Nawrót objawów uzależnienia: sygnały ostrzegawcze (część I)

Dla osób zmagających się z problemem nadużywania substancji, zachowanie trzeźwości stanowi często codzienną walkę. Możliwość nawrotu jest wpisana w przebieg zaburzenia, ale znajomość sygnałów ostrzegawczych, które mogłyby na niego wskazywać, może pomóc go uniknąć.

Ważne jest, aby rodzina i przyjaciele osoby uzależnionej nabrali świadomości, na co zwracać uwagę w kwestii potencjalnych czynników wywołujących nawrót oraz aby osoby w trakcie leczenia rozwijały swoją zdolność do samoobserwacji.

Uzależnienie to choroba przewlekła, co oznacza, że nawrót jest możliwy bez względu na to, jak długo dana osoba nie używa substancji. Jak najszybsze przywrócenie kogoś do leczenia po nawrocie jest kluczowe dla jego długotrwałego zdrowia.

Warto pamiętać, że nawrót rozumie się jako proces, a nie przypadek pojedynczego użycia substancji. Dzieli się on na trzy fazy:

  • Emocjonalną

  • Psychiczną

  • Fizyczną.

Nawrót w obszarze emocji jest zazwyczaj pierwszą fazą procesu i często występuje, zanim osoba w leczeniu zacznie rozważać ponowne użycie substancji. Pacjent z reguły zaczyna doświadczać wówczas negatywnych reakcji emocjonalnych, takich jak złość, zmienność nastroju i niepokój. Może również zacząć nieregularnie odżywiać się i sypiać, a jego chęć wyleczenia się często maleje, ponieważ w mniejszym stopniu korzysta z dostępnego wsparcia. Są to pierwsze sygnały ostrzegawcze, że osoba w leczeniu może wkraczać w proces nawrotu, dlatego ważne jest, aby rozpoznać je jak najszybciej. Ten etap występuje, zanim osoba nabierze świadomości, że może być w niebezpieczeństwie nawrotu. Szybka interwencja w tym momencie, zanim pacjent wejdzie w fazę nawrotu psychicznego, może zapobiec rozrośnięciu się problemu.

Nawrót psychiczny to druga faza procesu. Jest to często czas wewnętrznej walki dla osoby w trakcie zdrowienia: jedna jej część chce pozostać na drodze do trwałej trzeźwości, a druga pragnie powrócić do używania substancji. Możemy sobie wyobrazić, że dwie części przeciągają między sobą linę, wywołując tym samym silny wewnętrzny konflikt. Co ważne, część, która chce używać ponownie, zawsze może się ujawnić – dlatego uzależnienie uważane jest za chorobę przewlekłą. W miarę postępowania tej fazy procesu nawrotu, ostatecznie mogą pojawić się bezpośrednie myśli o użyciu substancji – w tym momencie bardzo trudno jest powstrzymać ten proces.

Jeśli osoba uzależniona będąca w nawrocie podejmie decyzję o użyciu substancji, zwiększa się prawdopodobieństwo realnego złamania abstynencji w dość krótkim czasie.

Nawrót psychiczny to faza, z której bardzo jest trudno zawrócić i często ustępuje ona miejsca trzeciej i ostatniej fazie procesu nawrotu, jaką stanowi nawrót fizyczny.

Po wystąpieniu nawrotu psychicznego, przejście do fazy fizycznego nawrotu zazwyczaj nie trwa długo. Jest to faza, którą ma się najczęściej na myśli, gdy słyszy się termin „nawrót”. Nawrót fizyczny ma miejsce wtedy, gdy osoba przerywa abstynencję. Użycie „tylko jeden raz” może skutkować intensywnym pragnieniem dalszego używania, a ryzyko powrotu do konsekwentnego nadużywania substancji jest wysokie. Niezbędny jest jak najszybszy powrót do leczenia.

Sygnały ostrzegawcze

Rozpoznanie sygnałów ostrzegawczych przed wystąpieniem nawrotu to najlepszy sposób na jego zapobieganie. Bardzo częstym sygnałem ostrzegawczym jest idealizacja używania narkotyków. Pacjenci mogą na przykład wspominać dni, kiedy przyjmowali narkotyki i stawiać ten okres w pozytywnym świetle. Optymistyczne spojrzenie na wszystkie „dobre czasy”, jakie przeżyli, może być niebezpiecznym czynnikiem wyzwalającym, który zasadza w ich umyśle pomysł ponownego użycia. Stanowi to wstęp do psychicznego nawrotu, który może szybko doprowadzić do fizycznego i pełnego nawrotu. W sytuacji nawrotu łatwo jest osobom uzależnionym przypominać sobie tylko pozytywne strony ich nałogu i zapominać o całej udręce, jaka mogła być przez niego wywołana.

Pacjent może zacząć wierzyć, że jest w stanie ponownie używać substancji, nie popadając w nałóg. Jednak uzależnienie nigdy nie ustępuje; jest to choroba przewlekła, na którą warto być stale uważnym. Osoba uzależniona może sądzić, że jest przygotowana do sporadycznego używania dzięki temu, czego nauczyła się podczas leczenia. Warto jednak pamiętać, że w większości przypadków zdrowienie następuje tylko przy całkowitym wstrzymaniu się od zażywania substancji. Jeśli osoba będąca w trakcie leczenia zaczyna mówić o tym, że może używać substancji w sposób kontrolowany, często jest to znak, że zbliża się nawrót.

Monitorowanie tego, z kim pacjent wchodzi w interakcję, może pomóc w zapobieganiu nawrotom. Jeżeli dana osoba powraca do starych relacji, które obejmowały używanie narkotyków lub picie alkoholu, może to być czynnikiem wywołującym nadużywanie substancji. Środowisko związane z przyjmowaniem narkotyków lub alkoholu może mieć duży wpływ na osobę w procesie zdrowienia szczególnie, gdy osoba jest podatna na wpływy z zewnątrz.

Zachowanie jest często również wyraźnym sygnałem ostrzegawczym nawrotu, a nagłe zmiany w sposobie zachowania pacjenta często go poprzedzają. Może o tym świadczyć większa izolacja osoby oraz unikanie dostępnego wsparcia. Osoba może również zaprzestać realizacji swoich zainteresowań i hobby, które rozwinęła w trakcie leczenia.

Jednym z najbardziej dobitnych sygnałów ostrzegawczych jest sytuacja, gdy pacjent zaczyna wątpić w skuteczność procesu leczenia.

Jeśli pacjent zacznie krytycznie wypowiadać się na temat leczenia lub okazywać pogardę dla własnego procesu zdrowienia, może to być oznaką, że jest na drodze do nawrotu.

Źródło: https://americanaddictioncenters.org/adult-addiction-treatment-programs/signs-of-relapse Tłum. Katarzyna Gregorczyk

Udostępnij