Jak wygląda uzależnienie z perspektywy biologicznej?

Osoby uzależnione tracą kontrolę nad swoimi działaniami. Pragną i szukają narkotyków, alkoholu lub innych substancji bez względu na cenę – ryzykując zniszczeniem przyjaźni, zranieniem rodziny lub utratą pracy. Co tak właściwie jest w nałogach, że ludzie zachowują się w tak destrukcyjny sposób? I dlaczego tak trudne jest je rzucić?

Naukowcy pracują nad tym, aby lepiej zrozumieć biologię uzależnienia. Wykazali, że uzależnienie jest długotrwałą i złożoną chorobą mózgu, a obecne metody leczenia mogą pomóc ludziom je kontrolować. Ale nawet dla tych, którym udało się rzucić palenie (lub używanie innych substancji), zawsze istnieje ryzyko powrotu do nałogu, co nazywane jest nawrotem. 

Biologiczne podstawy uzależnienia pomagają wyjaśnić, dlaczego ludzie potrzebują czegoś więcej niż dobrych intencji czy silnej woli, by zerwać z nałogiem. 

Mózg zmienia się pod wpływem nałogu

„Powszechnym błędem jest przekonanie, że uzależnienie to wybór lub problem moralny i jedyne co musisz zrobić to przestać. Jest to niezwykle dalekie od prawdy” – mówi dr George Koob, dyrektor Amerykańskiego Instytutu Nadużywania Alkoholu i Alkoholizmu działającego przy Amerykańskim Instytucie Zdrowia (ang. NIH – National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism) i dodaje: „Mózg faktycznie zmienia się pod wpływem nałogu i potrzeba dużo pracy, aby przywrócić go do naturalnego stanu. Im więcej narkotyków lub alkoholu używasz, tym bardziej uciążliwe są one dla mózgu”.

Naukowcy odkryli, że siła uzależnienia leży w jego zdolności do przejmowania, a nawet niszczenia kluczowych obszarów mózgu, które na ogół mają nam pomóc przetrwać. 

Zdrowy mózg nagradza zdrowe zachowania – ćwiczenia fizyczne, zdrowe jedzenie lub budowanie więzi z bliskimi. Dzieje się tak, gdy zostają włączone obwody mózgu sprawiające, że czujesz się wspaniale, co w następstwie motywuje Cię do powtarzania tych zachowań. Z kolei gdy znajdujesz się w sytuacji zagrożenia, zdrowy mózg zmusza Twoje ciało do szybkiej reakcji, dzięki której możesz wyjść cało z niebezpieczeństwa. Jeśli kusi Cię coś niekorzystnego, na przykład jedzenie lodów przed obiadem lub kupowanie rzeczy, na które nie możesz sobie pozwolić, przednie obszary mózgu pomagają Ci zdecydować, czy możliwe konsekwencje są tego warte.

Jednak gdy uzależnisz się od jakiejś substancji, normalnie działające dotąd procesy mózgowe obracają się przeciwko Tobie. Narkotyki lub alkohol mogą przejąć kontrolę nad ośrodkami przyjemności/nagrody w Twoim mózgu i skłonić Cię do coraz większego pragnienia substancji uzależniającej. Nałóg może również spowodować nadmierne pobudzenie obwodów emocjonalnych, odpowiedzialnych za wykrywanie niebezpieczeństwa. Skutkuje to poczuciem niepokoju i zwiększonym stresem, w sytuacji kiedy nie używasz narkotyku. Na tym etapie ludzie często sięgają po daną substancję, jedynie po to by uniknąć złego samopoczucia, a nie dla przyjemnych efektów. 

Uzależnienie a podejmowanie decyzji

Co więcej, wielokrotne używanie narkotyków może uszkodzić podstawowy ośrodek decyzyjny w przedniej części mózgu. Obszar ten, znany jako kora przedczołowa, powinien pomagać Ci rozpoznawać konsekwencje oraz szkody wynikające ze stosowania substancji uzależniających.

„Obrazowanie mózgów osób uzależnionych od narkotyków lub alkoholu wykazuje obniżoną aktywność w korze czołowej” – mówi dr Nora Volkow, dyrektor Narodowego Instytutu Nadużywania Narkotyków (ang. National Institute on Drug Abuse).

„Kiedy kora czołowa nie działa prawidłowo, ludzie nie są w stanie podjąć decyzji o zaprzestaniu zażywania danego narkotyku – nawet jeśli zdają sobie sprawę, że cena za spożywanie tej substancji może być wysoka i mogą stracić prawa do opieki nad własnymi dziećmi lub skończyć w więzieniu. Niemniej jednak, przyjmują ją.”

