Czym jest zespół przewlekłego (chronicznego) zmęczenia i jak sobie z nim radzić?

Zespół przewlekłego (chronicznego) zmęczenia to choroba charakteryzująca się zespołem symptomów trwających minimum sześć miesięcy. Do symptomów tych należą między innymi uczucie skrajnego zmęczenia, gorączka, ból gardła, ból węzłów chłonnych, słabość mięśni, zaburzenia snu oraz objawy neuropsychiczne, np. zapominanie, roztargnienie, poirytowanie, depresja oraz trudności z koncentracją. Nasilenie choroby może przybierać różne formy – od lekkiej do bardzo intensywnej.

Co wywołuje zespół przewlekłego zmęczenia?

Przyczyna zespołu przewlekłego zmęczenia jest nieznana. Prawdopodobnie jest on wywoływany przez różnorodne czynniki, włączając infekcje, operacje, stres, itd. Czasem wystarczy jeden czynnik spustowy, czasem zaś konieczne jest wystąpienie kilku z nich, aby zespół chronicznego zmęczenia zaistniał. Jednocześnie nie istnieje czynnik, który byłby wspólny dla wszystkich przypadków. Choroba może utrzymywać się na długo po wystąpieniu czynnika spustowego.

 

Zespół przewlekłego zmęczenia to „diagnoza polegająca na eliminacji”

Ponieważ przyczyna zespołu przewlekłego zmęczenia nie jest znana, nie istnieje żaden test czy badanie, które mogłoby udowodnić jego występowanie. Inne jednostki chorobowe, mające podobne symptomy, muszą najpierw zostać wyeliminowane, aby można było zdiagnozować zespół chronicznego zmęczenia. Powinno się również unikać samodzielnego stawiania diagnozy. Należy pamiętać, że diagnoza tego zespołu wymaga wszechstronnej, profesjonalnej medycznej i psychologicznej oceny.

Inne choroby, które należy brać pod uwagę to zaburzenia neuromięśniowe (np. stwardnienie rozsiane), choroby autoimmunologiczne (np. toczeń rumieniowaty), nowotwór czy zakażenia pasożytnicze (np. lamblia).

Ze względu na fakt, że problemy natury psychologicznej, np. depresja, mają wiele cech wspólnych z zespołem chronicznego zmęczenia, niektórzy specjaliści twierdzili, iż zespół ten był „ukrytą” depresją lub zaburzeniami lękowymi. Jednakże problemy emocjonalne nie tłumaczą niektórych symptomów – gorączki czy powiększonych węzłów chłonnych. Z drugiej jednak strony, gdy jednostka cierpi z powodu gorączki lub innych objawów, które nie są specyficzne dla zespołu przewlekłego zmęczenia, inne diagnozy, łącznie z tymi natury psychologicznej, muszą być wzięte pod uwagę.

Jaką rolę odgrywają czynniki psychologiczne w zespole przewlekłego zmęczenia?

Reakcja jednostki na wystąpienie choroby jest istotna w kontekście jej dalszego rozwoju. Podobnie reakcje przyjaciół, rodziny, współpracowników, lekarzy odgrywają rolę w tym, jak dana osoba poradzi sobie z symptomami. Na przykład, niektórzy reagują na chorobą zaprzeczając jej i nie podejmując żadnego działania w odpowiedzi na występujące objawy. Oczywiście może im to nie służyć, ponieważ z dużym prawdopodobieństwem będą się przemęczać, co w konsekwencji może prowadzić do zaostrzenia symptomów. Mogą też stawiać sobie zbyt wygórowane i niemożliwe do osiągnięcia cele, prowadząc do depresji i/lub silnego gniewu.

Z drugiej zaś strony, niektórzy na wieść o chorobie mogą zareagować strachem, pesymizmem i niepotrzebnym ograniczeniem aktywności. Wszystko to również może prowadzić do dalszych komplikacji, np. utraty napięcia mięśniowego oraz siły. Terapeuci nurtu behawioralnego mogą wspomóc chorego, by efektywnie oraz odpowiednio radził sobie z symptomami.

 

Jakie są metody leczenia zespołu przewlekłego zmęczenia?

Zgromadź swój zespół „terapeutów”. Leczenie zespołu chronicznego zmęczenia jest ukierunkowane na objawy i skoncentrowane na wspomaganiu. Jako że przyczyna zespołu nie jest znana, terapia nie może być wymierzona w jeden leżący u jej podłoża powód, ale musi być nakierowana na symptomy. Radzenie sobie z tą jednostką chorobową angażuje profesjonalistów zarówno z zakresu medycyny, jak i psychologii, a czasem także innych specjalistów, np. fizjoterapeutów.

Ważne jest, aby jeden z lekarzy pełnił rolę ogólnego nadzorcy procesu leczenia. Wielu ludzi cierpiących z powodu tego zespołu zasięga konsultacji u kilku profesjonalistów, a zatem posiadanie jednego lekarza prowadzącego pomoże utrzymać kontrolę nad całościowym postępowaniem oraz zapobiec stosowaniu wykluczających się w jakiś sposób zaleceń.

 

Środki farmakologiczne

Środki farmakologiczne często przynoszą ulgę w zakresie wielu symptomów. Leki przeciwzapalne, np. ibuprofen, pomagają w przypadku bólu głowy, mięśni czy stawów. Antydepresanty są czasem przepisywane, aby zmniejszyć objawy depresji. Pomagają też w zaburzeniach snu. Nieskuteczne jednak okazują się leki przeciwwirusowe. Badano wpływ rozmaitych lekarstw, jednak póki co nie istnieje jeden środek będący w stanie pomóc wszystkim zmagającym się z zespołem przewlekłego zmęczenia.

