samobójstwo

Samobójstwo: czynniki ryzyka i zapobieganie

Jeśli Ty lub ktoś Ci bliski jest zagrożony samobójstwem, zadzwoń na całodobowy telefon zaufania – nr. 12-421-92-82. Dodatkowo w godzinach 8:00-20:00 możesz zadzwonić pod nr. 502-273-430. Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Krakowie znajduje się na ul. Radziwiłłowskiej 8b. Pod tym linkiem znajdziesz stronę Ośrodka.

Dane z USA[1] wskazują na to, że każdego roku 41000 osób popełnia samobójstwo. Próby samobójcze podejmowane są 25 razy częściej, a to oznacza, że rocznie dokonywane są więcej niż milion razy.  Mężczyźni popełniają samobójstwo 3,5 razy częściej niż kobiety, a biali mężczyźni stanowią około 70% wszystkich z nich. Na podjęcie tej decyzji są bardziej narażone osoby dorosłe, w wieku od 45 do 64 lat (19,3%) oraz osoby po 85 roku życia (19,2%).

Podczas gdy mężczyźni częściej umierają w wyniku samobójstwa, kobiety częściej podejmują próby samobójcze. Mężczyźni częściej używają niebezpiecznych narzędzi, takich jak np. broń palna, podczas gdy kobiety częściej sięgają np. po tabletki. Najwyższy wskaźnik samobójstwa występuje wśród mniejszości etnicznych, Indian Amerykańskich i tubylców z Alaski, najniższy natomiast wśród Latynosów i Afroamerykanów. Broń palna odpowiada za prawie połowę wszystkich samobójstw.

Samobójstwo: czynniki ryzyka

Zrozumienie, kto jest bardziej narażony na podjęcie decyzji o samobójstwie, wymaga skupienia się na czynnikach indywidualnych, ale również historii danej osoby i trudnych wydarzeniach, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo samobójstwa. Osoby bardziej podatne na doświadczanie myśli samobójczych wykazują indywidualne różnice w przetwarzaniu emocji, myśleniu, planowaniu, rozwiązywaniu problemów i podejmowaniu decyzji.

Czynniki ryzyka dzielą się na krótko i długoterminowe. Długoterminowymi czynnikami będzie m.in. doświadczanie przemocy w dzieciństwie i/lub zaburzenia psychiczne. Badanie wzajemnych powiązań pomiędzy różnicami indywidualnymi, długoterminowymi czynnikami i zdarzeniami wyzwalającymi, takimi jak utrata bliskiej osoby (w tym szczególnie w wyniku samobójczej śmierci) pomaga naukowcom i klinicystom zrozumieć, kto może być zagrożony.

Decyzja o samobójstwie jest najczęściej podejmowana, gdy pojawiające się stresory przewyższają zdolność radzenia sobie. Około 90% osób, które popełnią samobójstwo ma współwystępujące zaburzenia psychiczne. Jednak samobójstwo jest najczęściej wynikiem wielu czynników, nie tylko występowania zaburzeń. Udokumentowane czynniki ryzyka samobójstwa obejmują m.in. współwystępowanie problemów ze zdrowiem psychicznym, przewlekłego bólu fizycznego, nieuleczalnej choroby, straty, samobójstwa w rodzinie. Oprócz tego należy wziąć pod uwagę czynniki sytuacyjne, takie jak dostęp do broni czy przebywanie w więzieniu.

Zaburzenia współwystępujące

Depresja

Depresja jest zaburzeniem psychicznym, które jest najczęściej związane z samobójstwem. Cierpi na nie aż połowa osób dokonujących aktów samobójczych. Osoby doświadczające depresji są narażone na popełnienie samobójstwa o 25 razy częściej niż osoby bez depresji. Szacuje się, że 2% do 9% osób z depresją popełni samobójstwo. Nieleczona depresja zwiększa ten zakres do 15%.

Choroba afektywna dwubiegunowa

Szacuje się, że wśród osób zdiagnozowanych pod kątem choroby afektywnej dwubiegunowej (CHAD), od 3 do 20% osób dokona samobójstwa, a jego próby podejmie około 50% chorych. Ryzyko samobójstwa zwiększają: poczucie utraty nadziei, niedawny wypis ze szpitala, historia samobójstw w rodzinie i wcześniejsze próby samobójcze chorego. Dotychczas nie zbadano, dlaczego osoby cierpiące na zaburzenie afektywne dwubiegunowe są narażone na samobójstwo częściej niż osoby z depresją. Może mieć to związek ze współwystępującymi zaburzeniami lękowymi. Zaburzenia lękowe występujące przez długi okres życia ponad dwukrotnie zwiększają ryzyko podjęcia próby samobójczej.

Schizofrenia

Szacuje się, że wśród osób, u których zdiagnozowano schizofrenię, od 20 do 40%  osób popełni próby samobójcze. Od 5 do 13% z nich zakończy się śmiercią. W porównaniu z populacją ogólną osoby z diagnozą schizofrenii mają ponad ośmiokrotnie większe ryzyko samobójstwa. W jednym z badań wykazano, że myśli i plany samobójcze, wcześniejsze próby samobójcze i objawy depresji należą do najsilniejszych predyktorów samobójstw u pacjentów doświadczających psychozy podczas pierwszego epizodu. Ryzyko zwiększa również historia wcześniejszych prób samobójczych, nadużywanie narkotyków i alkoholu, nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych, omamy i urojenia.

