Jakie mam schematy? Opis według terapii schematu

(O tym, czym są schematy przeczytasz w artykule Czym są schematy i jak je leczyć)

Odkryto osiemnaście schematów. Większość osób prezentuje przynajmniej dwa lub trzy schematy, często więcej. Poniżej zamieszczono krótki opis każdego z nich.

Deprywacja emocjonalna

Ten schemat odnosi się do przekonania, że moje podstawowe potrzeby emocjonalne nie zostaną zaspokojone przez inne osoby. Potrzeby te mogą być ujęte w trzech kategoriach: opieka – potrzeba miłości, bliskości, przywiązania; empatia – potrzeba bycia wysłuchanym i zrozumianym; ochrona – potrzeba otrzymania rady, wskazówki. Zazwyczaj rodzice są zimni lub nieobecni i nie dbają w wystarczającym stopniu o dziecko oraz potrzeby wymienione powyżej.

Opuszczenie / niestabilność więzi

Schemat ten dotyczy oczekiwania, że ktoś, z kim łączy nas przywiązanie emocjonalne niedługo nas opuści. Osoba wierzy, że bliska relacja natychmiast się skończy. W dzieciństwie osoby te mogły doświadczyć rozwodu lub śmierci rodziców. Schemat ten może się rozwinąć również, gdy rodzice byli niekonsekwentni w zaspokajaniu potrzeb dziecka, na przykład występowały dłuższe okresy, gdy dziecko było pozostawione samo, bez opieki.

Nieufność / skrzywdzenie

Schemat ten odnosi się do oczekiwania, że inni celowo nas wykorzystają. Osoby, u których rozwinął się ten schemat sądzą, że inni ludzi ich skrzywdzą, zdradzą lub zawiodą. Często myślą w kategoriach uprzedzenia ataku lub zemsty. W dzieciństwie osoby te mogły być wykorzystywane lub traktowane niesprawiedliwie przez rodziców, rodzeństwo lub rówieśników.

Izolacja społeczna /wyobcowanie

Ten schemat nawiązuje do przekonania, że dana osoba jest odizolowana od świata, różni się od innych ludzi czy też nie jest częścią żadnej społeczności. To przekonanie jest zazwyczaj wywoływane przez wczesne doświadczenia odmienności dziecka lub jego rodziny od innych ludzi.

Wadliwość / wstyd

Schemat ten wiąże się z przekonaniem, że dana osoba jest wewnętrznie wadliwa i jeśli ktoś się do niej zbliży szybko zda sobie z tego sprawę i wycofa się z relacji. To poczucie nieadekwatności często prowadzi do silnego wstydu. Zazwyczaj rodzice byli bardzo krytyczni wobec dzieci i sprawiali, że czuły się one niewarte miłości.

Porażka

Schemat ten dotyczy przekonania, że dana osoba nie jest uzdolniona w takim samym stopniu jak jej rówieśnicy jeśli chodzi o karierę, szkołę czy sport. Osoby posiadające ten schemat mogą czuć się głupie, nieudolne lub pozbawione talentu. Często nie próbują niczego osiągnąć, ponieważ są przekonane, że poniosą porażkę. Schemat ten może się rozwinąć jeśli dzieci są poniżane i traktowane jako niedolne do odniesienia sukcesu w szkole lub innych sferach osiągnięć. Zazwyczaj rodzice nie dawali wystarczająco dużo wsparcia i zachęty aby dzieci wytrwale dążyły do sukcesu.

Zależność / niekompetencja

Schemat odnosi się do przekonania, że dana osoba nie jest w stanie kompetentnie i samodzielnie poradzić sobie z obowiązkami dnia codziennego. Osoby takie często polegają na innych jeśli chodzi o podejmowanie decyzji czy rozpoczynanie zadania. Zazwyczaj rodzice nie zachęcali takich dzieci do samodzielnych działań i rozwoju pewności siebie jeśli chodzi o radzenie sobie.

Podatność na zranienie lub zachorowanie

Ten schemat wiąże się z wiarą, że dana osoba jest ciągle na granicy katastrofy (finansowej, naturalnej, medycznej, prawnej itp.). Może to prowadzić do podejmowania nadmiernych środków ostrożności. Rodzice takiego dziecka mogli być osobami bardzo lękliwymi, które przekazały kolejnemu pokoleniu obraz świata jako miejsca niebezpiecznego.

Uwikłanie emocjonalne / nie w pełni rozwinięte ja

Schemat dotyczy wzorca doświadczania zbyt dużego zaangażowania emocjonalnego – zazwyczaj w stosunku do rodziców lub partnera. Może również obejmować poczucie, że dana osoba posiada niepewną tożsamość indywidualną lub wewnętrzne ukierunkowanie, co powoduje uczucie pustki lub „poruszania się po omacku”. Schemat ten pojawia się zazwyczaj, gdy rodzice są kontrolujący lub nadopiekuńczy, co zniechęca dzieci do rozwinięcia oddzielnego poczucia ja.

