osobowość unikająca

Unikanie a osobowość

Osoba nieumiejąca się odnaleźć w sytuacjach społecznych, nadwrażliwa na odrzucenie i z poczuciem niedopasowania, może cierpieć z powodu problemu zwanego zaburzeniem osobowości unikającej.

Nikt nie lubi krytyki, odrzucenia czy poczucia zakłopotania, jednak czasami ludzie spędzają całe swoje życie unikając ich. Osoba nieprzystosowana społecznie charakteryzująca się nadwrażliwością na odrzucenie i ciągłym poczuciem niedopasowania może cierpieć z powodu zaburzenia osobowości unikającej. Ludzie tacy doświadczają niezręczności w sytuacjach społecznych. Spędzają dużo czasu, skupiając się na swoich niedociągnięciach i są bardzo niepewni co do tworzenia relacji, w których mogłoby nastąpić odrzucenie. Często skutkuje to poczuciem osamotnienia i wycofywaniem się z relacji w pracy oraz innych sferach życia. Osoby z unikowym zaburzeniem osobowości potrafią także odrzucić awans, używać wymówek, by nie uczestniczyć w spotkaniach, czy też być zbyt przestraszone, by uczestniczyć w wydarzeniach, podczas których mogłyby poznać nowych przyjaciół.

Skąd się bierze zaburzenie osobowości unikającej?

Badacze nie do końca rozumieją, co powoduje zaburzenie osobowości unikowej, jednak wierzą, że jest to połączenie genów i czynników środowiskowych.

Doświadczenia wczesnego dzieciństwa mogą mieć związek z rozwinięciem się unikowego zaburzenia osobowości. Badania wskazują, że dzieci, które postrzegają swoich opiekunów jako takich, którzy nie okazują uczuć ani zachęty, i/lub które doświadczają odrzucenia z ich strony, są w grupie podwyższonego ryzyka. To samo tyczy się dzieci, które doświadczają przemocy, zaniedbania i ogólnego niższego poziomu opieki. W odpowiedzi na te doświadczenia, dzieci mogą stosować unikanie kontaktów z innymi jako strategię radzenia sobie. Według badaczy dodatkowym czynnikiem może być zmiana wizerunku spowodowana chorobą somatyczną.

Około 2.5 % populacji może spełniać kryteria diagnozy zaburzenia osobowości unikowej. Jest to zaburzenie chroniczne, które w takim samym stopniu dotyka mężczyzn i kobiety. Zaburzenie może rozwinąć się w dzieciństwie, a predyspozycje do niego wykryto już u dwuletnich dzieci. Jednakże, tak samo jak inne zaburzenia osobowości, zaburzenie osobowości unikowej, zwykle diagnozuje się u osób dorosłych.

Zaburzenie osobowości unikającej – objawy

Zaburzenie osobowości unikającej charakteryzuje się trzema głównymi komponentami:

  • zahamowaniem społecznym
  • poczuciem nieadekwatności
  • wrażliwością na krytykę lub odrzucenie

Żeby otrzymać diagnozę, osoba musi ich doświadczyć przed osiągnięciem wczesnej dorosłości. Musi także doświadczać przynajmniej czterech z poniższych objawów zaburzenia osobowości unikowej:

  • unikanie czynności wymagających kontaktów międzyludzkich w pracy zawodowej z powodu lęku przed krytyką lub odrzuceniem
  • niechęć do interakcji z innymi, jeśli nie ma pewności, że nastąpi pozytywna odpowiedź
  • niezdecydowanie co do relacji intymnych z powodu lęku przed wstydem
  • zaabsorbowanie krytyką w sytuacjach społecznych
  • poczucie nieadekwatności i zahamowanie w nowych sytuacjach społecznych
  • postrzeganie siebie jako nieudolnego, nieatrakcyjnego i gorszego od innych
  • niechęć do podejmowania ryzyka czy angażowania się w czynności mogące prowadzić do zakłopotania

Diagnoza wymaga psychologicznej ewaluacji przeprowadzonej przez profesjonalistę. Taka ewaluacja pozwala wykluczyć inne potencjalne diagnozy lub stwierdzić, czy osobie można postawić więcej niż jedną diagnozę.

Diagnozy różnych zaburzeń osobowości są pogrupowane na typy, czy inaczej „klastry”. Zaburzenia osobowości z klastra C to przypadłości, dla których charakterystyczne są niepokój i lęk. Unikowe zaburzenie osobowości jest zaburzeniem osobowości typu C, tak samo jak zaburzenie osobowości zależnej i obsesyjno-kompulsywne zaburzenie osobowości.

