zbieractwo

Syllogomania czyli zbieractwo

Zbieractwo obejmuje wszystkie trzy z następujących elementów:

  1. Osoba zbiera i przechowuje wiele przedmiotów, nawet tych, które dla większości ludzi wydają się bezużyteczne lub o bardzo małej wartości.
  2. Przedmioty te zaśmiecają pomieszczenia mieszkalne, uniemożliwiając osobie korzystanie z nich zgodnie z ich przeznaczeniem.
  3. Przedmioty te wywołują niepokój lub problemy w codziennych czynnościach.

Czym różni się zbieractwo od kolekcjonerstwa?

  • Zbieractwo: ludzie bardzo rzadko pokazują swoje rzeczy innym i zwykle trzymają je w nieładzie.
  • Kolekcjonerstwo: ludzie są dumni ze swoich zbiorów i utrzymują je w dużym porządku.

Jakie są oznaki zbieractwa?

  • trudność w pozbywaniu się przedmiotów;
  • duża ilość bałaganu w biurze, domu, samochodzie lub w innych przestrzeniach np. magazynach, co utrudnia korzystanie z tych miejsc;
  • gubienie ważnych przedmiotów w nadmiarze rzeczy, takich jak np. rachunki czy pieniądze;
  • uczucie przytłoczenia ilością rzeczy, które „przejęły” dom lub miejsce pracy;
  • niemożność zaprzestania przyjmowania bezpłatnych przedmiotów (np. ulotki reklamowe, saszetki cukru w restauracji);
  • kupowanie rzeczy ponieważ „są okazją”, lub w celu „uzupełnienia zapasów”;
  • niezapraszanie rodziny lub przyjaciół do domu z powodu wstydu lub zażenowania ilością posiadanych rzeczy i/lub stanem pomieszczeń;
  • odmowa wpuszczania obcych ludzi do domu, np. w celu dokonania napraw.

Co sprawia, że pozbycie się bałaganu jest tak trudne?

  • trudność w organizacji przestrzeni;
  • niezwykle silne pozytywne odczucia (radość, zachwyt) przy zdobywaniu nowych przedmiotów;
  • silne negatywne uczucia (poczucie winy, strach, złość) przy rozważaniu pozbycia się przedmiotów;
  • silne przekonanie, że przedmioty są „wartościowe” lub „przydatne”, nawet jeśli inni już ich nie chcą;
  • poczucie odpowiedzialności za przedmioty, czasami połączone z traktowaniem ich, jakby miały uczucia;
  • zaprzeczanie problemowi zbieractwa, nawet jeśli wyraźnie utrudnia on funkcjonowanie.

Kto zmaga się ze zbieractwem?

       Zbieractwo może rozpocząć się już w wieku nastoletnim, chociaż średni wiek osoby zgłaszającej się po pomoc to ok. 50 lat. Bez skutecznego leczenia, osoby te mogą zmagać się z problemem przez całe życie. Zwykle mieszkają one samotnie i nie potrafią utrzymywać regularnych kontaktów rodzinnych. Wydaje się prawdopodobne, że poważne problemy ze zbieractwem występują u 1 na 50 osób, ale mogą występować nawet u 1 na 20 osób.

Czy zbieractwo jest powiązane z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi (OCD)?

Zbieractwo było powszechnie uważane za rodzaj OCD. Niektóre statystyki wskazywały na to, że nawet u jednej na cztery osoby z OCD pojawia się zbieractwo. Najnowsze badania pokazują, że tylko jedna na pięć osób cierpiąca na zbieractwo ma zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, a w innych przypadkach zbieractwo jest odrębnym zaburzeniem. Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne wprowadziło oddzielne zaburzenie,  jakim jest zbieractwo, w nowej klasyfikacji zaburzeń psychicznych DSM-V. Może ono także rozwinąć się wraz z innymi chorobami, np. demencją czy schizofrenią.

Jakie rzeczy są najczęściej gromadzone?

Papier (szczególnie poczta, gazety), książki, ubrania i pojemniki (np. pudełka, torby). Niektórzy ludzie gromadzą śmieci lub zgniłe jedzenie. Rzadziej zwierzęta lub odpady ludzkie. Często zbierane są przedmioty cenne, ale zdecydowanie częściej są to jednak przedmioty, które nie mają większej wartości.

Jakie są skutki zbieractwa?

  • duży bałagan zagraża zdrowiu i bezpieczeństwu osób mieszkających w domu z osobą cierpiącą na zbieractwo lub w jego okolicach, powodując problemy zdrowotne, uszkodzenia konstrukcji, pożary, a nawet śmierć;
  • hospitalizacja lub bezdomność mogą być skutkiem eksmisji lub innych działań sądowych – osoby w takiej sytuacji odnoszą wysokie koszty emocjonalne i ekonomiczne;
  • konflikty z członkami rodziny i przyjaciółmi, którzy są sfrustrowani i zaniepokojeni stanem domu i zachowaniami związanymi z gromadzeniem.

