choroba nowotworowa

Jak radzić sobie w przypadku choroby nowotworowej?

Nowotwory są drugą po chorobach serca przyczyną śmierci w Stanach Zjednoczonych. Statystycznie choruje co czwarta osoba. Istnieją trzy podstawowe formy nowotworów, a ich klasyfikacja odnosi się do części ciała, które są dotknięte chorobą. Zaliczamy do nich: mięsaki (kości lub tkanki miękkie), raki (tkanki powierzchniowe, płuc, piersi czy okrężnicy) oraz białaczki lub chłoniaki (szpik kostny lub węzły chłonne).

Diagnoza wymaga biopsji, czyli próbki tkanki pobranej z chorobowo zmienionego miejsca. Oprócz określenia miejsca nowotworu, określa się również jego zakres. Na to, w jaki sposób osoba reaguje na diagnozę wpływa kilka czynników, między innymi rodzaj nowotworu, jego stadium, rozprzestrzenienie (lub przerzuty) oraz skutki fizyczne (np. oszpecenie, gorsze funkcjonowanie seksualne).

Diagnozie choroby nowotworowej często towarzyszy reakcja niedowierzenia połączona z wieloma trudnymi emocjami, do których można zaliczyć smutek, niepokój i paniczny strach. Obawy obejmują lęk przed samą chorobą, jej leczeniem i to, w jaki sposób leczenie może mieć wpływ na funkcjonowanie.  Reakcje fizyczne i psychiczne mogą zmieniać się w czasie (np. w wyniku wprowadzeniu nowego rodzaju leczenia, wyników badań kontrolnych itd.) w miarę nasilania i ustępowania zmian nowotworowych. Im choroba ma większy wpływ na funkcjonowanie, tym trudniejsze może być przystosowanie do niej. Trudności te, mogą wpływać na codzienne funkcjonowanie, pracę oraz relację z bliskimi osobami.

Co powoduje chorobę nowotworową?

Istnieje wiele przyczyn nowotworów. Wiedza dotycząca tej choroby jest wciąż niepełna, choć badacze są w stanie zidentyfikować przyczyny niektórych rodzajów nowotworów, np. geny powodujące raka okrężnicy lub nowotwór jajnika. Innymi czynnikami mogącymi wpływać na pojawienie się choroby są wirusy, dieta (szczególnie dieta wysokotłuszczowa) i środowisko (m.in. narażenie na określone chemikalia, palenie papierosów, stres, słońce, promienie rentgenowskie). Czynniki te mogą również wpływać na siebie nawzajem i wzmacniać podatność na chorobę.

Jak leczyć chorobę nowotworową i jakie są jej skutki uboczne?

Konwencjonalne metody leczenia obejmują: chirurgię, radioterapię, chemioterapię i immunoterapię. Każda z tych metod może skutkować szeregiem skutków ubocznych. Operacja skutkująca utratą narządu lub kończyny może doprowadzić do poczucia oszpecenia oraz wymagać operacji rekonstrukcyjnej i rozległej rehabilitacji. Chemioterapia może wiązać się z zahamowaniem czynności szpiku kostnego, co może prowadzić do większej podatności na infekcje, krwawienia lub anemię, wypadania włosów, uszkodzenia funkcji serca, płuc i nerek jak również nudności, drętwień i zmęczenia. Dostępne są jednak nowe leki, które mogą skutecznie kontrolować niektóre z tych działań niepożądanych. Doświadczenie choroby nowotworowej i sposób jej leczenia mają znaczny wpływ na życie osób otrzymujących diagnozę, ich zachowania, myśli i emocje.

Jakie mogą być emocjonalne konsekwencje choroby nowotworowej?

Na temat emocjonalnych konsekwencji choroby nowotworowej przeprowadzono wiele badań. Wykazały one, że pacjenci mogą odczuwać niepokój emocjonalny, depresję, lęk, złość, jak również strach przed chorobą i śmiercią. Nowotwór i jego leczenie może nieść za sobą również niepożądane konsekwencje natury fizycznej. Zarówno psychiczne jak i fizyczne skutki uboczne mogą zakłócać codzienne funkcjonowanie, wpływając np. na małżeństwo i inne ważne relacje.

Każda osoba może zareagować inaczej w tak trudnej sytuacji. Dla niektórych pacjentów, poziom niepokoju jest bardzo wysoki, inni szybko się do choroby przystosowują. To, w jaki sposób osoba zareaguje na informacje o chorobie jest związane z jej wiekiem, jakością życia, możliwościami radzenia sobie z trudnymi sytuacjami, wsparciem społecznym, zaawansowaniem choroby i rokowaniem. Istnieją dowody na to, że pacjenci potrzebują czasu, aby lepiej poradzić sobie z chorobą.

