Strach przed burzą, strach przed owadami – czyli czym są fobie specyficzne?

Fobia specyficzna jest typem zaburzenia lękowego, polegającym na skrajnym, irracjonalnym lęku lub awersji w stosunku do czegoś. Tutaj znajdziesz informacje odnośnie objawów, przyczyn i sposobu leczenia.

Każdy z nas czasami odczuwa lęk. Czy to turbulencje podczas lotu, zastrzyk w gabinecie lekarza lub gwałtowna burza, niepokój jest powszechnym uczuciem, z którym musimy się zmierzyć w pewnym momencie naszego życia.

Jeśli jednak cierpisz na specyficzną fobię, to bardzo prawdopodobne, że doświadczysz uczucia strachu lub paniki w obliczu konkretnej sytuacji lub przedmiotu. Fobia specyficzna jest rodzajem zaburzenia lękowego określonym jako skrajne lub irracjonalne poczucie strachu bądź awersji do czegoś. Te irracjonalne lęki mogą negatywnie wpływać na relacje społeczne, pracę, szkołę i uniemożliwić ci odczuwanie radości z życia.

W przeciwieństwie do uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD), fobie specyficzne ujawniają się w różnych formach. Lęk może się aktywować w momencie, gdy osoba znajdzie się w konkretnej sytuacji lub skonfrontuje się ze szczególnym dla niej przedmiotem, albo nawet podczas samego oczekiwania na dane wydarzenie. Nawet jeśli sytuacja bądź przedmiot nie wykazują żadnego zagrożenia dla człowieka, często nie może on kontrolować swojego strachu i będzie go unikał za wszelką cenę. Chociaż  ludzie ze specyficznymi fobiami są świadomi tego, że ich lęki są irracjonalne, to sama myśl o nich jest wystarczająca, aby wywołać ogromny, wyniszczający niepokój.

Zgodnie z podręcznikiem diagnostycznym DSM-5, 5% dzieci, 16% 13-17latków i około 3-5% dorosłych osób doświadcza fobii specyficznej. U kobiet fobie specyficzne pojawiają się częściej.

RODZAJE FOBII SPECYFICZNYCH

Fobie specyficzne skategoryzowane są w pięć podtypów:

  • Fobia przed zwierzętami (np. psy, węże, pająki)
  • Fobia przed elementem środowiska naturalnego (np. wysokość, burza, woda)
  • Fobia krwi-zastrzyków-ran (np. strach przed oglądaniem krwi, przyjmowanie zastrzyku, oglądanie w telewizji procedur medycznych)
  • Fobia sytuacyjna (np. latanie samolotami, jazda windą, prowadzenie samochodu, przestrzenie zamknięte)
  • Inne fobie (np. przed sytuacjami, które mogą powodować krztuszenie się lub wymiotowanie, przed głośnymi dźwiękami, przebranymi postaciami itd.)

PRZYCZYNY FOBII

W większości przypadków fobie specyficzne rozwijają się we wczesnym dzieciństwie, między 7 a 11 rokiem życia, choć możliwe jest, że nastąpi to w każdym wieku. Mogą być spowodowane przez różne czynniki: doświadczenie traumy (np. bycie zaatakowanym przez psa); bycie świadkiem, gdy ktoś inny przechodzi przez traumatyczne wydarzenie (np. obserwowanie wypadku samochodowego); niespodziewany atak paniki (np. podczas lotu); lub informacja (np. obszerne relacje mediów z ataku terrorystycznego).

Często osoby dotknięte specyficzną fobią, nie są w stanie określić przyczyny powstania fobii. Podczas gdy przyczyna fobii może pozostać nieznana, ważne jest, aby rozpoznać objawy i mieć świadomość, że fobia jest uleczalna, jeśli tylko szukasz pomocy u specjalisty.

CZYNNIKI RYZYKA:

Czynniki ryzyka rozwoju specyficznej fobii to czynniki o charakterze temperamentalnym, środowiskowym i genetycznym. Przykładowo, negatywna afektywność (tendencja do odczuwania negatywnych emocji, takich jak obrzydzenie, złość, strach lub poczucie winy) lub zahamowanie behawioralne są tempera mentalnymi czynnikami ryzyka dla różnych zaburzeń lękowych, włącznie ze specyficznymi fobiami. Nadopiekuńczość rodziców, fizyczne znęcanie się i wykorzystywanie seksualne, traumatyczne doświadczenia są przykładami czynników ryzyka środowiskowego, które zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju specyficznej fobii. Może pojawić się również genetyczna podatność na określoną kategorię fobii specyficznych. Na przykład, jeżeli osoba ma bliskiego krewnego, który cierpi na specyficzną fobię związaną z lataniem, to jest bardziej prawdopodobne, że rozwinie się taka sama fobia.