Geny a uzależnienie

Naukowcy nie znaleźli jak dotąd jednoznacznego wyjaśnienia, dlaczego u niektórych rozwija się uzależnienie, a u innych nie. Nałóg zwykle występuje w obrębie danej rodziny, a niektóre typy genów zostały powiązane z różnymi formami uzależnienia. Jednak nie wszyscy członkowie rodzin dotkniętych chorobą są na nie podatni.. „Podobnie jak w przypadku chorób serca lub cukrzycy, nie ma jednego genu, który czyniłby ludzi szczególnie podatnymi na uzależnienie” – mówi dr Koob. 

Inne czynniki mogą zwiększać szanse na rozwiniecie uzależnienia. „Dorastanie z alkoholikiem/alkoholiczką; bycie wykorzystywanym w dzieciństwie; narażenie na nadzwyczajnie silny stres – wszystkie te czynniki społeczne mogą przyczyniać się do rozwoju alkoholizmu lub narkomanii” – mówi Koob. „A w przypadku narkotyków lub spożywania alkoholu przez nieletnich, im wcześniej zaczniesz, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń związanych z alkoholem czy toksycznymi substancjami w późniejszym życiu.” 

Nastolatkowie są szczególnie podatni na ewentualne wystąpienie uzależnień, ponieważ ich mózgi nie są jeszcze w pełni rozwinięte – w szczególności obszary czołowe, które odpowiadają za kontrolowanie impulsów oraz ocenę ryzyka. Układ nagrody w mózgach nastolatków działa na wyższych obrotach, przez co używanie narkotyków i alkoholu jest jeszcze bardziej satysfakcjonujące i kuszące. 

Amerykański Instytut Zdrowia (NIH) rozpoczyna nowe ogólnokrajowe badanie, aby dowiedzieć się więcej o tym, jak mózg nastolatków zmienia się pod wpływem alkoholu, tytoniu, marihuany oraz innych narkotyków. Naukowcy wykorzystają skany mózgów i inne narzędzia, aby przebadać ponad 10 000 młodych ludzi w ciągu 10 lat. Badanie będzie śledzić powiązania między używaniem substancji, a zmianami w mózgu, osiągnięciami akademickimi, IQ, umiejętnościami umysłowymi oraz zdrowiem psychicznym.

Profilaktyka uzależnień

Chociaż jest jeszcze wiele do odkrycia, już teraz wiemy, że zachowania prewencyjne mają kluczowe znaczenie dla zmniejszania szkód wynikających z uzależnienia. „Dzieciństwo i dorastanie to czas, kiedy rodzice mogą się zaangażować i uczyć swoje dzieci zdrowego stylu życia i czynności, które mogą chronić przed sięgnięciem po narkotyki” – mówi Volkow. „Aktywność fizyczna jest ważna, podobnie jak angażowanie się w pracę, projekty naukowe, sztukę lub sieci społecznościowe, które nie promują używania narkotyków.” 

Naukowcy zidentyfikowali kilka leków i terapii behawioralnych, które zwłaszcza w połączeniu, mogą pomóc ludziom zaprzestać używania określonych substancji i zapobiegać nawrotom. Niestety nie ma jeszcze dostępnych leków do leczenia uzależnień od używek, takich jak kokaina lub metamfetamina, jednak terapia behawioralna może pomóc. 

„Leczenie zależy w dużej mierze od stopnia uzależnienia i indywidualnych cech osoby” – dodaje dr Koob. „Niektórzy mogą samodzielnie przestać palić papierosy czy spożywać alkohol. Cięższe przypadki mogą wymagać miesięcy, a nawet lat leczenia. Dodatkowo zwykle wymagana jest też całkowita abstynencja od danej substancji.”

Terapie eksperymentalne

Naukowcy finansowani przez NIH badają również terapie eksperymentalne, które w przyszłości mogą zwiększyć skuteczność ustalonych dotąd metod leczenia. Medytacja mindfulness oraz stymulacja magnetyczna mózgu są oceniane pod kątem ich zdolności do wzmacniania obwodów mózgowych, które zostały uszkodzone przez nadużywaną substancję. Naukowcy badają również potencjał szczepionek przeciwko nikotynie, kokainie i innym narkotykom, które mogą zapobiegać przedostawania się narkotyku do mózgu. 

„Uzależnienie to wyniszczająca choroba o stosunkowo wysokiej śmiertelności i poważnych konsekwencjach społecznych” – mówi Volkow. „Badamy rożne strategie, aby w końcu osoby miały więcej możliwości leczenia, co zwiększałoby ich szanse na sukces i otrzymanie pomocy w zaprzestaniu używania narkotyku szkodliwych substancji .”

Tłum. Weronika Gajda

Link do oryginału:

https://newsinhealth.nih.gov/2015/10/biology-addiction
Udostępnij