ortoreksja

Ortoreksja – nie tak zdrowa obsesja na punkcie zdrowego jedzenia

Orthorexia Nervosa, znana też jako ortoreksja, to stosunkowo nowy termin w dziedzinach psychologicznych i medycznych. Mówiąc krótko, ortoreksja to zaburzenie odżywiania, w którym jednostka przejawia nadmierną i w rezultacie niezdrową obsesję na punkcie utrzymywania diety, będącej całkowicie „zdrową” i „czystą”.

Z powodu ekstremalnych restrykcji żywieniowych, osoby cierpiące na ortoreksję niejednokrotnie mają poważną niedowagę i często występują u nich niedobory składników odżywczych, skutkujące trudnościami w wykonywaniu codziennych obowiązków. Tak jak w przypadku innych zaburzeń odżywiania, rezultatem ortoreksji może być poważne niedożywienie oraz znaczące pogorszenie się jakości życia.

Ortoreksja nie jest jeszcze uznana przez stowarzyszenia psychiatryczne za oficjalną jednostkę diagnostyczną ani nie została wpisana w Kryteriach Diagnostycznych DSM-IV. Jednakże odkąd po raz pierwszy opisał ją w 1996 roku dr Steven Bratman, wielu profesjonalistów obserwowało często wyniszczające rezultaty tego stanu.

 

Objawy ortoreksji

Tak jak zaburzenia obsesyjno-komupulsyjne, ortoreksja może być konceptualizowana jako połączenie obsesyjnych myśli i kompulsyjnych zachowań. Najbardziej wyraźną obsesją dostrzegalną w ortoreksji jest nadmierna troska o to, aby spożywane jedzenie było zdrowe. Osoby cierpiące na to zaburzenie często spędzają wiele godzin dziennie planując i analizując, co już zjadły lub co zjedzą, jaka była wartość odżywcza tego jedzenia oraz w jaki sposób produkty były hodowane, przetworzone i/lub przygotowane. Osoby te mogą też przejawiać obsesje na punkcie ilości poszczególnych składników odżywczych zawartych w pożywieniu oraz dokładnych parametrów je opisujących, włączając w to między innymi:

  • indeks glikemiczny
  • zawartość:
    • cukru (w szczególności czystego)
    • kalorii
    • syropu glukozowo-fruktozowego
    • tłuszczu
    • utwardzonego i częściowo utwardzonego tłuszczu (tłuszcze trans)
    • białka
    • węglowodanów
    • soli
    • błonnika
    •  glutenu
    • laktozy
    • kwasów tłuszczowych
    • witamin i składników mineralnych
  • sprawdzanie czy produkty są:
    • nieprzetworzone i organiczne
    • wegańskie, wegetariańskie lub makrobiotyczne
    •  modyfikowane genetycznie.

 

Objawy behawioralne

Najbardziej oczywistym behawioralnym symptomem ortoreksji jest kompulsyjne unikanie pożywienia, które według danej jednostki jest niezdrowe i nieczyste. Osoby cierpiące na ortoreksję mogą na początku wykluczyć z diety kilka określonych składników, lecz z czasem ich dieta staje się coraz bardziej i bardziej restrykcyjna. Ostatecznie mogą one pozostać przy jedzeniu jedynie nielicznych wybranych produktów, które przygotowują w sposób, będący według nich właściwym i czystym. Mogą one również kupować wiele drogich, „naturalnych”, „organicznych” oraz zdrowych produktów i suplementów, które postrzegają jako bardziej czyste i/lub zdrowe niż tradycyjne jedzenie.

Ponadto jednostki te często poświęcają wiele czasu na pogłębianie swojej wiedzy na temat jedzenia. Spędzają godziny „surfując” po internecie, kupując i czytając książki  na temat żywienia i zdrowia, uważnie studiując etykiety na produktach robiąc zakupy.

 

Objawy poznawcze

Osoby z ortoreksją często przejawiają rozszerzoną obawę o to, co trafia do ich organizmu. Powszechny jest u nich nieuzasadniony lęk przed możliwością ekspozycji na to, co postrzegają jako patogeny w produktach i środowisku. Może to skutkować unikaniem wybranych mydeł, szamponów, perfum, dezodorantów jak również prześwietleń, szczepionek czy rtęci w wypełnieniach dentystycznych. Mogą też ogólnie odrzucać  współczesną naukę medyczną na rzecz homeopatii, osteopatii oraz innych podejść uzupełniających i terapii medycyny alternatywnej.

 

Konsekwencje społeczne

Często osoby przejawiające symptomy ortoreksji, będąc w towarzystwie, spędzają czas dyskutując na tematy związane z jedzeniem oraz próbując przekonać innych do przejścia na „właściwe” sposoby odżywiania. Może to prowadzić do konfliktów z rodziną i przyjaciółmi, którzy nie podzielają ich opinii i którzy czują się urażeni przez powtarzające się krytykowanie ich wyborów żywieniowych. Z drugiej zaś strony osoby z ortoreksją mogą czuć urazę, kiedy rodzina i przyjaciele wyrażają zaniepokojenie związane z ich nawykami żywieniowymi i zdrowotnymi.