Czy zaburzenie osobowości unikającej jest tym samym co fobia społeczna?

Dawniej badacze i klinicyści wierzyli, że zaburzenie osobowości unikowej występuje tylko w połączeniu z fobią społeczną. Jednak bardziej współczesne badania pokazały, że istnieje istotny odsetek osób z unikowym zaburzeniem osobowości, które nie spełniają kryteriów fobii społecznej.

Czasami rozróżnienie, czy osoba cierpi na zaburzenie osobowości unikowej czy na fobię społeczną, lub też obie przypadłości, może być trudne. Zazwyczaj osoba z unikowym zaburzeniem osobowości doświadcza lęku i unikania we wszystkich sferach życia, podczas gdy osoba z fobią społeczną może obawiać się tylko konkretnych sytuacji, takich jak przemawianie czy występowanie przed publicznością.

Poza fobią społeczną, osoby z unikowym zaburzeniem osobowości mogą mieć zaburzenia współwystępujące takie jak depresja, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, lub inne zaburzenia lękowe albo zaburzenia osobowości.  Ludzie z zaburzeniem osobowości unikowej są także w grupie podwyższonego ryzyka nadużywania substancji czy zachowań samobójczych.

Czasami, zaburzenie osobowości unikowej jest mylone ze schizoidalnym zaburzeniem osobowości, gdyż obie przypadłości mogą wiązać się z izolacją społeczną. Jednakże osoby z zaburzeniem schizoidalnym charakteryzują się ogólnym brakiem zainteresowania kontaktami międzyludzkimi, podczas gdy osoby z zaburzeniem unikowym pragną relacji, ale unikają ich z powodu strachu przed krytyką czy odrzuceniem. 

Zaburzenie osobowości unikającej – leczenie

Osoby z unikowym zaburzeniem osobowości mogą szukać pomocy, ponieważ chcą tworzyć silniejsze związki i zmniejszyć ilość stresu, którego doświadczają w przestrzeni publicznej czy pracy. Leczenie każdego zaburzenia osobowości może być trudne, gdyż liczne objawy były doświadczane przez jednostkę na przestrzeni wielu lat.

Psychoterapia, czy też terapia rozmową, jest podstawową formą leczenia zaburzenia osobowości unikowej. Na psychoterapię może składać się terapia poznawczo-behawioralna, która skupia się na redukowaniu negatywnych schematów myślowych i budowaniu umiejętności społecznych. Czasami stosuje się terapię grupową, aby pomóc ludziom z podobnymi problemami i stworzyć bezpieczne miejsce, w którym mogą budować trwałe relacje. Terapia rodzinna także może okazać się przydatna, aby członkowie rodziny zrozumieli naturę zaburzenia i zapewnili wspierające środowisko, promujące wzrost i podejmowanie ryzyka.

Jest mało lub nie ma wcale badań pokazujących skuteczność leków w terapii zaburzenia osobowości unikowej. Czasem używa się ich do leczenia objawów unikowego zaburzenia osobowości lub objawów zaburzeń współwystępujących. Zwykle są to antydepresanty (np. inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny) i leki przeciwlękowe.

Szukanie pomocy

Jeżeli zmagasz się z tym, jak nie czuć się niezręcznie w sytuacjach społecznych i myślisz, że możesz mieć unikowe zaburzenie osobowości – ważne jest, aby się nie zniechęcać. Pomoc jest dostępna, a pierwszym krokiem jest sięgnięcie po nią do swojego lekarza lub innego specjalisty od zdrowia psychicznego, który może przeprowadzić ewaluację i ocenić twój stan.

Terapia w bezpiecznym i zachęcającym środowisku może pomóc ci zbadać intensywny lęk, którego doświadczasz w sytuacjach społecznych i twój strach przed odrzuceniem czy krytyką. Razem ze swoim terapeutą możecie ćwiczyć podważanie negatywnych przekonań oraz odkrywać małe, ale istotne kroki, które możesz podjąć, by budować trwałe przyjaźnie, być bardziej zaangażowanym w pracy, a także rozwijać intymne związki z innymi ludźmi.

Źródło: https://www.psycom.net/avoidant-personality-disorder

Tłum. Karolina Stachoń

Udostępnij