Czy kompulsywne zbieractwo jest związane z biedą i trudnościami życiowymi?

Wiele osób, które gromadzą rzeczy, może nazywać się „oszczędnymi”. Mogą też myśleć, że ich zachowanie wynika z okresu ubóstwa lub trudności życiowych. Badania nie potwierdzają jednak tego założenia. Pomimo tego traumatyczne doświadczenia straty, takie jak śmierć współmałżonka lub rodzica, może prowadzić do pogorszenia istniejących zachowań związanych ze zbieractwem.

Czy zbieractwo może być leczone?

Tak, jednak nie działają na nie metody stosowane przy leczeniu OCD. Leczenie zbieractwa zawiera:

  • kwestionowanie myśli i przekonań zbieracza o potrzebie zachowania przedmiotów i gromadzenia nowych rzeczy;
  • wyjścia bez kupowania lub odbierania nowych rzeczy;
  • pozbywanie się rzeczy bądź ich recykling;
  • nauka usuwania rzeczy z pomocą lekarza lub trenera, a następnie praca samodzielna;
  • znalezienie grupy wsparcia i dołączenie do niej lub współpraca z trenerem w celu sortowania i zmniejszania ilości przedmiotów;
  • uświadomienie sobie, że mogą wystąpić nawroty;
  • opracowanie planu zapobiegania powstania problemu w przyszłości.

Jak mogę pomóc zrobić porządek osobie zmagającej się ze zbieractwem?

Próby pomocy ze strony rodziny i przyjaciół w usuwaniu bałaganu mogą się nie udać. Warto pamiętać, że:

  • dopóki osoba nie jest wewnętrznie zmotywowana do zmiany, może nie przyjąć twojej oferty pomocy;
  • nie można wymusić motywacji do zmiany;
  • każdy, łącznie z osobami które zmagają się ze zbieractwem, ma prawo dokonywać wyborów sposobu, w jakim żyje;
  • ludzie, którzy zmagają się ze zbieractwem, często mają ambiwalentne podejście do przyjmowania pomocy i zaprzestaniu zbierania.

Czy problem zbieractwa może być rozwiązany poprzez posprzątanie zalegających przedmiotów?

Nie. Próby sprzątania domów osób zmagających się z tym problemem nie rozwiążą go. Rodziny i ośrodki społeczne często spędzają mnóstwo czasu i wydają duże pieniądze na sprzątanie domów, lecz po kilku miesiącach okazuje się, że problem wraca. Osoby zmagające się ze zbieractwem, niewyrażające zgody na uprzątnięcie domów,  mogą doświadczać skrajnego cierpienia wynikającego z przywiązania do ich mienia. W konsekwencji może to doprowadzić do odmowy skorzystania z pomocy w przyszłości.

Jak rozmawiać z osobami, które nałogowo zbierają przedmioty?

Jeśli osoba jest gotowa na rozmowę o zbieractwie mogą przydać się następujące wskazówki:

  • Szacunek. Przyjmij do wiadomości, że dana osoba ma prawo do podejmowania własnych decyzji we własnym tempie.
  • Współczucie. Przyjmij, że każdy ma jakieś przywiązanie emocjonalne do rzeczy, które posiada. Postaraj się zrozumieć, jakie emocje ma osoba, której pomagasz.
  • Wsparcie. Wymyśl pomysły, które sprawią, że dom stanie się bezpieczniejszy.
  • Współpraca. Nie kłóć się o to, co zachować a co wyrzucić. Zamiast tego, spróbuj zrozumieć co motywuje osobę do podjęcia takiej decyzji.
  • Zastanowienie się. Pomóż zrozumieć, że zbieractwo, może utrudniać realizację celów tej osoby, przeszkadzać w realizowaniu wartości, które wyznaje. Na przykład uprzątnięcie mieszkania zwiększa możliwość organizowania spotkań towarzyskich.
  • Pytania. Aby utrzymać zaufanie nigdy nie wyrzucaj przedmiotów bez zapytania o zgodę.

Czy istnieją leki, które pomagają rozwiązać problem zbieractwa?

  • zastosowanie tylko leków nie wydaje się zmniejszać zachować związanych ze zbieractwem;
  • lekarstwa mogą jednak pomóc złagodzić objawy;
  • uwaga: lekarstwa stosowane w leczeniu depresji czy zaburzeń lękowych mogą nasilić zbieractwo.

Źródło:. https://www.abct.org/docs/factsheets/HOARDING.pdf; tłumaczenie: Maria Smykla

Udostępnij