, zdrowe nawyki. Mimo to współzależne zachowanie może łatwo powrócić pod wpływem zwiększonego stresu lub wejścia w nową dysfunkcyjną relację. Nie ma zatem czegoś takiego jak doskonałe wyleczenie, nawet jeśli perfekcjonizm znajduje się wśród objawów współuzależnienia. Fakt ten motywuje natomiast do uważności na powracające objawy oraz ciągłe uczenie się i poznawania siebie.

 


Źródło: https://psychcentral.com/lib/codependency-addiction-stages-of-disease-and-recovery/

Tłumaczenie:  Katarzyna Gregorczyk

Udostępnij