OBJAWY FOBII SPECYFICZNEJ

  1. Fizyczne:
  • Kołatanie serca
  • Poczucie trudności z oddychaniem
  • Dreszcze
  • Pocenie się
  • Nudności
  • Suchość w ustach
  • Ból lub ucisk w klatce piersiowej 
  1. Emocjonalne:
  • Uczucie przytłaczającego niepokoju lub strachu
  • Bycie świadomym irracjonalności własnego lęku, ale poczucie bezsilności w przezwyciężeniu go
  • Strach przed utratą kontroli
  • Silna potrzeba ucieczki

DSM-5 KRYTERIA DIAGNOSTYCZNE

Piąta edycja Podręcznika Diagnostycznego i Statystycznego Zaburzeń Psychicznych (DSM-5) przedstawia 7 kryteriów diagnostycznych dla fobii specyficznych:

  • Znaczny strach lub lęk, dotyczący specyficznego obiektu lub sytuacji (dzieci mogą wyrażać strach lub niepokój poprzez płacz, napady złości, paraliż lub przyleganie do kogoś)
  • Sytuacje lub obiekty związane z fobią niemal zawsze i natychmiastowo wywołują strach lub lęk
  • Sytuacje lub obiekty związane z fobią są aktywnie unikane lub przeżywane w intensywnym lęku lub strachu
  • Ten lęk lub strach jest nieproporcjonalnie wysoki w stosunku do realnego zagrożenia, które niesie dany obiekt lub sytuacja (z uwzględnieniem kulturowego kontekstu)
  • Strach, lęk lub unikanie jest uporczywe i trwa zazwyczaj sześć miesięcy lub więcej
  • Strach, lęk lub unikanie wywołuje klinicznie znaczący dystres lub upośledzenie społecznych, zawodowych lub innych, ważnych sfer funkcjonowania jednostki.
  • Zaburzenia nie można lepiej wytłumaczyć symptomami innego zaburzenia psychicznego w tym strachu, lęku i unikania sytuacji jako związanych z symptomami lęku panicznego lub innych objawów paraliżujących; obiekty lub sytuacje nie są związane z obsesjami lub nie przypominają o traumatycznych przeżyciach; lęk nie jest związany z opuszczeniem domu czy separacją od ważnych osób lub lęk nie jest związany z sytuacjami społecznymi.

METODY LECZENIA

Podobnie jak wszystkie zaburzenia lękowe, fobie specyficzne mogą być uleczalne z pomocą specjalisty. Metody leczenia dla fobii specyficznych mogą obejmować psychoterapię poznawczo-behawioralną, leczenie farmakologiczne lub kombinację obu tych opcji.

TERAPIA POZNAWCZO-BEHAWIORALNA (CBT)

Amerykańskie Stowarzyszenie Psychologiczne określa terapię poznawczo-behawioralną (CBT) jako „system leczenia polegający na koncentrowaniu się na myślach i ich wpływie na zachowanie i uczucia.” CBT podkreśla rolę dysfunkcyjnych przekonań i ich wpływ na finalny obraz naszych zachowań i emocji.  Terapia skupia się na zmianie negatywnych myśli i przekonań dysfunkcyjnych w celu skorygowania reakcji na bodźce fobiczne. To pierwszy krok, gdyż leczenie fobii specyficznej przewiduje również użycie technik polegających na stopniowej ekspozycji na bodźce lękorodne.

LECZENIE FARMAKOLOGICZNE

W niektórych przypadkach wykwalifikowany lekarz może zadecydować, że leki powinny być stosowane w połączeniu z CBT. Stosuje się kilka typów leków w celu leczenia fobii. Mogą zostać wypisane na receptę antydepresanty z grupy selektywnych inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) np. Zoloft, Prozac, Celexa i inne.

Jeżeli sądzisz, że ktoś z twoich bliskich cierpi na fobię specyficzną lub z jakiegokolwiek innego powodu, rozpocznij poszukiwania odpowiedniego specjalisty, od którego otrzymasz właściwą diagnozę i wsparcie.

 

Tłum.: Natalia Stelmaszek

Źródło: https://www.psycom.net/anxiety-specific-phobias/

Udostępnij