Stosowanie nagród i kar – najlepsze praktyki

Nagrody

  •  Nie wyznaczaj nierealnych celów. Jeśli Twoje dziecko nie wierzy, że może osiągnąć swój cel – nawet nie spróbuje. Ogólna zasada mówi, że dziecko powinno dostać nagrodę w 75% przypadków.
  • Nagrody muszą być pożądane. Nowa para butów nie jest dobrą nagrodą, jeśli Twoje dziecko nie interesuje się butami.
  • Nagrody powinny być przyznawane regularnie i konsekwentnie. Zamiast  oferować jedną dużą nagrodę za długoterminowe osiągnięcie, spróbuj dawać mniejsze w miarę jak dziecko czyni kroki w kierunku większego celu. Zaoferuj, na przykład nagrodę za odrobienie zadania domowego, niż za dobre świadectwo. Dzieci nie  potrafią planować na przyszłość w taki sam sposób, jak dorośli, a świadectwo odległe o 3 miesiące odbierane jest raczej jak odległe o 100 lat.
  • Zawsze dotrzymuj słowa. Jeśli obiecasz nagrodę, ale tego nie dotrzymasz, właśnie utrudniłeś sobie życie. Kiedy następnym razem obiecasz nagrodę, Twoje dziecko Ci nie uwierzy. A powinno? To powiedziawszy, ta zasada działa w obydwie strony. Jeśli Twoje dziecko nie zasłużyło na nagrodę, to jej nie dostaje!
  • Wyjaśnij wymagania dotyczące otrzymania nagrody. Bardzo możliwe, że Twoje wyobrażenie czystego pokoju jest inne, niż wyobrażenie Twojego dziecka. Bądź  konkretny, na przykład tak: ’Jeśli pozbierasz ubrania z podłogi, włożysz je do szafy, odkurzysz i pościelisz łóżko, pójdziemy do kina.”
  • Bądź konkretny co do samej nagrody. Jeśli powiesz: “Kupię Ci nową parę butów, jeśli będziesz się uczyć, co najmniej 1 godzinę dziennie w tym tygodniu” Twoje dziecko czeka smutna niespodzianka, kiedy będzie próbowało kupić parę butów za 800 zł. Od początku bądź konkretny co do ewentualnych limitacji nagrody.
  • Nie odbieraj nagród, na które dziecko już zasłużyło. Jeśli dziecko zasłużyło na wyprawę do kina, a następnie znajdzie się w tarapatach z innego powodu, nie zabieraj nagrody. Wciąż możesz zastosować karę, ale powinna ona być osobna. Odbieranie  nagród może prowadzić do ciągłego uczucia porażki, jeśli dziecko pracuje ciężko, a nigdy nie widzi pozytywnych rezultatów.
  • Spróbuj nagradzać dobre nawyki zamiast dobrych rezultatów. Dla przykładu, nagródź swoje dziecko, jeśli uczy się przez godzinę każdego wieczoru, zamiast nagrodzić je za piątkę ze sprawdzianu. Dorosłym może się to wydawać oczywiste, ale wiele dzieci nie wie, jak dostać piątkę ze sprawdzianu. Ucz swoje dziecko nawyków, które ostatecznie doprowadzą je do zasadniczego celu.

