Perfekcjonizm wśród nastolatków – jak terapia poznawczo-behawioralna może pomóc?

Koniec roku szkolnego może przynieść nastolatkom wiele czynników stresowych, jak na przykład obawy o zaliczenia końcowe, standaryzowane testy czy akceptację uczelni. Poświęcanie się nauce i duma ze swojej pracy to zdrowe i potrzebne zachowania dla udanej kariery naukowej jednak, gdy wyniki w nauce zaczynają określać samoocenę nastolatka i powodować znaczny stres, to może to doprowadzić do niekorzystnych zachowań perfekcjonistycznych.

Perfekcjonizm pojawia się wtedy, kiedy poczucie własnej wartości u danej osoby jest nadmiernie zależne od postrzegania sukcesu i pochwał, pochodzących z zewnątrz. Standardy sukcesu są prawie niemożliwe do spełnienia, a to może spowodować kwestionowanie samooceny i intensyfikację zaburzeń lękowych. Dla nastolatka w szkole sukces może oznaczać doskonałe oceny na każdym zadaniu, szczytową wydajność w lekkoatletyce lub najwyższe wyniki w standaryzowanym teście, takim jak SAT. Proces osiągania tych celów często powoduje wysoki poziom niepokoju, a niepowodzenie w ich osiąganiu może być druzgocące. Kluczowym elementem perfekcjonizmu jest to, że postrzegane osiągnięcie doskonałości ma głęboki wpływ na samoocenę i poczucie własnej wartości u danej osoby. Na przykład nastolatka, która nie uzyskała z pracy pisemnej oceny, jakiej chciała może uznać siebie za osobę mało inteligentną lub bezwartościową. Terapia poznawczo-behawioralna stawia sobie za cel wyeliminowanie tych niekorzystnych wzorców myślowych oraz zwiększenie samoświadomości i tolerancji niedociągnięć u nastolatków.

Presja, aby osiągnąć doskonałość może pochodzić z samego nastolatka albo młody człowiek może sądzić, iż to inni jej od niego wymagają. Nastolatek zaakceptuje siebie tylko jeśli będzie pasował do swoich własnych standardów świetności lub może też uważać, że rodzice czy przyjaciele zadowolą się tylko i wyłącznie działaniami, które będą idealne. Młodzież jest narażona na ogromny stres jeżeli czuje, że ”zawodzi” ważne dla siebie osoby poprzez bycie niewystarczająco doskonałym. Perfekcjonizm wśród nastolatków może rozszerzyć się nawet do bliskich osób, ponieważ mogą mieć nierealistyczne oczekiwania wobec znajomych i rodziny, skutkujące poczuciem, iż muszą być „idealnym” przyjacielem, córką, synem, etc. Młodzi ludzie mogą ciągle oceniać niedociągnięcia, które według nich pojawiły się w kontaktach społecznych i wciąż nad nimi rozmyślać. Dodatkowo perfekcjonizm może spowodować nieelastyczność w zachowaniu i psychice, co później może prowadzić do zwątpienia w siebie, zaburzeń lękowych i depresji.

Pospolite niekorzystne wzorce myślowe wspólne dla nastolatków cierpiących na perfekcjonizm:

• Myślenie w kategoriach „czarne albo białe”. Młodzież może sądzić, że ich działanie będzie albo idealne albo będzie zupełną porażką, niczym pośrodku.
• Uprzedzenia psychiczne. Nastolatkowie dotknięci perfekcjonizmem często biorą swoje dawne zachowania za bardziej negatywne niż były w rzeczywistości lub skupiają się na nieudanych przedsięwzięciach zamiast spojrzeć na szerszą perspektywę.
• Myślenie katastroficzne. Uznawanie jednego błędu lub niedoskonałości za katastrofalne zdarzenie.
• Myślenie w kategoriach „wszystko albo nic”. Młodzi ludzie mogą utrzymywać perfekcjonistyczne przekonania, takie jak: „Mogę odnieść sukces tylko wtedy, gdy wszystko, co robię, jest doskonałe” lub „moje wyniki określają moją wartość jako osoby”. Te fałszywe przekonania będą przyczyną stresu w życiu nastolatka.
• Podwójne standardy. Perfekcjonizm może powodować wyznaczanie surowszych zasad i standardów dla siebie niż dla innych.
W wyniku tych problematycznych i wzbudzających niepokój wzorców myślowych, nastolatkowie z perfekcjonizmem często doświadczają następujących:
• Niepokój związany z testami. Młodzież może być tak zaabsorbowana osiągnięciem najlepszego możliwego wyniku na teście, że będzie to powodowało wręcz ekstremalny stres podczas pisania go. To z kolei może zniweczyć potencjalny sukces.
• Unikanie. Nastolatkowie cierpiący na perfekcjonizm mogą unikać sytuacji, w których, według nich, nie będą w stanie zachować się idealnie. Taką sytuacją może być wystąpienie z prezentacją lub zaangażowanie się w coś dodatkowego.
• Poszukiwanie zapewnienia. W tym zawiera się nieustanne pytanie innych o opinie na temat swoich działań, a to wpływa na samoocenę danej osoby.
• Prokrastynacja. Niektórzy eksperci wierzą, że niemożliwe do spełnienia standardy dla poszczególnych zadań mogą popchnąć nastolatków do zaniechania ich. Powodem tego może być poczucie, że młodzi ludzie nie są w stanie podołać wyznaczonym standardom – wtedy prokrastynacja staje się wręcz destrukcyjna i powoduje większe ilości stresu.

Ważne jest by pamiętać, że dążenie do realizacji celów odgrywa dużą rolę w posiadaniu udanej kariery naukowej przez młodego człowieka. Jednak kiedy pogoń za perfekcją zaczyna wpływać na poczucie własnej wartości i na możliwości radzenia sobie, to wtedy terapia może okazać się pomocna w opanowaniu lęku i korygowaniu błędnych przekonań czy oczekiwań. Terapia poznawczo-behawioralna jest efektywną formą leczenia, która może pomóc nastolatkom dotkniętym perfekcjonizmem. Ten rodzaj terapii pomaga w radzeniu sobie z problematycznym myśleniem i zachowaniem, dzięki czemu młodzież toleruje niedoskonałości i odnajduje zdrową równowagę w życiu.

Tłum.: Aleksandra Oczkowicz Źródło: https://www.groundworkcounseling.com/anxiety/perfectionism-in-teens-how-cbt-can-help/

Udostępnij