A CZY TY CZASEM KATASTROFIZUJESZ?

Myślenie katastroficzne może być postrzegane jako centralna cecha psychopatologii. Jest to sposób myślenia skoncentrowany na ewentualnych negatywnych konsekwencjach jakiegokolwiek potencjalnego zagrożenia. Wiele zaburzeń dzieli wspólny czynnik: pacjent powiększa prawdopodobieństwo pojawienia się zewnętrznego zagrożenia (wypadku, ataku, podpalenia itd.), ale także wyolbrzymia zagrożenie pochodzące ze swojego wnętrza. Odczucia, myśli i emocje są postrzegane jako oznaki natychmiastowego zagrożenia zdrowia fizycznego lub psychicznego.

Przykłady:

  • Napady lęku panicznego – przewidywanie natychmiastowych negatywnych konsekwencji niespodziewanych odczuć fizycznych: „Jeśli moje serce tak szybko bije, umrę”, „Czuję zawroty głowy, zaraz zemdleję”.
  • Fobia społeczna – katastroficzne interpretacje społecznych konsekwencji ujawnienia lęku: „Jeśli ludzie zobaczą, że się pocę, zostanę oceniony negatywnie, odrzucony i wyśmiany”.
  • Agorafobia – katastroficzne przekonania dotyczące konsekwencji pojawiającego się lęku: „Jeśli spanikuję, będę w potrzasku”.
  • Fobie specyficzne – katastroficzne przekonania dotyczące obiektów lub sytuacji: „Jeśli wsiądę do samolotu, nie będę w stanie poradzić sobie ze swoim lękiem”.
  • Lęk o zdrowie – katastroficzne przewidywanie konsekwencji niespodziewanych fizycznych odczuć lub ich wyobrażenie: „Jeśli kłuje mnie w klatce piersiowej, to znaczy, że mam chore serce, płuca lub jakąś infekcję. Lekarz wysłał mnie na badania, to znaczy, że to coś poważnego”.
  • Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne – katastroficzna interpretacja myśli intruzywnych: „Jeśli myślę o czymś niewłaściwym to znaczy, że ze mną jest coś nie tak. Myślenie jest tak samo złe jak robienie tego o czym się myśli”.
  • PTSD (zespół stresu pourazowego) – katastroficzne przekonanie o ponownym pojawieniu się ryzyka: „Jeśli to już mnie spotkało, to może się pojawić po raz kolejny”, „Te natrętne wspomnienia oznaczają zagrożenie”.
  • Ból – katastroficzne myśli na temat bólu i jego konsekwencji: „Jeśli coś mnie boli, to niebezpieczne żeby się forsować, muszę ograniczać swoją aktywność”.
  • Urazy mózgu – katastroficzne interpretacje symptomów: „Jeśli mam ból głowy, to oznacza, że mi się pogarsza”.

Takie katastroficzne myśli mogą być postrzegane jako kluczowy element w powstawaniu i utrzymywaniu się zaburzeń lękowych. Elementy, które się na nie składają to: katastroficzne przekonania („mam zawał serca, umieram”) spowodowane przez sytuacje wywołujące (palpitacje serca), które skutkują objawami lękowymi (płytki oddech, zawroty głowy, poczucie braku kontroli) oraz stronniczą interpretacją („boli mnie w klatce, mam zawał”). Wszystko z kolei zamyka się w fiksacji uwagi („nie ma innego wytłumaczenia”) oraz stronniczości uwagi („muszę zwracać dużą uwagę na odczucia z klatki piersiowej”). Dwa ostatnie elementy ponownie budzą katastroficzne przekonania, stronniczą interpretację i tak dalej.

Z tego punktu widzenia katastrofizacja powinna być brana pod uwagę w diagnozie, prewencji oraz terapii psychopatologii. Dekatastrofizacja, poprzez ekspozycję na objawy, pozwala sprawdzić, czy dane przekonanie jest prawdziwe – pomocna okazuje się tutaj technika indukcji objawów paniki. Podważanie własnych przekonań również może pozwolić na przełamanie fiksacji uwagi na niepokojących objawach. W odwracaniu uwagi pomocne okazują się także techniki takie jak skupienie się na oddychaniu, obiektach w pokoju, czy odgłosach pochodzących z zewnątrz. Taki model może być pomocny w konceptualizacji przypadku oraz identyfikacji możliwych do zastosowania interwencji.

 

Tłum. Ewa Warlewska

Źródło: https://www.beckinstitute.org/catastrophic-thinking-transdiagnostic-process-across-psychiatric-disorders/

Udostępnij