Podporządkowanie się

Schemat ten łączy się z przekonaniem, że dana osoba musi poddać się kontroli innych ludzi, aby uniknąć negatywnych konsekwencji. Osoby te często obawiają się, że bez tego wywołają u innych złość lub zostaną odrzuceni. Co więcej, osoby, które się podporządkowują ignorują własne pragnienia i uczucia. W dzieciństwie doświadczały zazwyczaj bardzo dużej kontroli ze strony rodziców.

Samopoświęcenie

Ten schemat nawiązuje do nadmiernego poświęcania własnych potrzeb, aby pomóc innym. Kiedy dane osoby koncentrują się na własnych potrzebach często odczuwają poczucie winy. Aby tego uniknąć przedkładają potrzeby innych ludzi nad własne. Doświadczają przy tym często wzrostu samooceny lub też czują się ważne. W dzieciństwie osoby te mogły czuć się nadmiernie odpowiedzialne za dobrostan jednego lub obojga rodziców.

Zahamowanie emocjonalne

Schemat wiąże się z przekonaniem, że należy tłumić spontaniczne emocje i impulsy, zwłaszcza gniew, ponieważ ich ekspresja skrzywdzi innych lub będzie prowadzić do obniżenia samooceny, zażenowania, odwetu lub porzucenia. Osobom z tym schematem brakuje spontaniczności lub mogą być postrzegany jako osoba sztywna. Ten schemat rozwija się często, gdy rodzice zniechęcają dzieci do okazywania uczuć.

Bezwzględne standardy

Ten schemat odnosi się do przekonania, że niezależnie od tego co się robi, nie jest to wystarczająco dobre i zawsze należy się mocnej starać. Motywacja tego przekonania wynika z potrzeby sprostania wyjątkowo wysokim wewnętrznym standardom, zazwyczaj aby uniknąć wewnętrznej krytyki. Osoby takie mają trudności w istotnych obszarach życia, takich jak zdrowie, przyjemność, poczucie własnej wartości. Rodzice tych osób byli zazwyczaj nieusatysfakcjonowani i okazywali miłość pod warunkiem znakomitych osiągnięć.

Roszczeniowość / wielkościowość

Schemat ten odnosi się do przekonania, że powinno się być w stanie natychmiast zrobić, powiedzieć lub posiadać co tylko się chce, niezależnie od tego, czy krzywdzi to innych lub wydaje się dla nich nieracjonalne. Osób z tym schematem nie interesuje to, czego potrzebują inni, ani długotrwałe koszty zrażania do siebie ludzi. Rodzice, którzy rozpuszczają swoje dzieci lub nie ustalają granic tego, co jest dopuszczalne społecznie mogą przyczynić się do rozwoju tego schematu. Niektóre dzieci mogą wykształcić ten schemat kompensując uczucia emocjonalnej deprywacji lub defektu.

Niedostateczna samokontrola i samodyscyplina

Schemat łączy się z brakiem tolerancji na frustrację, jak również niezdolnością hamowania ekspresji impulsów lub uczuć. Kiedy brak samokontroli jest skrajny, życiem osób z tym schematem rządzić mogą zachowania kryminalne lub uzależnienia. Rodzice, którzy nie przekazywali modelu samokontroli lub nie wprowadzali adekwatnej dyscypliny, mogą wpłynąć na pojawienie się u swoich dzieci tego schematu w dorosłości.

Poszukiwanie akceptacji i uznania

Ten schemat odnosi się do przykładania zbyt dużej wagi do uzyskania aprobaty ze strony innych kosztem własnych potrzeb. Może obejmować także nadmierne podkreślanie statusu i wyglądu jako środka w osiągnięciu uznania i aprobaty. Osoby z tym schematem są zazwyczaj bardzo wyczulone na odrzucenie i usilnie starają się dopasować. Zazwyczaj ich rodzice nie zaspokajali potrzeby bezwarunkowej miłości i akceptacji.

Negatywizm / pesymizm

Schemat dotyczy utrzymującego się wzorca koncentracji na negatywnych aspektach życia i minimalizowania aspektów pozytywnych. Osoby z tym schematem nie są w stanie cieszyć się tym, co dobre ponieważ skupiają się na negatywnych szczegółach lub potencjalnych problemach. Martwią się potencjalnymi porażkami niezależnie od tego jak dobrze idzie mi w tej chwili. Zazwyczaj ich rodzice przejawiali nadmierny niepokój.

Bezwzględna surowość

Ten schemat łączy się z przekonaniem, że ludzie zasługują na surową karę za popełnione błędy. Osoby z tym schematem są nastawione krytycznie i nie przebaczają sobie ani innym. Mają skłonność do złoszczenia się o zachowanie odbiegające od perfekcji. Zazwyczaj w dzieciństwie przynajmniej jeden rodzic nadmiernie podkreślał znaczenie wyników i prezentował karzący styl kontroli zachowania.

Tłumaczenie: Joanna Lichoń. Źródło: A Client’s Guide to Schema Therapy, David C. Bricker, Ph.D. and Jeffrey E. Young, Ph.D. Schema Therapy Institute

Udostępnij