 

Konsekwencje emocjonalne

Na płaszczyźnie bardziej wewnętrznej, psychologicznej, osoby te często doświadczają intensywnego wstydu i poczucia winy, kiedy nie udaje im się przestrzegać restrykcyjnych zasad dietetycznych. Z reguły są oni bowiem bardzo surowi wobec siebie jeśli chodzi o dietę oraz zdrowie i często są nadmiernie krytyczni dla siebie i swojej zdolności kontroli tego, co jedzą. Niejednokrotnie, duża część ich samooceny i poczucia tożsamości jest oparta o stosowaną dietę oraz powodzenie w przestrzeganiu surowej dyscypliny.

 

Diagnoza oraz powiązanie z zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym

Podczas gdy niektórzy postrzegają ortoreksję jako zaburzenie  odżywiania, wielu specjalistów w zakresie zdrowia psychicznego zgadza się, iż powinna być ona konceptualizowana jako połączenie zaburzeń odżywiania z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi (OCD). Podobnie jak zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, ortoreksja jest definiowana jako obsesyjne myśli jednostki o jedzeniu (w tym wypadku myśli dotyczą określonego jedzenia, które jest niebezpiecznie niezdrowe) oraz kompulsyjne zachowania podejmowane w celu minimalizowania lęku wywoływanego przez obsesyjne myśli (w tym przypadku jest to na przykład unikanie określonych produktów).

 

Powiązania z anoreksją

Unikanie jedzenia w ortoreksji wiąże się w oczywisty sposób z anoreksją. Wiele osób cierpiących początkowo na ortoreksję, finalnie, w wyniku znaczącej utraty wagi ciała, zostają zdiagnozowane jako chorzy na anoreksję. Niektóre kliniki zdrowia psychicznego traktują ortoreksję jako behawioralny symptom anoreksji, gdzie chorzy wykorzystują pretekst „dbania o zdrowie” jako usprawiedliwienie ograniczeń w przyjmowaniu pożywienia.

 

Powiązania z bulimią

Warto też zaznaczyć, że niektórzy cierpiący na ortoreksję mogą stosować działania przeczyszczające, jak osoby z bulimią, aby pozbyć się z ciała wszelkich „nieczystości”, które, jak wierzą, mogli przyjąć. Działania przeczyszczające mogą obejmować wymiotowanie, stosowanie środków przeczyszczających i wymiotnych, płukanie jelita grubego – wszystko to, by pozbyć się rzekomych toksyn. Często osoby te, tak jak cierpiący na anoreksję czy bulimię, podejmują działania kompensacyjne, np. intensywne ćwiczenia fizyczne, aby uczynić ich ciała tak perfekcyjnymi i czystymi jak to tylko możliwe.

 

Powiązania z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi

Symptomy ortoreksji niejednokrotnie nakładają się z objawami ze spektrum zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Nadmierne skoncentrowanie na dbaniu o zdrowie prowadzi często do rozwoju wypaczonej troski o zdrowie, tak jak w przypadku osób z hipochondrią. Wiele osób z ortoreksją posiada też zniekształcony obraz własnego ciała, co z kolei przypomina symptomy dysmorfofobii (BDD).

 

Powiązania z fobią społeczną

Ponieważ ortoreksji powszechnie towarzyszą ekstremalne restrykcje, osoby cierpiące na to zaburzenie rzadko jadają w towarzystwie czy nawet rzadko przebywają w miejscach publicznych. W wyniku starań unikania sytuacji, w której zostaliby skonfrontowani ze swoją obsesją na punkcie jedzenia, osoby te często rozwijają strategie unikania sytuacji społecznych – podobnie jak jednostki cierpiące na fobie społeczne. W rezultacie następuje redukcja interakcji społecznych, a czasem nawet całkowite unikanie związków i przyjaźni, aby dzięki temu utrzymać dietę.

 

Powiązania z fobiami

Warto podkreślić związek między ortoreksją a różnego rodzaju fobiami. Dwie główne cechy fobii to irracjonalny lęk przed określonym obiektem lub zdarzeniem oraz działania mające na celu unikanie ekspozycji na dany obiekt czy zdarzenie. Niektórzy konceptualizują ortoreksję jako fobię przed jedzeniem, w której jednostka jest przerażona perspektywą kontaktu z jedzeniem, które nieracjonalnie postrzega jako nieuchronne zagrożenie dla jej dobrostanu.

 

Tłumaczenie: Joanna Romanowska

Źródło: https://ocdla.com/orthorexia-eating-disorders-ocd-1977

Udostępnij