 

Ćwiczenia i fizjoterapia

Osoby cierpiące na zespół przewlekłego zmęczenia często całkowicie unikają aktywności fizycznej, ponieważ wydaje im się, że pogorszy ona ich stan. Może to prowadzić do braku zaufania i wiary w siłę i możliwości własnego ciała. Z tego względu, stopniowe wprowadzanie aktywności fizycznej może być bardzo pomocne. Ważne by zaczynać od ćwiczeń czy czynności, które są osiągalne. Na przykład, jeśli osoba chora cierpi z powodu zawrotów głowy lub niemożności utrzymania równowagi, bezpieczniejszy i bardziej komfortowy będzie program ćwiczeń rozciągających wykonywanych na siedząco lub leżąco, zamiast  takich, które wymagają pozycji pionowej i balansowania ciałem.

W przypadku wielu chorych, program wyczerpujących ćwiczeń aerobowych może doprowadzić do pogorszenia ich stanu. Wówczas należy ograniczyć się do łagodnych, codziennych ćwiczeń nakierowanych na utrzymanie elastyczności i generalnej sprawności ciała, mogących dać poczucie osiągnięcia oraz prowadzących do stopniowego podniesienia siły i wytrzymałości (np. spacerowanie, jazda na rowerze, pływanie).

 

Terapia poznawczo-behawioralna

Terapia poznawczo-behawioralna jest stosowana, by zarówno minimalizować objawy choroby, jak i łagodzić jej konsekwencje (np. depresja, utrata pracy, trudności w związkach). Podczas terapii, terapeuta stara się pomóc pacjentowi przeanalizować, co sprawia, że symptomy nasilają lub wyciszają się. Zazwyczaj pacjent jest proszony o prowadzenie dziennika i sporządzanie dokładnych notatek.

Na przykład, jeśli główny akcent terapii pada na symptom, jakim jest uczucie zmęczenia, pacjent może być poproszony o ocenianie poziomu zmęczenia co godzinę przez cały dzień, wraz z opisywaniem swojej aktywności oraz wydarzeń danego dnia – kiedy śpi, odpoczywa, leży, bierze leki, je, ćwiczy, udziela się społecznie, pracuje itp. Z czasem na podstawie tych zapisów może wyłonić się pewien schemat, na bazie którego będzie można wprowadzić plan postępowania terapeutycznego. Na przykład, jeśli okaże się, iż uczucie wyczerpania pojawia się późnym popołudniem, przerwa na odpoczynek zaplanowana tuż przed tym czasem może zapobiec nasileniu symptomów. Prowadzenie dziennika daje też lepszą informację, zarówno pacjentowi jak i terapeucie, na temat tego, czy leczenie przynosi rezultat.

To, jak chory postrzega chorobę, wpływa na jego ogólny nastrój oraz zdolność do radzenia sobie. Zapisywanie objawów oraz identyfikowanie reguł nimi rządzących pomaga choremu odzyskać poczucie kontroli. Pewne koncepcje, jak na przykład „aktywność wywołuje chorobę”, mogą nie być zgodne z prawdą oraz przynosić negatywne skutki, np. doprowadzić osobę do całkowitego porzucenia aktywności fizycznej. Terapia poznawczo-behawioralna pomaga również w zidentyfikowaniu i zmodyfikowaniu szkodliwych myśli i przekonań.

Podczas leczenia konsekwencji zespołu chronicznego zmęczenia, np. depresji, zaburzeń lękowych, konfliktów w związkach, terapeuci behawioralni stosują sprawdzone techniki, jednak dostosowują je tak, aby były jak najlepiej dopasowane do przypadku danego pacjenta.

Na przykład, terapia poznawczo-behawioralna w przypadku leczenia depresji często obejmuje zwiększenie poziomu aktywności jednostki. Człowiek, który cierpiał na depresję w wyniku zespołu przewlekłego zmęczenia, może borykać się z obniżeniem nastroju właśnie dlatego, że bardzo trudno jest mu podjąć jakąkolwiek aktywność. Zalecanie większej ilości aktywności musi być jednak przeprowadzone we właściwy i elastyczny sposób – należy bowiem brać pod uwagę, jaka aktywność może być dla danej jednostki przyjemna i satysfakcjonująca, a zarazem nie nad wyraz wyczerpująca i nieprowadząca do nasilenia symptomów.

Terapia poznawczo-behawioralna odgrywa ważną rolę w całościowym leczeniu zespołu chronicznego zmęczenia, dzięki wspieraniu osoby w byciu tak aktywnym i produktywnym, jak to tylko możliwe.

 

Grupy wsparcia

Niektórzy ludzie lubią oraz odnoszą korzyść z uczestniczenia w grupach wsparcia, inni nie. Grupy wsparcia mogą stanowić forum, na którym uczestnicy dzielą i wymieniają się informacjami, a uczestnictwo w nich może pomóc zwalczać poczucie izolacji, które wynika czasem z zespołu przewlekłego zmęczenia („Jestem jedynym, który boryka się z takimi problemami…”).

 

Zespół chronicznego zmęczenia to dość niedawno zdefiniowana jednostka diagnostyczna. Obecnie zarówno lekarze jak i psychologowie starają się zrozumieć jej istotę oraz opracować metody leczenia. Całkowite wyleczenie jest niemożliwe do przewidzenia. Jednakże podejście interdyscyplinarne, nadzorowane przez jednego specjalistę, może pomóc jednostce nauczyć się minimalizować występowanie symptomów oraz bardziej efektywnie sobie z nimi radzić.

Tłumaczenie: Joanna Romanowska

Źródło: http://www.abct.org/docs/factsheets/CHRONIC_FATIGUE.pdf

 

Udostępnij