Zaburzenia osobowości

Osoby z zaburzeniami osobowości są około trzy razy bardziej narażone na śmierć w wyniku samobójstwa. Od 25% do 50% tych osób cierpi również na zaburzenia związane z nadużywaniem substancji lub dużą depresję. Zaburzenie osobowości z pogranicza, czyli zaburzenie typu borderline (BPD) jest silnie powiązane z podejmowaniem przez te osoby prób samobójczych. Ponieważ zachowania samobójcze są objawem BPD, szacowany wskaźnik prób samobójczych w tej grupie wynosi od 40% do 85%.

Zaburzenia lękowe

Zaburzenia lękowe, zwłaszcza napady paniki i zespół stresu pourazowego (PTSD), są ściśle związane z próbami samobójczymi. Ponad 70% osób, które zgłosiły próbę samobójczą, miało zaburzenia lękowe. Nawet po uwzględnieniu czynników socjodemograficznych i innych rodzajów zaburzeń, obecność zaburzeń lękowych była istotnie powiązana z próbami samobójczymi. Napady paniki i PTSD, gdy współwystępowały z zaburzeniami osobowości, wykazywały znacznie silniejszy związek z samobójstwem niż zaburzenia te występujące pojedynczo.

Ból chroniczny (przewlekły)

W porównaniu z populacją ogólną, osoby z przewlekłym bólem mają wyższy poziom depresji, PTSD i różnego rodzaju zaburzeń lękowych. Pacjenci doświadczający przewlekłego bólu mają dwukrotnie większe prawdopodobieństwo samobójstwa. Specyficzne dla bólu czynniki ryzyka obejmują jego lokalizację (ból kręgosłupa i rozległy ból), wysoką intensywność, długi czas trwania i towarzyszącą mu bezsenność. Skłonność do katastrofizacji i poczucie bycia ciężarem dla innych również wiąże się z myślami samobójczymi. Badania pacjentów z kompleksowym zespołem bólu regionalnego (CRPS) lub fibromialgią wykazały szczególnie wysokie wskaźniki samobójstw (odpowiednio 74% i 48%).

Samobójstwo: sygnały ostrzegawcze

Najczęściej przed podjęciem próby samobójczej można zaobserwować wiele sygnałów ostrzegawczych, między innymi zmiany w zachowaniu, mówienie o byciu ciężarem, stwierdzenia o poczuciu beznadziejności, ból fizyczny, odczuwany brak powodu do życia i bezsenność. Specyficzne zmiany w zachowaniu mogą obejmować zwiększone zażywanie alkoholu lub narkotyków, szukanie sposobów na to jak popełnić samobójstwo, wycofanie się z relacji społecznych i zajęć, a także zwiększone agresywne i impulsywne zachowania.

Czynniki ochronne

Czynniki ochronne chronią ludzi przed myślami i zachowaniami samobójczymi. Chociaż czynniki te nie zostały zbadane tak dobrze, jak czynniki ryzyka, istnieją pewne powtarzające się wzorce zachowania, które pomagają zmniejszyć to ryzyko. Należą do nich: silna relacja terapeutyczna, dostęp do leczenia, wsparcie rodziny i określonej społeczności, dobre umiejętności rozwiązywania problemów oraz przekonania religijne lub duchowe, które zniechęcają do samobójstwa.

Zapobieganie samobójstwom

Główną strategią zapobiegawczą jest leczenie czynników ryzyka. Opieka nad osobami zagrożonymi samobójstwem jest wieloaspektowa i może obejmować zarówno leki, jak i psychoterapię. Wsparcie społeczne może również zmniejszyć ryzyko, szczególnie dla osób, które ostatnio poniosły znaczną stratę. Skuteczna jest również terapia poznawczo-behawioralna (CBT) i dialektyczna terapia behawioralna (DBT). Dostępnych jest wiele leków na depresję, zaburzenia lękowe i zażywanie substancji psychoaktywnych. W tej chwili klozapina jest jedynym lekiem zatwierdzonym przez FDA do leczenia ryzyka samobójstwa u pacjentów z diagnozą schizofrenii. Leki przeciwdepresyjne mogą nasilać niepokój, pobudzenie i drażliwość, która może zwiększyć ryzyko samobójstwa (szczególnie na początku zażywania lub przy zmianie dawki). Te leki i ich objawy powinny być ściśle monitorowane przez lekarza.

Źródło, tłumaczenie: Maria Smykla

Jeśli Ty lub ktoś Ci bliski jest zagrożony samobójstwem, zadzwoń na całodobowy telefon zaufania – nr. 12-421-92-82. Dodatkowo w godzinach 8:00-20:00 możesz zadzwonić pod nr. 502-273-430. Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Krakowie znajduje się na ul. Radziwiłłowskiej 8b. Pod tym linkiem znajdziesz stronę Ośrodka.


[1] Wszystkie dane przytoczone w tym artykule odnoszą się do USA.

Udostępnij