ból głowy

Ból głowy – co warto wiedzieć pod kątem psychologicznym?

Ból głowy jest częstą dolegliwością somatyczną. Jedynie zwykłe przeziębienie pojawia się częściej. Raport Nuprina na temat bólu pokazał, że prawie 3 na 4 dorosłych Amerykanów doświadczyło pewnego rodzaju bólu głowy w ciągu roku, a skarga na ten ból spowodowała utratę 127 milionów dni roboczych. Ból głowy jest również główną przyczyną nieobecności w szkole wśród dzieci.

Zdecydowana większość przypadków bólu głowy diagnozowana jest jako naczyniowa lub napięciowa. Narodowa organizacja ds. bólu głowy szacuje, że ponad 10 milionów Amerykanów zmaga się z nawracającymi migrenami, formą naczyniowego bólu głowy. Ponadto, ból głowy związany z napięciem prawdopodobnie dotyka od 3 do 4 razy więcej osób niż migreny. Obie formy bólu są bardziej rozpowszechnione wśród kobiet. Nie wydaj się, aby były one połączone ze statusem społecznym lub zawodem, mogą wystąpić praktycznie u każdego w dowolnym czasie.

 

Mechanizmy i objawy bólów napięciowych i naczyniowych

Migrena

Migrena jest doświadczana jako mająca nagły początek, a towarzyszący jej ból jest najczęściej jednostronny i intensywnie pulsujący. Ataki są zazwyczaj sporadyczne, trwają od kilku godzin do kilku dni lub dłużej. Nudności, wymioty, brak apetytu, zmęczenie oraz wrażliwość na dźwięk i światło często towarzyszą migrenie. Typową reakcją na tego typu bóle naczyniowe jest poszukiwanie spokojnego, zaciemnionego miejsca, aby położyć się i przetrwać ból. Krótka aura (fizyczny znak ostrzegawczy) występuje u około 10-15% osób doświadczających migren; te przypadki migrenowych bólów głowy są nazywane „klasycznymi”. Aury są najczęściej wizualne: osoba cierpiąca widzi migające światła, zygzakowate linie lub doświadcza luki w polu widzenia. Migreny, które nie mają silnych, wyraźnych znaków ostrzegawczych są nazywane jako „pospolite”. Uważa się, że zaburzenie równowagi biochemicznej mózgu, zmiana przepływu krwi oraz zdarzenia neurologiczne leżą u podstaw migreny.

Klasterowy ból głowy (zespół Hortona)

Klasterowy ból głowyto kolejny rodzaj naczyniowego bólu głowy. Nazwa pochodzi od częstych bólów głowy, zazwyczaj o krótkim okresie trwania. Mogą być one niezwykle bolesne i często są opisywane jako „kłujący ból”. Klasterowy ból głowy jest rzadki i jest jedynym typem bólu głowy, który częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet. Budzenie się z bólem głowy, „zapchany” nos lub zaczerwienienie i łzawienie oka po tej samej stronie co ból głowy, są cechami charakterystycznymi dla zespołu Hortona.

 

Napięciowy ból głowy

Ból głowy uważany jest za efekt nadmiernego napięcia mięśni ramion, szyi i głowy. To napięcie wpływa na zawartość tlenu i składników odżywczych w mięśniach. Odbija się to również na strukturach, które są wrażliwe na ból. Typowy napięciowy ból głowy jest doświadczany jako uporczywy i fluktuujący – zwiększa i zmniejsza swoją intensywność. Często jest dwustronny i ma charakter stopniowy. Tego typu bóle głowy w wielu przypadkach występują codziennie.
Bóle głowy mogą być oznaką poważnego problemu natury somatycznej. Bardzo ważne jest, aby objawy były ocenione przez odpowiedniego specjalistę.

 

Przyczyny bólów napięciowych i naczyniowych

Oba rodzaje bólu głowy mogą być spowodowane przez wiele czynników. Zmiana poziomu hormonów, alkohol, wysiłek fizyczny i środki antykoncepcyjne to tylko niektóre z czynników, które zostały powiązane z migrenowym bólem głowy. Diety zawierające kofeinę, czekoladę, dojrzały ser itp., również korelują z migrenami. Nawet leki rutynowo przepisywane na ból głowy mogą nasilać objawy, gdy przestają działać.
Jest to możliwe w sytuacjach, gdy leki są brane w bardzo wysokich dawkach. Zjawisko to nazywane jest „medycznym odbiciem bólu głowy”.