Co wpływa na radzenie sobie z chorobą nowotworową?

Bardzo pomocne okazuje się podejście do problemu obejmujące zachowania, które bezpośrednio wpływają na przebieg choroby, np. decydowanie o przebiegu leczenia. Sprzyja to poczuciu sprawowania kontroli nad sytuacją. Szczególnie pomocne w walce z nowotworem jest poczucie troski o rodzinę, praca zawodowa, działalność charytatywna czy hobby.

Na zdolność pacjenta do radzenia sobie z nowotworem wpływa stopień zaawansowania choroby, jej rozpowszechnienie, stopień fizycznego osłabienia, poczucie własnej wartości i skuteczności oraz wsparcie społeczne.

Pozytywne relacje społeczne również pomagają w leczeniu. Bardzo ważne jest poczucie utrzymywania i rozwijania ciepłych, pełnych zaufania relacji. To, w jaki sposób rodzina i przyjaciele zareagują na wiadomość o diagnozie, może mieć bardzo duży wpływ na radzenie sobie z chorobą. Jeśli zareagują zaprzeczeniem lub obwinianiem chorego, może to bardzo utrudnić pozytywne radzenie sobie. I odwrotnie, wspierające, ciepłe relacje pomagają w codziennym funkcjonowaniu. Bardzo ważna okazuje się również dobra relacja z pracownikami służby zdrowia, ich otwartość oraz udzielanie dokładnych informacji dotyczących leczenia.

Co pomaga w walce z chorobą nowotworową?

Wszystkie interwencje wymienione poniżej umożliwiają, pacjentom i/lub ich rodzinom, dowiedzenie się więcej na temat samego nowotworu, jego leczenia i sposobów radzenia sobie z emocjami. Pomagają również w poszukiwaniu wsparcia, rozwiązywaniu problemów oraz zmienianiu myślenia o roli choroby i możliwości radzenia sobie z nią.

Edukacja

Strategie edukacyjne wykorzystuje się w celu zdobycia wiedzy o tym, jak działa system medyczny, czym jest choroba nowotworowa i jak przebiega, jakie są jej możliwości leczenia i jego skutki uboczne. Edukacja pomaga również w radzeniu sobie z tematem śmierci i umierania, wzmacnia umiejętności behawioralne, takie jak radzenie sobie ze stresem, m.in. przy wykorzystaniu treningu relaksacyjnego.

Terapia behawioralna

Pomocne w redukowaniu skutków ubocznych chemioterapii okazało się stosowanie treningu relaksacyjnego (nauka rozluźniania określonych grup mięśni, bądź biofeedback). Trening relaksacyjny skutecznie zmniejsza lęk, nudności i wymioty, zarówno przed, jak i po chemioterapii. Strategie zmniejszania stresu, w tym szkolenia relaksacyjne i edukacja w zakresie poszczególnych zabiegów medycznych, pomagają ograniczyć niepokój i zwiększyć przestrzeganie przez pacjenta zaleceń dotyczących leczenia.

Terapię behawioralną stosuje się z kilku powodów. Pierwszym z nich jest pomoc w radzeniu sobie z chorobą nowotworową, jej leczeniem, skutkami ubocznymi oraz wzmacnianie poczucia kontroli pacjenta. Drugim powodem jest rozwiązanie określonych problemów, np. dysfunkcji seksualnych spowodowanych chorobą. Trzecim jest, chęć znalezienia najlepszych oddziaływań psychologicznych pomagającychj w bezpośredni, najskuteczniejszy sposób radzić sobie z chorobą.

Terapia poznawczo-behawioralna

Pacjenci często mają wiele obaw i błędnych przekonań dotyczących własnych możliwości radzenia sobie w sytuacji choroby. Podejście poznawczo-behawioralne może im pomóc zidentyfikować negatywne przekonania, które utrudniają akceptację diagnozy i podejście do leczenia. Kiedy te przekonania są określone, dana osoba ma możliwość je zakwestionować i opracować nowe, pomocne myśli. Zdolność do przewartościowania tych przekonań znacznie poprawia jakość życia. Terapie poznawcze są również stosowane w celu pomocy osobom nieuleczalnie chorym, w akceptacji lub zmniejszenia lęku przed śmiercią i umieraniem. Inne strategie wywodzące się z terapii poznawczo-behawioralnej obejmują połączenie wyobrażeń z treningiem relaksacyjnym.

Grupy wsparcia

Celem grup wsparcia jest stworzenie wspólnoty, w której chorzy czują, że nie tylko oni zmagają się z trudnościami. Ponadto, mogą oni, przyglądać się i inspirować osobami, które wygrały walkę z nowotworem.

Źródło: https://www.abct.org/docs/factsheets/COPING_CANCER.pdf, tłumaczenie: Maria Smykla

Udostępnij