Kary

  • Stwórz kilka prostych i jasno określonych zasad i kar. Dzieciom trudno będzie zrozumieć długą
    i skomplikowaną listę zasad, a nie ma żadnej szansy na sukces, jeśli dzieci nie wiedzą, jakie zasady obowiązują.
  • Zawsze dotrzymuj słowa. Groźba kary szybko stanie się bez znaczenia, jeśli kara nigdy się nie pojawi. Łatwo jest poczuć współczucie i dać dziecku spokój, ale tutaj musisz użyć swojego autorytetu.
  • Nie przesadzaj. Wielu rodziców ma zwyczaj serwować ekstremalne kary, kiedy są wytrąceni z równowagi. Zakaz wychodzenia z domu przez miesiąc jest taką samą karą  dla Ciebie, jak i dla Twojego dziecka. Po kilku dniach większość rodziców się uspokaja i męczy ich przebywanie cały czas w towarzystwie znudzonego dziecka, więc kończą karę wcześniej. To wskazuje Twojemu dziecku, że nie mówisz poważnie, kiedy straszysz karą.
  • Nie przesadzaj (część 2). Jeśli zakażesz dziecku wychodzenia przez miesiąc lub zabierzesz mu wszystko, o co dba, Twoje dziecko będzie mieć niewielką motywację aby być dobrym. Dla dziecka miesiąc wydaje się wiecznością. Po co mają odrobić zadanie domowe skoro i tak muszą siedzieć w domu już ‘wiecznie’? Właśnie pozbyłeś się całego wpływu jaki mogłeś mieć na dziecko.
  • Zabierz przywileje. Odebranie przywilejów telewizyjnych lub telefonu może być bardzo skuteczne.
  • Nigdy nie używaj kar cielesnych (nawet klapsów). Uderzenie dziecka może dać Ci to, czego oczekujesz w danym momencie, ale spowoduje problemy później. Dzieci które dostają kary cielesne uczą się, że bicie i przemoc są stosowną odpowiedzią na ich  problemy, wykazują tendencję do agresji w stosunku do innych dzieci i kontynuują to w życiu dorosłym.
  • Nigdy nie używaj kar raniących emocjonalnie, takich jak poniżanie. Zawstydzanie i poniżanie dzieci może bezpowrotnie zniszczyć Wasz związek i doprowadzić do poważnej  udręki, która doprowadzi do długoterminowych konsekwencji.
  • Nie odbieraj czegoś co jest dobre. Jeśli Twoje dziecko uspokaja gra na gitarze, nie odbieraj mu gitary kiedy jest rozzłoszczone. Jeśli Twoje dziecko jest zmotywowane do dobrych ocen po to, żeby móc grać w zespole koszykówki, nie zabieraj mu piłki.
  • Porozmawiaj z Twoim dzieckiem o tym, dlaczego jest ukarane i pomóż mu  wynieść z tego naukę. Pomóż swojemu dziecku stworzyć strategię radzenia sobie z  sytuacją w odmienny sposób w przyszłości. Kary nie dadzą wiele dobrego jeśli Twoje dziecko nie wyniesie nic z tego doświadczenia.

Pozostałe porady

  • Nie lekceważ siły uśmiechu lub powiedzenia “dobra robota”. Czy się do tego przyznają, czy nie, większość dzieci pragnie aprobaty swoich rodziców. Czasami te małe nagrody mogą być skuteczniejsze niż cokolwiek innego.
  • Wybieraj swoje bitwy. No dobrze, Twoje dziecko podniosło ubrania z podłogi i włożyło je do szafy, ale ubrania nie są starannie poskładane.  Odpuść to! Zapytaj się: “Czy ten problem naprawdę jest w tej chwili taki ważny?”
  • Spróbuj ‘złapać’ dziecko na dobrym zachowaniu. Czy Twoje hiperaktywne dziecko siedzi spokojnie? Daj mu znać, że to zauważasz! Niech Twoim celem będzie ‘złapanie’  dziecka na dobrym zachowaniu (nieważne, jak błahym) przynajmniej 3 razy dziennie. Najlepszą metodą zakończenia złego zachowania jest nagradzanie dobrego zachowania.
  • Chwal zachowania zamiast cech. Dla przykładu, jeśli Twoje dziecko dostanie dobrą ocenę, pochwal jego ciężką pracę zamiast jego inteligencji. Jeśli Twoje dziecko wierzy, że zdało sprawdzian bo jest inteligentne, co będzie oznaczało jeśli nie zda? Dodatkowo, pochwalenie zachowania, takiego jak ciężka praca będzie prowadziło do dalszej ciężkiej  pracy, ale cechy, takie jak inteligencja są poza kontrolą Twojego dziecka.
  • Bądź sprawiedliwy. Chcesz, aby dziecko umyło naczynia, a ono chce grać w grę video. Zamiast mówić mu, aby umyło naczynia “w tej chwili”, daj mu rozsądne ramy czasowe. Spróbuj tak: “Chcę abyś umył naczynia w ciągu następnej godziny”. Jak byś się czuł,  gdybyś oglądał swój ulubiony program, a Twój partner zażądał abyś zrobił pranie “w tej chwili’?
  • Bądź konkretny w swoich pochwałach. Jeśli Twoje dziecko ciężko pracuje odrabiając zadanie domowe, powiedz: “Podoba mi się, jak dobrze się koncentrujesz.” Jeśli dziecko umyje naczynia z własnej inicjatywy, powiedz “Dziękuję, że pomogłeś dziś w obowiązkach.”
  • W niektórych przypadkach, lepiej jest ignorować złe zachowanie, niż je ukarać. Często, niekorzystne zainteresowanie jest lepsze, niż brak zainteresowania, a dzieci wiedzą że są zauważane, kiedy są irytujące. Innymi słowy, poświęcenie czasu, aby porozmawiać i ukarać dziecko może być postrzegane jako nagroda w takich sytuacjach. Jeśli zachowanie, Twojego dziecka nie jest niebezpieczne lub destruktywne i myślisz, że próbuje ono po  prostu przyciągnąć Twoją uwagę, zignoruj je, aż przestanie.

Tłum. Zofia Wantuch, źródło: TherapistAid.com

Udostępnij