 

Powiązania między stresem a bólem głowy

Lekarze już dawno zauważyli związek miedzy stresem, a bólami głowy. Stres może być powiązany z bólem głowy na trzy sposoby: a) bezpośrednio wyzwalać ból głowy; b) nasilać istniejący ból głowy; c) z kolei przedłużająca się obecność bólu może wywołać psychologiczny stres. Osoba taka staje się „chora i zmęczona uczuciem zmęczenia i bycia chorym”. Depresja i lęk czasami występują u osób z długotrwałym bólem głowy o nieznanym pochodzeniu.
Wiele osób cierpiących na ból głowy czuje się lepiej podczas odpoczynku, wakacji
i kiedy nie przyjmuje żadnych leków. Dla niektórych te sposoby leczenia jednak nie działają. Są one zatem kandydatami do dalszej specjalistycznej opieki, która obejmuje nowo opracowane metody leczenia, w których nie stosuje się medykamentów, takie jak terapia poznawczo-behawioralna.

 

Metody leczenia terapii poznawczo-behawioralnej

Terapeuta poznawczo-behawioralny najpierw pomaga pacjentowi w rozpoznaniu czynników, które mogą wywoływać, utrzymywać lub pogarszać ból głowy. Pacjent może być proszony więc o „śledzenie” tych czynników każdego dnia. Odbywa się to najczęściej w formie „dzienników bólu głowy”. Pacjent ocenia nie tylko sam fakt, czy ból się pojawił, ale także jego częstotliwość, nasilenie oraz czas trwania. Te informacje są pomocne w ocenie postępów podczas leczenia. Opracowano trzy techniki terapii poznawczo-behawioralnej, które są stosowane u pacjentów z bólem głowy: terapia biofeedback, trening relaksacyjny oraz trening radzenia sobie ze stresem.

 

Biofeedback

Biofeedback uczy pacjentów jak kontrolować procesy organizmu, które wiążą się z bólem głowy. Na przykład w leczeniu napięciowego bólu głowy czujniki są przymocowane do określonych mięśni na powierzchni skóry w taki sposób, by pacjent otrzymywał bieżące informacje lub „informację zwrotną” o aktywności w monitorowanych mięśniach. Posiadając te informacje, pacjent dąży do obniżenia aktywności mięśni do bardziej akceptowalnego poziomu. Jest to sposób na złagodzenie bólu.
Terapia biofeedback w leczeniu migren obejmuje nauczenie pacjentów jednego z dwóch sposobów na kontrolowanie swojego ciała. Jednym ze sposobów jest kontrola temperatury powierzchni dłoni. Zapewnia to dobry wskaźnik pobudzenia układu nerwowego oraz przepływu krwi. Innym sposobem jest monitorowanie przepływu krwi w okolicach skroni. Jest to miejsce, gdzie najczęściej pojawia się migrena.

 

Relaksacja

Relaksacja, podobnie jak biofeedback, uczy kontroli nad własnym ciałem. Typową metodą relaksacji jest wykonywanie serii ćwiczeń polegających na napinaniu i rozluźnianiu mięśni. Pomaga to pacjentowi czuć się zrelaksowanym. Biofeedback oddziałuje na specyficzne reakcje organizmu. Relaksacja działa z kolei na całe ciało.

 

Radzenie sobie ze stresem

Trening radzenia sobie ze stresem zapewnia pacjentom ogólny zestaw umiejętności nakierowany na rozwiązywanie problemów., także sytuacji związanych z bólem głowy. Metoda ta wykorzystuje różne techniki terapii behawioralnej i poznawczej. Dzięki temu czynniki odpowiadające za stres stają się łatwiejsze do kontrolowania. Pacjenci uczą się, jak reagować mniej emocjonalnie, czy interpretować potencjalnie niepokojące sytuacje bardziej obiektywnie. Uczą się także zarządzania czasem, sytuacjami interpersonalnymi itp. Oraz reagowania na problemy psychologiczne, wynikające z przewlekłego bólu głowy.

Badania naukowe wskazują na to, że wszystkie trzy metody terapii poznawczo-behawioralnej wymienione powyżej posiadają podobną skuteczność w leczeniu bólów głowy. Prowadzą do znaczącej poprawy w około 40-60% pacjentów.

Źródło: http://www.abct.org/Information/?m=mInformation&fa=fs_HEADACHE
Tłumaczenie: Ewelina Zawada

Udostępnij