współczucie dla samego siebie

Czym jest współczucie dla samego siebie?

Aby zrozumieć czym jest współczucie dla samego siebie (ang. self-compassion) należy zacząć od zrozumienia czym jest współczucie (ang. compassion). Te dwa pojęcia oznaczają tak naprawdę to samo. Mianem współczucia nazywamy postawę wiążącą się z określonym zestawem uczuć, myśli, motywów, chęci, pragnień i zachowań, które mogą być nakierowane na jakąkolwiek żyjącą jednostkę (np. na nas samych, inną osobę, grupę ludzi, społeczeństwo, zwierzęta czy środowisko). W związku z tym, kiedy mówimy o samowspółczuciu precyzujemy jedynie, iż jest to współczucie, którego celem jesteśmy my sami.

Samowspółczucie zakłada bycie świadomym własnego bólu i cierpienia i jednoczesne rozumienie, iż mimo doświadczanych trudności, stanowi ono element normalnego ludzkiego funkcjonowania. Innymi kluczowymi cechami współczucia dla samego siebie są troska i życzliwość, którymi obdarzamy samych siebie, oraz skupianie uwagi i energii na tym, jak złagodzić odczuwane cierpienie.

Dlaczego współczucie dla samego siebie jest ważne?

Samowspółczucie może przynieść znaczące korzyści dla zdrowia psychicznego i szeroko pojętego dobrostanu. Dokładnie rzecz ujmując, współczucie dla samego siebie aktywuje tzw. system zadowolenia i ukojenia (ang. soothe system), który obniża aktywność naszego systemu zagrożenia (ang. threat system), odpowiedzialnego za wykrywanie potencjalnych niebezpieczeństw oraz systemu dążenia i poszukiwania zasobów (ang. drive system), który motywuje nas do realizacji działań i aktywności. Jest to istotne, gdyż bez działania systemu ukojenia, system zagrożenia i system dążenia stają się nadaktywne, co może prowadzić do przeżywania trudnych emocji, takich lęk, złość czy nastroje depresyjne.

Odwrotnością samowspółczucia jest samokrytyka (ang. self-criticism). Nietrudno jest utknąć w błędnym kole samokrytyki, kiedy jakikolwiek napotkany problem aktywuje nasz system zagrożenia; to powoduje, iż odpowiadamy na przeszkodę lękiem, złością bądź epizodem depresyjnym. Jeśli to właśnie samokrytykę wybieramy jako sposób radzenia sobie ze wszystkimi doświadczanymi kłopotami, sprawia to, iż nasz system zagrożenia jest chronicznie aktywny, a my tkwimy w emocjonalnym cierpieniu bez rozwiązania problemu. Osoby wysoko samokrytyczne w znaczącym stopniu skorzystałyby z dostrzeżenia pozytywnych skutków wypływających z odnoszenia się do siebie w bardziej współczujący, wyrozumiały sposób.

Czemu tak trudno być dla siebie wyrozumiałym?

Okazywanie sobie współczucia stanowi problem dla większości ludzi z różnych powodów:

  • System zagrożenia – ludzki mózg jest, jak gdyby, „zaprogramowany” by szybko aktywować system zagrożenia i w ten sposób chronić nas przed niebezpieczeństwem. Dostrzeganie negatywnej strony wydarzeń stanowi pewnego rodzaju domyślny sposób działania naszej uwagi. Z tego powodu koncentracja na zachowaniach o samowspółczującym charakterze może być czymś, co nie przychodzi nam z łatwością.
  • Wczesne doświadczenia życiowe – możliwe, iż w dzieciństwie nikt nie nauczył nas, jak okazywać sobie współczucie i nigdy nawet przez głowę nam nie przeszło, iż traktowanie się życzliwie stanowi jedną z możliwych opcji do wyboru!
  • Negatywne przekonania o samowspółczuciu – w związku z tym, że nie jest to coś, co przychodzi nam naturalnie ani tym bardziej coś, o czym często rozmawiamy, samowspółczucie może wzbudzać negatywne skojarzenia. Niektórzy mogą sądzić, że bycie dla siebie współczującym jest zbyt ckliwe i spowoduje, że osoba popadnie w lenistwo, brak umiaru czy też użalanie się nad samym/samą sobą.

Jednakże należy pamiętać, iż współczucie dla samego siebie nie wiąże się z żadną z wyżej opisanych rzeczy i każdy z nas może wiele zyskać na byciu dla siebie choć trochę bardziej wyrozumiałym.

Jak rozwijać współczucie dla samego siebie?

Istnieje wiele sposobów na budowanie samowspółczucia. Praktykując zachowania stymulujące system ukojenia, kultywujemy w sobie postawy pełne życzliwości, ciepła, zainteresowania, zrozumienia i wytrzymałości; następnie możemy z takim nastawieniem odpowiadać na napotkane przeszkody, zamiast oddawać się utartym samokrytycznym nawykom. W celu pozyskania większej ilości informacji warto zapoznać się z zestawem ćwiczeń „Budowanie samowspółczucia” – pierwszy moduł znajdziesz tutaj.

Źródło tekstu: https://www.cci.health.wa.gov.au/~/media/CCI/Mental-Health-Professionals/Self-Compassion/Information-Sheets/Info-What-is-Self-Compassion.pdf

Tłumaczenie: Alicja Walczak

Udostępnij